thumb|పఞ్చదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే పఞ్చదశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది పదిహేనవ అధ్యాయం. వినండి.
అథ తస్య నినాదం తం సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। శుశ్రావాన్తఃపురగతో వాలీ భ్రాతురమర్షణః
అప్పుడు, మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడు గర్జించిన ఆ శబ్దాన్ని, తన తమ్ముడిపై అసహనం కలిగిన వాలి అంతఃపురంలో ఉండగా విన్నాడు.
శ్రుత్వా తు తస్య నినదం సర్వభూతప్రకమ్పనమ్। మదశ్చైకపదే నష్టః క్రోధశ్చాపాదితో మహాన్
ఆ గర్జనను విని, అది అన్ని జీవులను వణికించగా, వాలికి ఒక్కసారిగా గర్వం పోయి, పెద్ద కోపం వచ్చేసింది.
తతో రోషపరీతాఙ్గో వాలీ స కనకప్రభః। ఉపరక్త ఇవాదిత్యః సద్యో నిష్ప్రభతాం గతః
తర్వాత, కోపంతో ఒంట్లో తడిసిపోయిన వాలి, బంగారు వర్ణంతో మెరిసిపోతూ, సూర్యుడు మచ్చ పడినట్టు ఒక్కసారిగా వెలుతురు కోల్పోయాడు.
వాలీ దంష్ట్రాకరాలస్తు క్రోధాద్ దీప్తాగ్నిలోచనః। భాత్యుత్పతితపద్మాభః సమృణాల ఇవ హ్రదః
వాలి తన పళ్లూ చేతులూ చూపిస్తూ, కోపంతో కళ్ళు అగ్నిలా మండుతూ, పుష్పించిన తామరలతో, దండలతో ఉన్న చెరువులా మెరిసిపోయాడు.
శబ్దం దుర్మర్షణం శ్రుత్వా నిష్పపాత తతో హరిః। వేగేన చ పదన్యాసైర్దారయన్నివ మేదినీమ్
ఆ భరించలేని శబ్దాన్ని విని, ఆ వానరుడు అక్కడినుంచి దూకి, తన వేగమైన అడుగులతో భూమిని చీల్చినట్టు పరిగెత్తాడు.
తం తు తారా పరిష్వజ్య స్నేహాద్ దర్శితసౌహృదా। ఉవాచ త్రస్తసమ్భ్రాన్తా హితోదర్కమిదం వచః
అప్పుడు తార, ప్రేమతో అతన్ని ఆలింగనం చేసి, స్నేహాన్ని చూపిస్తూ, భయంతో వణుకుతూ, కలవరపడుతూ, అతని మేలుకోసం ఇలా చెప్పింది.
సాధు క్రోధమిమం వీర నదీవేగమివాగతమ్। శయనాదుత్థితః కాల్యం త్యజ భుక్తామివ స్రజమ్
వీరా! నదిలో ఉప్పొంగిన ప్రవాహంలా వచ్చిన ఈ కోపాన్ని అదుపులో పెట్టు; ఉదయాన్నే మంచం నుంచి లేచి, వేసిన హారాన్ని తీసేసినట్టు దీనిని వదిలేయి.
కాల్యమేతేన సంగ్రామం కరిష్యసి చ వానర। వీర తే శత్రుబాహుల్యం ఫల్గుతా వా న విద్యతే
వానరా! నువ్వు ఉదయాన్నే అతనితో యుద్ధం చేస్తావు; నీ శత్రువులు ఎంత మంది ఉన్నా, లేదా నీలో బలహీనత ఉన్నా, నీకు భయం లేదు వీరా.
సహసా తవ నిష్క్రామో మమ తావన్న రోచతే। శ్రూయతామభిధాస్యామి యన్నిమిత్తం నివార్యతే
నువ్వు ఇంత తొందరగా బయటకు రావడం నాకు ఇష్టంగా లేదు; విను, నిన్ను ఎందుకు ఆపుతున్నానో చెబుతాను.
పూర్వమాపతితః క్రోధాత్ స త్వామాహ్వయతే యుధి। నిష్పత్య చ నిరస్తస్తే హన్యమానో దిశో గతః
ముందు అతడు కోపంతో నిన్ను యుద్ధానికి పిలిచాడు; నువ్వు బయటకు వచ్చి అతన్ని ఓడించగా, కొట్టుకుంటూ ఉండగా అతడు దిశలు తెలియకుండా పారిపోయాడు.
