వనే వనచరాంశ్చాన్యాన్ ఖేచరాంశ్చ విహంగమాన్। పశ్యన్తస్త్వరితా జగ్ముః సుగ్రీవవశవర్తినః
అరణ్యంలో ఉండే జంతువులను, ఆకాశంలో ఎగురుతున్న పక్షులను చూస్తూ, అందరూ సుగ్రీవుని ఆజ్ఞకు లోబడి త్వరగా ముందుకు వెళ్లారు.
ఏష మేఘ ఇవాకాశే వృక్షషణ్డః ప్రకాశతే। మేఘసంఘాతవిపులః పర్యన్తకదలీవృతః
ఈ వృక్ష సమూహం ఆకాశంలో మేఘాలా వంటి రూపంలో కనిపిస్తోంది; మేఘాల గుంపుల్లా విస్తృతంగా ఉంది, చుట్టూ అరటి చెట్లతో నిండింది.
కిమేతజ్జ్ఞాతుమిచ్ఛామి సఖే కౌతూహలం మమ। కౌతూహలాపనయనం కర్తుమిచ్ఛామ్యహం త్వయా
ఇది ఏమిటో తెలుసుకోవాలని నాకు ఆసక్తి కలుగుతోంది స్నేహితా; నా సందేహాన్ని తొలగించమని నేను నిన్ను కోరుతున్నాను.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రాఘవస్య మహాత్మనః। గచ్ఛన్ నేవాచచక్షేఽథ సుగ్రీవస్తన్మహద్ వనమ్
మహాత్ముడైన రాఘవుని ఆ మాటలు విని, సుగ్రీవుడు ఆ గొప్ప అరణ్యాన్ని గురించి ఏమి చెప్పకుండా ముందుకు సాగిపోయాడు.
ఏతద్ రాఘవ విస్తీర్ణమాశ్రమం శ్రమనాశనమ్। ఉద్యానవనసమ్పన్నం స్వాదుమూలఫలోదకమ్
రాఘవా, ఇది విస్తారమైన ఆశ్రమం. ఇది అలసటను పోగొట్టే స్థలం, ఉద్యానవనాలతో, రుచికరమైన కందులు, పండ్లు, నీటితో నిండినది.
అత్ర సప్తజనా నామ మునయః సంశితవ్రతాః। సప్తైవాసన్నధఃశీర్షా నియతం జలశాయినః
ఇక్కడ సప్తజనులుగా పిలవబడే మునులు నివసిస్తున్నారు. వారు కఠినమైన వ్రతాలు పాటిస్తూ, ఏడుగురు నీటిలో తలకిందా పడుకుని ఉంటారు.
సప్తరాత్రే కృతాహారా వాయునాచలవాసినః। దివం వర్షశతైర్యాతాః సప్తభిః సకలేవరాః
వారు ఏడురోజులు గాలి మాత్రమే తీసుకుని, కొండలపై నివసిస్తూ, నూటేళ్ళు పూర్తయ్యాక దేహంతో సహా స్వర్గానికి చేరుకున్నారు.
తేషామేతత్ప్రభావేణ ద్రుమప్రాకారసంవృతమ్। ఆశ్రమం సుదురాధర్షమపి సేన్ద్రైః సురాసురైః
వారి తపస్సు వలన, చెట్ల ప్రాకారంతో చుట్టుముట్టబడిన ఈ ఆశ్రమాన్ని ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు, రాక్షసులు కూడా చేరలేరు.
పక్షిణో వర్జయన్త్యేతత్ తథాన్యే వనచారిణః। విశన్తి మోహాద్ యేఽప్యత్ర న నివర్తన్తి తే పునః
పక్షులు, ఇతర అడవి జంతువులు ఈ చోటును దాటి పోతాయి; ఎవరు తెలియకపోయినా లోపలికి వెళితే, వారు తిరిగి రావడం లేదు.
విభూషణరవాశ్చాత్ర శ్రూయన్తే సకలాక్షరాః। తూర్యగీతస్వనశ్చాపి గన్ధో దివ్యశ్చ రాఘవ
ఇక్కడ ఆభరణాల మణిమణికలు, వాద్యాల స్వరాలు, పాటలు, దివ్యమైన పరిమళం రాఘవా, స్పష్టంగా వినిపిస్తుంటాయి.
