వాలీ వినిహతో యావద్వనే పాంసుషు చేష్టతే। యది దృష్టిపథం ప్రాప్తో జీవన్ స వినివర్తతే
'వాలి నా బాణానికి తగిలి అడవిలో మట్టిలో కొట్టుకుంటూ పడే వరకు, అతడు నా చూపులోకి వచ్చి, బతికి తిరిగి వెళ్తే—'
తతో దోషేణ మాగచ్ఛేత్ సద్యో గర్హేచ్చ మాం భవాన్। ప్రత్యక్షం సప్త తే సాలా మయా బాణేన దారితాః
'అప్పుడు నీవు నన్ను తప్పుపట్టవచ్చు. కానీ నీ ముందే, ఏడుసాల చెట్లను నేను నా బాణంతో చీల్చాను.'
ధర్మలోభపరీతేన న చ వక్ష్యే కథంచన। సఫలాం చ కరిష్యామి ప్రతిజ్ఞాం జహి సంభ్రమమ్
'ధర్మాన్ని కోరుతూ నేను ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పను. నా ప్రతిజ్ఞను తప్పకుండా నెరవేర్చుతాను. సందేహం విడిచిపెట్టు.'
ప్రసూతం కలమక్షేత్రం వర్షేణేవ శతక్రతుః। తదాహ్వాననిమిత్తం చ వాలినో హేమమాలినః
'ఇంద్రుడు వానతో పంటను పండించినట్టు, బంగారు మాల ధరించిన వాలి పిలుపు కోసం కూడా ఇదే సమయం వచ్చింది.'
సుగ్రీవ కురు తం శబ్దం నిష్పతేద్ యేన వానరః। జితకాశీ జయశ్లాఘీ త్వయా చాధర్షితః పురాత్
'సుగ్రీవా! నువ్వు అలాంటి శబ్దం చేయి, దాంతో ఆ వానరుడు బయటకు వస్తాడు. అతడు తన విజయాన్ని పొగిడే వాడు, నువ్వు ముందుగా అతన్ని రెచ్చగొట్టావు.'
నిష్పతిష్యత్యసఙ్గేన వాలీ స ప్రియసంయుగః। రిపూణాం ధర్షితం శ్రుత్వా మర్షయన్తి న సంయుగే
'యుద్ధానికి ఆసక్తిగా ఉన్న వాలి ఆలస్యం లేకుండా బయటకు వస్తాడు. శత్రువులు తనను అవమానించారని విన్న వెంటనే, యుద్ధంలో అతడు సహించడు.'
జానన్తస్తు స్వకం వీర్యం స్త్రీసమక్షం విశేషతః। స తు రామవచః శ్రుత్వా సుగ్రీవో హేమపిఙ్గలః
తన బలాన్ని, ముఖ్యంగా ఆడవాళ్ల ముందే, బాగా తెలుసుకున్న సుగ్రీవుడు, బంగారు వర్ణంతో, రాముని మాటలు శ్రద్ధగా వినిపించాడు.
ననర్ద క్రూరనాదేన వినిర్భిన్దన్నివామ్బరమ్। తత్ర శబ్దేన విత్రస్తా గావో యాన్తి హతప్రభాః
అతడు భయంకరమైన గర్జనతో ఆకాశాన్ని చీల్చినట్టు అరవగా, ఆ శబ్దానికి భయపడి ఆవులు వెలుతురు కోల్పోయి పరుగెత్తాయి.
రాజదోషపరామృష్టాః కులస్త్రియ ఇవాకులాః। ద్రవన్తి చ మృగాః శీఘ్రం భగ్నా ఇవ రణే హయాః। పతన్తి చ ఖగా భూమౌ క్షీణపుణ్యా ఇవ గ్రహాః
రాజు తప్పు చేసినట్టు కలవరపడే ఇంటి మహిళల్లా, అడవి జంతువులు భయంతో వేగంగా పరుగెత్తాయి; యుద్ధంలో ఓడిపోయిన గుర్రాల్లా, పక్షులు భూమిపై పడిపోయాయి; పుణ్యం తరిగిన గ్రహాల్లా అవి కిందికి వచ్చాయి.
