త్రేతాగ్నయోఽపి దీప్యన్తే ధూమో హ్యేష ప్రదృశ్యతే। వేష్టయన్నివ వృక్షాగ్రాన్ కపోతాఙ్గారుణో ఘనః
ఇక్కడ త్రేతాయుగంలో వెలిగిన అగ్నులు ఇంకా మండుతున్నాయి; ఈ పొగ పావురపు రంగులో, దట్టంగా చెట్లపై చుట్టుకుంటూ కనిపిస్తోంది.
ఏతే వృక్షాః ప్రకాశన్తే ధూమసంసక్తమస్తకాః। మేఘజాలప్రతిచ్ఛన్నా వైడూర్యగిరయో యథా
ఈ చెట్లు పొగతో తలలు కప్పబడి మెరిసిపోతున్నాయి; అవి మేఘాల మధ్య దాగిన వైడూర్య పర్వతాల్లా కనిపిస్తున్నాయి.
కురు ప్రణామం ధర్మాత్మంస్తేషాముద్దిశ్య రాఘవ। లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా ప్రయతః సంహతాఞ్జలిః
రాఘవా, నీవు నీ తమ్ముడు లక్ష్మణునితో కలిసి, మనసు నిలిపి, చేతులు జోడించి వారికి నమస్కారం చేయు.
ప్రణమన్తి హి యే తేషామృషీణాం భావితాత్మనామ్। న తేషామశుభం కించిచ్ఛరీరే రామ విద్యతే
రామా, శుద్ధాత్ములైన ఆ మునులకు ఎవరు నమస్కరిస్తారో, వారికి ఏదైనా అపశకునం శరీరంలో కలగదు.
తతో రామః సహ భ్రాత్రా లక్ష్మణేన కృతాఞ్జలిః। సముద్దిశ్య మహాత్మానస్తానృషీనభ్యవాదయత్
అప్పుడూ రాముడు తన తమ్ముడు లక్ష్మణునితో కలిసి, చేతులు జోడించి, ఆ మహాత్ములైన మునులకు నమస్కరించాడు.
అభివాద్య చ ధర్మాత్మా రామో భ్రాతా చ లక్ష్మణః। సుగ్రీవో వానరాశ్చైవ జమ్ముః సంహృష్టమానసాః
నమస్కారం చేసిన తరువాత, ధర్మాత్ముడైన రాముడు, అతని తమ్ముడు లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు, వానరులు అందరూ ఆనందంతో ముందుకు సాగారు.
తే గత్వా దూరమధ్వానం తస్మాత్ సప్తజనాశ్రమాత్। దదృశుస్తాం దురాధర్షాం కిష్కిన్ధాం వాలిపాలితామ్
అలా సప్తజనుల ఆశ్రమం నుండి చాలా దూరం ప్రయాణించి, వారు వాలి పాలిస్తున్న దుర్భేద్యమైన కిష్కింధను చూశారు.
తతస్తు రామానుజరామవానరాః ప్రగృహ్య శస్త్రాణ్యుదితోగ్రతేజసః। పురీం సురేశాత్మజవీర్యపాలితాం వధాయ శత్రోః పునరాగతాస్త్విహ
తర్వాత రాముడు, అతని తమ్ముడు, వానరులు ఆయుధాలు ధరించి, తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ, శత్రువు సంహారానికి ఇంద్రుని కుమారుడి బలంతో కాపాడబడిన ఆ పట్టణానికి తిరిగి వచ్చారు.
thumb|చతుర్దశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే చతుర్దశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది పద్నాల్గవ అధ్యాయం. వినండి.
సర్వే తే త్వరితం గత్వా కిష్కిన్ధాం వాలినః పురీమ్। వృక్షైరాత్మానమావృత్య వ్యతిష్ఠన్ గహనే వనే
అందరూ త్వరగా వాలి పట్టణమైన కిష్కింధాకు వెళ్లి, చెట్ల వెనుక దాగుకుని, దట్టమైన అడవిలో నిలబడ్డారు.
విసార్య సర్వతో దృష్టిం కాననే కాననప్రియః। సుగ్రీవో విపులగ్రీవః క్రోధమాహారయద్ భృశమ్
అడవిని అంతటా జాగ్రత్తగా చూసుకుంటూ, విస్తారమైన మెడ ఉన్న, అడవిని ప్రేమించే సుగ్రీవుడు బాగా కోపంతో నిండిపోయాడు.