త్రేతాగ్నయోఽపి దీప్యన్తే ధూమో హ్యేష ప్రదృశ్యతే। వేష్టయన్నివ వృక్షాగ్రాన్ కపోతాఙ్గారుణో ఘనః
ఇక్కడ త్రేతాయుగంలో వెలిగిన అగ్నులు ఇంకా మండుతున్నాయి; ఈ పొగ పావురపు రంగులో, దట్టంగా చెట్లపై చుట్టుకుంటూ కనిపిస్తోంది.
ఏతే వృక్షాః ప్రకాశన్తే ధూమసంసక్తమస్తకాః। మేఘజాలప్రతిచ్ఛన్నా వైడూర్యగిరయో యథా
ఈ చెట్లు పొగతో తలలు కప్పబడి మెరిసిపోతున్నాయి; అవి మేఘాల మధ్య దాగిన వైడూర్య పర్వతాల్లా కనిపిస్తున్నాయి.
కురు ప్రణామం ధర్మాత్మంస్తేషాముద్దిశ్య రాఘవ। లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా ప్రయతః సంహతాఞ్జలిః
రాఘవా, నీవు నీ తమ్ముడు లక్ష్మణునితో కలిసి, మనసు నిలిపి, చేతులు జోడించి వారికి నమస్కారం చేయు.
ప్రణమన్తి హి యే తేషామృషీణాం భావితాత్మనామ్। న తేషామశుభం కించిచ్ఛరీరే రామ విద్యతే
రామా, శుద్ధాత్ములైన ఆ మునులకు ఎవరు నమస్కరిస్తారో, వారికి ఏదైనా అపశకునం శరీరంలో కలగదు.
తతో రామః సహ భ్రాత్రా లక్ష్మణేన కృతాఞ్జలిః। సముద్దిశ్య మహాత్మానస్తానృషీనభ్యవాదయత్
అప్పుడూ రాముడు తన తమ్ముడు లక్ష్మణునితో కలిసి, చేతులు జోడించి, ఆ మహాత్ములైన మునులకు నమస్కరించాడు.
అభివాద్య చ ధర్మాత్మా రామో భ్రాతా చ లక్ష్మణః। సుగ్రీవో వానరాశ్చైవ జమ్ముః సంహృష్టమానసాః
నమస్కారం చేసిన తరువాత, ధర్మాత్ముడైన రాముడు, అతని తమ్ముడు లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు, వానరులు అందరూ ఆనందంతో ముందుకు సాగారు.
తే గత్వా దూరమధ్వానం తస్మాత్ సప్తజనాశ్రమాత్। దదృశుస్తాం దురాధర్షాం కిష్కిన్ధాం వాలిపాలితామ్
అలా సప్తజనుల ఆశ్రమం నుండి చాలా దూరం ప్రయాణించి, వారు వాలి పాలిస్తున్న దుర్భేద్యమైన కిష్కింధను చూశారు.
తతస్తు రామానుజరామవానరాః ప్రగృహ్య శస్త్రాణ్యుదితోగ్రతేజసః। పురీం సురేశాత్మజవీర్యపాలితాం వధాయ శత్రోః పునరాగతాస్త్విహ
తర్వాత రాముడు, అతని తమ్ముడు, వానరులు ఆయుధాలు ధరించి, తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ, శత్రువు సంహారానికి ఇంద్రుని కుమారుడి బలంతో కాపాడబడిన ఆ పట్టణానికి తిరిగి వచ్చారు.
thumb|చతుర్దశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే చతుర్దశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది పద్నాల్గవ అధ్యాయం. వినండి.
సర్వే తే త్వరితం గత్వా కిష్కిన్ధాం వాలినః పురీమ్। వృక్షైరాత్మానమావృత్య వ్యతిష్ఠన్ గహనే వనే
అందరూ త్వరగా వాలి పట్టణమైన కిష్కింధాకు వెళ్లి, చెట్ల వెనుక దాగుకుని, దట్టమైన అడవిలో నిలబడ్డారు.
విసార్య సర్వతో దృష్టిం కాననే కాననప్రియః। సుగ్రీవో విపులగ్రీవః క్రోధమాహారయద్ భృశమ్
అడవిని అంతటా జాగ్రత్తగా చూసుకుంటూ, విస్తారమైన మెడ ఉన్న, అడవిని ప్రేమించే సుగ్రీవుడు బాగా కోపంతో నిండిపోయాడు.