తతః స జీమూతకృతప్రణాదో నాదం హ్యముఞ్చత్ త్వరయా ప్రతీతః। సూర్యాత్మజః శౌర్యవివృద్ధతేజాః సరిత్పతిర్వాఽనిలచఞ్చలోర్మిః
ఆ తర్వాత సూర్యుని కుమారుడు, తన వీరత్వం మరింత పెరిగి, మేఘం గర్జించినట్టు గట్టిగా అరవగా, నదుల దేవుడు గాలి తాకిడితో అలలు ఎగిసినట్టు అతని శబ్దం వినిపించింది.
thumb|పఞ్చదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే పఞ్చదశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది పదిహేనవ అధ్యాయం. వినండి.
అథ తస్య నినాదం తం సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। శుశ్రావాన్తఃపురగతో వాలీ భ్రాతురమర్షణః
అప్పుడు, మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడు గర్జించిన ఆ శబ్దాన్ని, తన తమ్ముడిపై అసహనం కలిగిన వాలి అంతఃపురంలో ఉండగా విన్నాడు.
శ్రుత్వా తు తస్య నినదం సర్వభూతప్రకమ్పనమ్। మదశ్చైకపదే నష్టః క్రోధశ్చాపాదితో మహాన్
ఆ గర్జనను విని, అది అన్ని జీవులను వణికించగా, వాలికి ఒక్కసారిగా గర్వం పోయి, పెద్ద కోపం వచ్చేసింది.
తతో రోషపరీతాఙ్గో వాలీ స కనకప్రభః। ఉపరక్త ఇవాదిత్యః సద్యో నిష్ప్రభతాం గతః
తర్వాత, కోపంతో ఒంట్లో తడిసిపోయిన వాలి, బంగారు వర్ణంతో మెరిసిపోతూ, సూర్యుడు మచ్చ పడినట్టు ఒక్కసారిగా వెలుతురు కోల్పోయాడు.
వాలీ దంష్ట్రాకరాలస్తు క్రోధాద్ దీప్తాగ్నిలోచనః। భాత్యుత్పతితపద్మాభః సమృణాల ఇవ హ్రదః
వాలి తన పళ్లూ చేతులూ చూపిస్తూ, కోపంతో కళ్ళు అగ్నిలా మండుతూ, పుష్పించిన తామరలతో, దండలతో ఉన్న చెరువులా మెరిసిపోయాడు.
శబ్దం దుర్మర్షణం శ్రుత్వా నిష్పపాత తతో హరిః। వేగేన చ పదన్యాసైర్దారయన్నివ మేదినీమ్
ఆ భరించలేని శబ్దాన్ని విని, ఆ వానరుడు అక్కడినుంచి దూకి, తన వేగమైన అడుగులతో భూమిని చీల్చినట్టు పరిగెత్తాడు.
తం తు తారా పరిష్వజ్య స్నేహాద్ దర్శితసౌహృదా। ఉవాచ త్రస్తసమ్భ్రాన్తా హితోదర్కమిదం వచః
అప్పుడు తార, ప్రేమతో అతన్ని ఆలింగనం చేసి, స్నేహాన్ని చూపిస్తూ, భయంతో వణుకుతూ, కలవరపడుతూ, అతని మేలుకోసం ఇలా చెప్పింది.
సాధు క్రోధమిమం వీర నదీవేగమివాగతమ్। శయనాదుత్థితః కాల్యం త్యజ భుక్తామివ స్రజమ్
వీరా! నదిలో ఉప్పొంగిన ప్రవాహంలా వచ్చిన ఈ కోపాన్ని అదుపులో పెట్టు; ఉదయాన్నే మంచం నుంచి లేచి, వేసిన హారాన్ని తీసేసినట్టు దీనిని వదిలేయి.
కాల్యమేతేన సంగ్రామం కరిష్యసి చ వానర। వీర తే శత్రుబాహుల్యం ఫల్గుతా వా న విద్యతే
వానరా! నువ్వు ఉదయాన్నే అతనితో యుద్ధం చేస్తావు; నీ శత్రువులు ఎంత మంది ఉన్నా, లేదా నీలో బలహీనత ఉన్నా, నీకు భయం లేదు వీరా.
సహసా తవ నిష్క్రామో మమ తావన్న రోచతే। శ్రూయతామభిధాస్యామి యన్నిమిత్తం నివార్యతే
నువ్వు ఇంత తొందరగా బయటకు రావడం నాకు ఇష్టంగా లేదు; విను, నిన్ను ఎందుకు ఆపుతున్నానో చెబుతాను.