త్వయా తస్య నిరస్తస్య పీడితస్య విశేషతః। ఇహైత్య పునరాహ్వానం శఙ్కాం జనయతీవ మే
నువ్వు అతన్ని ఓడించి, మరింత బాధ పెట్టిన తర్వాత, ఇప్పుడు ఇక్కడికి వచ్చి మళ్లీ యుద్ధానికి పిలవడం నాకు అనుమానం కలిగిస్తోంది.
దర్పశ్చ వ్యవసాయశ్చ యాదృశస్తస్య నర్దతః। నినాదస్య చ సంరమ్భో నైతదల్పం హి కారణమ్
ఇప్పుడు అతడు గర్జిస్తున్న తీరు, అతని అహంకారం, పట్టుదల, ఆ గర్జనలో ఉన్న ఆవేశం—all ఇవన్నీ చిన్న కారణాల వల్ల కావు.
నాసహాయమహం మన్యే సుగ్రీవం తమిహాగతమ్। అవష్టబ్ధసహాయశ్చ యమాశ్రిత్యైష గర్జతి
సుగ్రీవుడు ఒంటరిగా ఇక్కడికి వచ్చాడని నేను అనుకోవడం లేదు; ఎవరో బలమైన తోడుదొంగను నమ్ముకుని, ఇప్పుడు గట్టిగా గర్జిస్తున్నాడు.
ప్రకృత్యా నిపుణశ్చైవ బుద్ధిమాంశ్చైవ వానరః। నాపరీక్షితవీర్యేణ సుగ్రీవః సఖ్యమేష్యతి
స్వభావంగా ఈ వానరుడు చతురుడు, తెలివైనవాడు. తన శక్తిని పరీక్షించని వాడితో సుగ్రీవుడు స్నేహం చేయడు.
అఙ్గదస్తు కుమారోఽయం వనాన్తముపనిర్గతః। ప్రవృత్తిస్తేన కథితా చారైరాసీన్నివేదితా
ఈ యువరాజు అంగదుడు అడవి లోతుల్లోకి వెళ్లాడు. అతను తెలుసుకున్న సమాచారం గూఢచారులు వచ్చి చెప్పారు.
అయోధ్యాధిపతేః పుత్రౌ శూరౌ సమరదుర్జయౌ। ఇక్ష్వాకూణాం కులే జాతౌ ప్రథితౌ రామలక్ష్మణౌ
అయోధ్యాధిపతి కుమారులు, యుద్ధంలో అపరాజేయులు, ఇక్ష్వాకుల వంశంలో ప్రసిద్ధులైన రాముడు, లక్ష్మణుడు వీరులు.
సుగ్రీవప్రియకామార్థం ప్రాప్తౌ తత్ర దురాసదౌ। స తే భ్రాతుర్హి విఖ్యాతః సహాయో రణకర్మణి
సుగ్రీవుని మనసులోని కోరిక నెరవేర్చటానికి, దగ్గర చేరలేని వీరులు అక్కడికి వచ్చారు. యుద్ధంలో నీ అన్నకు ప్రసిద్ధమైన సహాయకుడు ఆయన.
రామః పరబలామర్దీ యుగాన్తాగ్నిరివోత్థితః। నివాసవృక్షః సాధూనామాపన్నానాం పరా గతిః
రాముడు శత్రువులను సంహరించేవాడు, యుగాంతంలో లేచే అగ్నిలా ఉన్నాడు. సద్గుణులు ఆశ్రయించదగిన వృక్షం, కష్టంలో ఉన్నవారికి పరమాశ్రయం.
ఆర్తానాం సంశ్రయశ్చైవ యశసశ్చైకభాజనమ్। జ్ఞానవిజ్ఞానసమ్పన్నో నిదేశే నిరతః పితుః
ఆపదలో ఉన్నవారికి రక్షకుడు, కీర్తికి ఏకైక పాత్ర. జ్ఞానవిజ్ఞానాలతో నిండినవాడు, తండ్రి ఆజ్ఞను పాటించడంలో నిమగ్నుడవాడు.