తతస్తు నినదం ఘోరం కృత్వా యుద్ధాయ చాహ్వయత్। పరివారైః పరివృతో నాదైర్భిన్దన్నివామ్బరమ్
ఆ తరువాత, భయంకరమైన అరుపుతో యుద్ధానికి పిలిచి, తన అనుచరులతో కలిసి, ఆ అరుపులతో ఆకాశాన్ని చీల్చినట్లుగా శబ్దం చేశాడు.
గర్జన్నివ మహామేఘో వాయువేగపురఃసరః। అథ బాలార్కసదృశో దృప్తసింహగతిస్తతః
వేగంగా వీస్తున్న గాలిలో పెద్ద మేఘం గర్జించినట్టు గర్జిస్తూ, చిన్న సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, గర్వంగా సింహంలా నడిచాడు.
దృష్ట్వా రామం క్రియాదక్షం సుగ్రీవో వాక్యమబ్రవీత్। హరివాగురయా వ్యాప్తాం తప్తకాఞ్చనతోరణామ్
చర్యలో నిపుణుడైన రాముడిని చూసి, సుగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఇదిగో, మేము వానరులతో నిండిన, బంగారు తలుపులతో అలంకరించబడిన కిష్కింధాకు వచ్చాము.'
ప్రాప్తాః స్మ ధ్వజయన్త్రాఢ్యాం కిష్కిన్ధాం వాలినః పురీమ్। ప్రతిజ్ఞా యా కృతా వీర త్వయా వాలివధే పురా
'ధ్వజాలు, యంత్రాలతో నిండిన వాలి పట్టణమైన కిష్కింధాకు మేము చేరుకున్నాం. వీరుడా! వాలి వధ చేయాలని నువ్వు ముందుగా చేసిన ప్రతిజ్ఞను ఇప్పుడు నెరవేర్చు.'
సఫలాం కురు తాం క్షిప్రం లతాం కాల ఇవాగతః। ఏవముక్తస్తు ధర్మాత్మా సుగ్రీవేణ స రాఘవః
'కాలములా వచ్చినట్టు ఆ ప్రతిజ్ఞను త్వరగా నెరవేర్చు.' అని సుగ్రీవుడు ఇలా చెప్పగా, ధర్మాన్ని పాటించే రాఘవుడు సమాధానం చెప్పాడు.
తమేవోవాచ వచనం సుగ్రీవం శత్రుసూదనః। కృతాభిజ్ఞానచిహ్నస్త్వమనయా గజసాహ్వయా
శత్రువులను సంహరించే రాముడు, సుగ్రీవునితో ఇలా అన్నాడు: 'లక్ష్మణుడు గుర్తించేందుకు నీ మెడలో వేసిన ఈ గజసాహ్వయ మాలిక—'
లక్ష్మణేన సముత్పాట్య ఏషా కణ్ఠే కృతా తవ। శోభసేఽప్యధికం వీర లతయా కణ్ఠసక్తయా
'లక్ష్మణుడు నీ మెడలో వేసిన ఈ మాలికతో, ఓ వీరుడా! నీ మెడ చుట్టూ ఉన్న ఈ లతతో నువ్వు ఇంకా అందంగా కనిపిస్తున్నావు.'
విపరీత ఇవాకాశే సూర్యో నక్షత్రమాలయా। అద్య వాలిసముత్థం తే భయం వైరం చ వానర
'ఆకాశంలో నక్షత్రాల మాలిక చుట్టూ ఉన్న సూర్యుడు ఎలా భిన్నంగా కనిపిస్తాడో, అలాగే వానరా! నేడు వాలితో నీకు ఉన్న భయం, శత్రుత్వం—'
ఏకేనాహం ప్రమోక్ష్యామి బాణమోక్షేణ సంయుగే। మమ దర్శయ సుగ్రీవ వైరిణం భ్రాతృరూపిణమ్
'ఒకే బాణంతో యుద్ధంలో నేను విడిచే బాణంతో అంతం చేస్తాను. సుగ్రీవా! నీ శత్రువు అయినా, అన్నయ్య రూపంలో ఉన్న వాలిని నాకు చూపించు.'