పూర్వమాపతితః క్రోధాత్ స త్వామాహ్వయతే యుధి। నిష్పత్య చ నిరస్తస్తే హన్యమానో దిశో గతః
ముందు అతడు కోపంతో నిన్ను యుద్ధానికి పిలిచాడు; నువ్వు బయటకు వచ్చి అతన్ని ఓడించగా, కొట్టుకుంటూ ఉండగా అతడు దిశలు తెలియకుండా పారిపోయాడు.
త్వయా తస్య నిరస్తస్య పీడితస్య విశేషతః। ఇహైత్య పునరాహ్వానం శఙ్కాం జనయతీవ మే
నువ్వు అతన్ని ఓడించి, మరింత బాధ పెట్టిన తర్వాత, ఇప్పుడు ఇక్కడికి వచ్చి మళ్లీ యుద్ధానికి పిలవడం నాకు అనుమానం కలిగిస్తోంది.
దర్పశ్చ వ్యవసాయశ్చ యాదృశస్తస్య నర్దతః। నినాదస్య చ సంరమ్భో నైతదల్పం హి కారణమ్
ఇప్పుడు అతడు గర్జిస్తున్న తీరు, అతని అహంకారం, పట్టుదల, ఆ గర్జనలో ఉన్న ఆవేశం—all ఇవన్నీ చిన్న కారణాల వల్ల కావు.
నాసహాయమహం మన్యే సుగ్రీవం తమిహాగతమ్। అవష్టబ్ధసహాయశ్చ యమాశ్రిత్యైష గర్జతి
సుగ్రీవుడు ఒంటరిగా ఇక్కడికి వచ్చాడని నేను అనుకోవడం లేదు; ఎవరో బలమైన తోడుదొంగను నమ్ముకుని, ఇప్పుడు గట్టిగా గర్జిస్తున్నాడు.
ప్రకృత్యా నిపుణశ్చైవ బుద్ధిమాంశ్చైవ వానరః। నాపరీక్షితవీర్యేణ సుగ్రీవః సఖ్యమేష్యతి
స్వభావంగా ఈ వానరుడు చతురుడు, తెలివైనవాడు. తన శక్తిని పరీక్షించని వాడితో సుగ్రీవుడు స్నేహం చేయడు.
అఙ్గదస్తు కుమారోఽయం వనాన్తముపనిర్గతః। ప్రవృత్తిస్తేన కథితా చారైరాసీన్నివేదితా
ఈ యువరాజు అంగదుడు అడవి లోతుల్లోకి వెళ్లాడు. అతను తెలుసుకున్న సమాచారం గూఢచారులు వచ్చి చెప్పారు.
అయోధ్యాధిపతేః పుత్రౌ శూరౌ సమరదుర్జయౌ। ఇక్ష్వాకూణాం కులే జాతౌ ప్రథితౌ రామలక్ష్మణౌ
అయోధ్యాధిపతి కుమారులు, యుద్ధంలో అపరాజేయులు, ఇక్ష్వాకుల వంశంలో ప్రసిద్ధులైన రాముడు, లక్ష్మణుడు వీరులు.
సుగ్రీవప్రియకామార్థం ప్రాప్తౌ తత్ర దురాసదౌ। స తే భ్రాతుర్హి విఖ్యాతః సహాయో రణకర్మణి
సుగ్రీవుని మనసులోని కోరిక నెరవేర్చటానికి, దగ్గర చేరలేని వీరులు అక్కడికి వచ్చారు. యుద్ధంలో నీ అన్నకు ప్రసిద్ధమైన సహాయకుడు ఆయన.
రామః పరబలామర్దీ యుగాన్తాగ్నిరివోత్థితః। నివాసవృక్షః సాధూనామాపన్నానాం పరా గతిః
రాముడు శత్రువులను సంహరించేవాడు, యుగాంతంలో లేచే అగ్నిలా ఉన్నాడు. సద్గుణులు ఆశ్రయించదగిన వృక్షం, కష్టంలో ఉన్నవారికి పరమాశ్రయం.
ఆర్తానాం సంశ్రయశ్చైవ యశసశ్చైకభాజనమ్। జ్ఞానవిజ్ఞానసమ్పన్నో నిదేశే నిరతః పితుః
ఆపదలో ఉన్నవారికి రక్షకుడు, కీర్తికి ఏకైక పాత్ర. జ్ఞానవిజ్ఞానాలతో నిండినవాడు, తండ్రి ఆజ్ఞను పాటించడంలో నిమగ్నుడవాడు.