ధాతూనామివ శైలేన్ద్రో గుణానామాకరో మహాన్। తత్ క్షమో న విరోధస్తే సహ తేన మహాత్మనా
పర్వతాధిపతి ధాతువులకు ఎలా ఆధారం అయితే, ఆయన గొప్ప గుణాలకు మూలం. అలాంటి మహాత్ముడితో విరోధం చేయడం నీకు తగదు.
దుర్జయేనాప్రమేయేణ రామేణ రణకర్మసు। శూర వక్ష్యామి తే కించిన్న చేచ్ఛామ్యభ్యసూయితుమ్
రాముడు యుద్ధంలో జయించలేనివాడు, అపరిమితశక్తి కలవాడు. ఓ వీరా! నేను నీకు ఒకటి చెప్పబోతున్నాను, నిన్ను నిందించాలనే ఉద్దేశం లేదు.
శ్రూయతాం క్రియతాం చైవ తవ వక్ష్యామి యద్ధితమ్। యౌవరాజ్యేన సుగ్రీవం తూర్ణం సాధ్వభిషేచయ
విను, నేను చెప్పేది నీకు మేలు కలిగించేది. వెంటనే సుగ్రీవుని యువరాజుగా యోగ్యంగా అభిషేకించు.
విగ్రహం మా కృథా వీర భ్రాత్రా రాజన్ యవీయసా। అహం హి తే క్షమం మన్యే తేన రామేణ సౌహృదమ్
ఓ రాజా, ఓ వీరా! నీ తమ్ముడితో కలహం చేయకు. రాముడితో స్నేహం చేయడం నీకు శ్రేయస్కరం అని నేను భావిస్తున్నాను.
సుగ్రీవేణ చ సమ్ప్రీతిం వైరముత్సృజ్య దూరతః। లాలనీయో హి తే భ్రాతా యవీయానేష వానరః
సుగ్రీవునితో శాంతిని కలిగి, శత్రుత్వాన్ని దూరంగా పారవేయి. నీ తమ్ముడు అయిన ఈ వానరుణ్ణి ప్రేమగా చూసుకోవాలి.
తత్ర వా సన్నిహస్థో వా సర్వథా బన్ధురేవ తే। నహి తేన సమం బన్ధుం భువి పశ్యామి కంచన
అతను ఇక్కడా, దగ్గరలోనైనా ఉన్నా, అన్ని విధాలా నీ బంధువు. భూమిపై అతనితో సమానమైన బంధువును నేను చూడటం లేదు.
దానమానాదిసత్కారైః కురుష్వ ప్రత్యనన్తరమ్। వైరమేతత్ సముత్సృజ్య తవ పార్శ్వే స తిష్ఠతు
బహుమతులు, గౌరవం, సత్కారాలతో అతన్ని వెంటనే నీవైపు చేర్చుకో. ఈ శత్రుత్వాన్ని వదిలిపెట్టి అతను నీ పక్కన ఉండనివ్వు.
సుగ్రీవో విపులగ్రీవో మహాబన్ధుర్మతస్తవ। భ్రాతృసౌహృదమాలమ్బ్య నాన్యా గతిరిహాస్తి తే
సుగ్రీవుడు విస్తృతమైన మెడ కలవాడు, గొప్ప హృదయుడు, నా అభిప్రాయంలో నీకు ప్రధాన మిత్రుడు. అన్నదమ్ముల బంధాన్ని ఆశ్రయించి, నీకు వేరే మార్గం లేదు.
యది తే మత్ప్రియం కార్యం యది చావైషి మాం హితామ్। యాచ్యమానః ప్రియత్వేన సాధు వాక్యం కురుష్వ మే
నాకు నచ్చినది చేయాలనుకుంటే, నన్ను మేలు కోరేవాడిగా భావిస్తే, ప్రేమతో అడిగిన నా మాట వినిపించి నీవు నడుచు.
ప్రసీద పథ్యం శృణు జల్పితం హి మే న రోషమేవానువిధాతుమర్హసి। క్షమో హి తే కోశలరాజసూనునా న విగ్రహః శక్రసమానతేజసా
దయచేసి నా మేలైన మాటలు విను. కోపాన్ని అనుసరించకూడదు. నీవు కౌసల్య రాజ కుమారుడవు, ఇంద్రుని సమానమైన తేజస్సు కలవాడితో కలహం చేయడం తగదు.