వాలీ వినిహతో యావద్వనే పాంసుషు చేష్టతే। యది దృష్టిపథం ప్రాప్తో జీవన్ స వినివర్తతే
'వాలి నా బాణానికి తగిలి అడవిలో మట్టిలో కొట్టుకుంటూ పడే వరకు, అతడు నా చూపులోకి వచ్చి, బతికి తిరిగి వెళ్తే—'
తతో దోషేణ మాగచ్ఛేత్ సద్యో గర్హేచ్చ మాం భవాన్। ప్రత్యక్షం సప్త తే సాలా మయా బాణేన దారితాః
'అప్పుడు నీవు నన్ను తప్పుపట్టవచ్చు. కానీ నీ ముందే, ఏడుసాల చెట్లను నేను నా బాణంతో చీల్చాను.'
ధర్మలోభపరీతేన న చ వక్ష్యే కథంచన। సఫలాం చ కరిష్యామి ప్రతిజ్ఞాం జహి సంభ్రమమ్
'ధర్మాన్ని కోరుతూ నేను ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పను. నా ప్రతిజ్ఞను తప్పకుండా నెరవేర్చుతాను. సందేహం విడిచిపెట్టు.'
ప్రసూతం కలమక్షేత్రం వర్షేణేవ శతక్రతుః। తదాహ్వాననిమిత్తం చ వాలినో హేమమాలినః
'ఇంద్రుడు వానతో పంటను పండించినట్టు, బంగారు మాల ధరించిన వాలి పిలుపు కోసం కూడా ఇదే సమయం వచ్చింది.'
సుగ్రీవ కురు తం శబ్దం నిష్పతేద్ యేన వానరః। జితకాశీ జయశ్లాఘీ త్వయా చాధర్షితః పురాత్
'సుగ్రీవా! నువ్వు అలాంటి శబ్దం చేయి, దాంతో ఆ వానరుడు బయటకు వస్తాడు. అతడు తన విజయాన్ని పొగిడే వాడు, నువ్వు ముందుగా అతన్ని రెచ్చగొట్టావు.'
నిష్పతిష్యత్యసఙ్గేన వాలీ స ప్రియసంయుగః। రిపూణాం ధర్షితం శ్రుత్వా మర్షయన్తి న సంయుగే
'యుద్ధానికి ఆసక్తిగా ఉన్న వాలి ఆలస్యం లేకుండా బయటకు వస్తాడు. శత్రువులు తనను అవమానించారని విన్న వెంటనే, యుద్ధంలో అతడు సహించడు.'
జానన్తస్తు స్వకం వీర్యం స్త్రీసమక్షం విశేషతః। స తు రామవచః శ్రుత్వా సుగ్రీవో హేమపిఙ్గలః
తన బలాన్ని, ముఖ్యంగా ఆడవాళ్ల ముందే, బాగా తెలుసుకున్న సుగ్రీవుడు, బంగారు వర్ణంతో, రాముని మాటలు శ్రద్ధగా వినిపించాడు.
ననర్ద క్రూరనాదేన వినిర్భిన్దన్నివామ్బరమ్। తత్ర శబ్దేన విత్రస్తా గావో యాన్తి హతప్రభాః
అతడు భయంకరమైన గర్జనతో ఆకాశాన్ని చీల్చినట్టు అరవగా, ఆ శబ్దానికి భయపడి ఆవులు వెలుతురు కోల్పోయి పరుగెత్తాయి.
రాజదోషపరామృష్టాః కులస్త్రియ ఇవాకులాః। ద్రవన్తి చ మృగాః శీఘ్రం భగ్నా ఇవ రణే హయాః। పతన్తి చ ఖగా భూమౌ క్షీణపుణ్యా ఇవ గ్రహాః
రాజు తప్పు చేసినట్టు కలవరపడే ఇంటి మహిళల్లా, అడవి జంతువులు భయంతో వేగంగా పరుగెత్తాయి; యుద్ధంలో ఓడిపోయిన గుర్రాల్లా, పక్షులు భూమిపై పడిపోయాయి; పుణ్యం తరిగిన గ్రహాల్లా అవి కిందికి వచ్చాయి.
తతః స జీమూతకృతప్రణాదో నాదం హ్యముఞ్చత్ త్వరయా ప్రతీతః। సూర్యాత్మజః శౌర్యవివృద్ధతేజాః సరిత్పతిర్వాఽనిలచఞ్చలోర్మిః
ఆ తర్వాత సూర్యుని కుమారుడు, తన వీరత్వం మరింత పెరిగి, మేఘం గర్జించినట్టు గట్టిగా అరవగా, నదుల దేవుడు గాలి తాకిడితో అలలు ఎగిసినట్టు అతని శబ్దం వినిపించింది.