తతస్తు నినదం ఘోరం కృత్వా యుద్ధాయ చాహ్వయత్। పరివారైః పరివృతో నాదైర్భిన్దన్నివామ్బరమ్
ఆ తరువాత, భయంకరమైన అరుపుతో యుద్ధానికి పిలిచి, తన అనుచరులతో కలిసి, ఆ అరుపులతో ఆకాశాన్ని చీల్చినట్లుగా శబ్దం చేశాడు.
గర్జన్నివ మహామేఘో వాయువేగపురఃసరః। అథ బాలార్కసదృశో దృప్తసింహగతిస్తతః
వేగంగా వీస్తున్న గాలిలో పెద్ద మేఘం గర్జించినట్టు గర్జిస్తూ, చిన్న సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, గర్వంగా సింహంలా నడిచాడు.
దృష్ట్వా రామం క్రియాదక్షం సుగ్రీవో వాక్యమబ్రవీత్। హరివాగురయా వ్యాప్తాం తప్తకాఞ్చనతోరణామ్
చర్యలో నిపుణుడైన రాముడిని చూసి, సుగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఇదిగో, మేము వానరులతో నిండిన, బంగారు తలుపులతో అలంకరించబడిన కిష్కింధాకు వచ్చాము.'
ప్రాప్తాః స్మ ధ్వజయన్త్రాఢ్యాం కిష్కిన్ధాం వాలినః పురీమ్। ప్రతిజ్ఞా యా కృతా వీర త్వయా వాలివధే పురా
'ధ్వజాలు, యంత్రాలతో నిండిన వాలి పట్టణమైన కిష్కింధాకు మేము చేరుకున్నాం. వీరుడా! వాలి వధ చేయాలని నువ్వు ముందుగా చేసిన ప్రతిజ్ఞను ఇప్పుడు నెరవేర్చు.'
సఫలాం కురు తాం క్షిప్రం లతాం కాల ఇవాగతః। ఏవముక్తస్తు ధర్మాత్మా సుగ్రీవేణ స రాఘవః
'కాలములా వచ్చినట్టు ఆ ప్రతిజ్ఞను త్వరగా నెరవేర్చు.' అని సుగ్రీవుడు ఇలా చెప్పగా, ధర్మాన్ని పాటించే రాఘవుడు సమాధానం చెప్పాడు.
తమేవోవాచ వచనం సుగ్రీవం శత్రుసూదనః। కృతాభిజ్ఞానచిహ్నస్త్వమనయా గజసాహ్వయా
శత్రువులను సంహరించే రాముడు, సుగ్రీవునితో ఇలా అన్నాడు: 'లక్ష్మణుడు గుర్తించేందుకు నీ మెడలో వేసిన ఈ గజసాహ్వయ మాలిక—'
లక్ష్మణేన సముత్పాట్య ఏషా కణ్ఠే కృతా తవ। శోభసేఽప్యధికం వీర లతయా కణ్ఠసక్తయా
'లక్ష్మణుడు నీ మెడలో వేసిన ఈ మాలికతో, ఓ వీరుడా! నీ మెడ చుట్టూ ఉన్న ఈ లతతో నువ్వు ఇంకా అందంగా కనిపిస్తున్నావు.'
విపరీత ఇవాకాశే సూర్యో నక్షత్రమాలయా। అద్య వాలిసముత్థం తే భయం వైరం చ వానర
'ఆకాశంలో నక్షత్రాల మాలిక చుట్టూ ఉన్న సూర్యుడు ఎలా భిన్నంగా కనిపిస్తాడో, అలాగే వానరా! నేడు వాలితో నీకు ఉన్న భయం, శత్రుత్వం—'
ఏకేనాహం ప్రమోక్ష్యామి బాణమోక్షేణ సంయుగే। మమ దర్శయ సుగ్రీవ వైరిణం భ్రాతృరూపిణమ్
'ఒకే బాణంతో యుద్ధంలో నేను విడిచే బాణంతో అంతం చేస్తాను. సుగ్రీవా! నీ శత్రువు అయినా, అన్నయ్య రూపంలో ఉన్న వాలిని నాకు చూపించు.'