దత్తాభయవధో నామ పాతకం మహదద్భుతమ్। అహం చ లక్ష్మణశ్చైవ సీతా చ వరవర్ణినీ
ఆశ్రయం ఇచ్చినవాడిని చంపడం మహా పాపం, ఆశ్చర్యకరం. నేను, లక్ష్మణుడు, సీతా వీర వర్ణవతి — మేమంతా —
త్వదధీనా వయం సర్వే వనేఽస్మిన్ శరణం భవాన్। తస్మాద్ యుధ్యస్వ భూయస్త్వం మా మాశఙ్కీశ్చ వానర
ఈ అడవిలో మేమంతా నీ ఆధీనంలో ఉన్నాం, నీవే మా ఆశ్రయం. కాబట్టి మళ్లీ యుద్ధం చేయి, భయపడవద్దు వానరా!
ఏతన్ముహూర్తే తు మయా పశ్య వాలినమాహవే। నిరస్తమిషుణైకేన చేష్టమానం మహీతలే
ఈ క్షణంలోనే యుద్ధంలో వాలి ఒకే ఒక్క బాణంతో పడగొట్టబడి, భూమిపై కదలకుండా పడివున్నాడని నీవు చూడగలవు.
అభిజ్ఞానం కురుష్వ త్వమాత్మనో వానరేశ్వర। యేన త్వామభిజానీయాం ద్వన్ద్వయుద్ధముపాగతమ్
వానరుల అధినాయకా, నీవు యుద్ధానికి ప్రవేశించినప్పుడు నేను నిన్ను గుర్తించేందుకు, నీవు నీకు గుర్తుగా ఏదైనా గుర్తు పెట్టుకో.
గజపుష్పీమిమాం ఫుల్లాముత్పాట్య శుభలక్షణామ్। కురు లక్ష్మణ కణ్ఠేఽస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః
లక్ష్మణా, ఈ పుష్పాలతో అలంకరించబడిన శుభలక్షణాల గజపుష్పిని పూలను తీసుకుని, ఈ మహాత్ముడైన సుగ్రీవుని మెడలో వేసి అలంకరించు.
తతో గిరితటే జాతాముత్పాట్య కుసుమాయుతామ్। లక్ష్మణో గజపుష్పీం తాం తస్య కణ్ఠే వ్యసర్జయత్
ఆ తరువాత లక్ష్మణుడు పర్వతపు ఒడ్డున పుష్పాలతో విరజిల్లిన గజపుష్పిని తీసుకుని, సుగ్రీవుని మెడలో వేసాడు.
స తయా శుశుభే శ్రీమాఁల్లతయా కణ్ఠసక్తయా। మాలయేవ బలాకానాం ససంధ్య ఇవ తోయదః
ఆ లతను మెడలో ధరించడంతో, సుగ్రీవుడు సాయంకాలంలో వడదెబ్బల మధ్య మేఘం పక్షుల మధ్య మాల ధరించినట్టు ప్రకాశించాడు.
విభ్రాజమానో వపుషా రామవాక్యసమాహితః। జగామ సహ రామేణ కిష్కిన్ధాం పునరాప సః
ఆయన తన రూపంతో ప్రకాశిస్తూ, రాముని మాటలు మనసులో ఉంచుకుని, రామునితో కలిసి మళ్లీ కిష్కింధకు వెళ్లాడు.
thumb|త్రయోదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే త్రయోదశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధాకాండలో ఇప్పుడు పదమూడు వ సర్గను వినండి.
ఋష్యమూకాత్ స ధర్మాత్మా కిష్కిన్ధాం లక్ష్మణాగ్రజః। జగామ సహ సుగ్రీవో వాలివిక్రమపాలితామ్
ఋష్యమూక పర్వతం నుండి ధర్మాత్ముడైన లక్ష్మణుని అన్నయ్య సుగ్రీవునితో కలిసి, వాలిని పరాక్రమంతో కాపాడుతున్న కిష్కింధకు వెళ్లాడు.
సముద్యమ్య మహచ్చాపం రామః కాఞ్చనభూషితమ్। శరాంశ్చాదిత్యసంకాశాన్ గృహీత్వా రణసాధకాన్
రాముడు బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న గొప్ప విల్లు ఎత్తుకుని, యుద్ధానికి తగినవి, సూర్యుడిలా మెరిసే బాణాలను తీసుకున్నాడు.
అగ్రతస్తు యయౌ తస్య రాఘవస్య మహాత్మనః। సుగ్రీవః సంహతగ్రీవో లక్ష్మణశ్చ మహాబలః
ఆ మహాత్ముడైన రాఘవుని ముందుగా, విస్తారమైన మెడ కలిగిన సుగ్రీవుడు, మహాబలుడు లక్ష్మణుడు వెళ్లారు.
పృష్ఠతో హనుమాన్ వీరో నలో నీలశ్చ వీర్యవాన్। తారశ్చైవ మహాతేజా హరియూథపయూథపః
వారి వెనుక వీరుడైన హనుమంతుడు, నలుడు, బలవంతుడైన నీలుడు, అలాగే మహాతేజస్సు కలిగిన వానరసేనాధిపతి తారుడు వెళ్లారు.
తే వీక్షమాణా వృక్షాంశ్చ పుష్పభారావలమ్బినః। ప్రసన్నామ్బువహాశ్చైవ సరితః సాగరంగమాః
వారు పూల భారంతో వంగిన వృక్షాలను, స్వచ్ఛమైన నీటితో నిండిన, సముద్రాన్ని చేరే నదులను చూశారు.
కన్దరాణి చ శైలాంశ్చ నిర్దరాణి గుహాస్తథా। శిఖరాణి చ ముఖ్యాని దరీశ్చ ప్రియదర్శనాః
వారు పర్వత గుహలను, లోయలను, పర్వత శిఖరాలను, అందమైన లోయలను కూడా చూశారు.
వైదూర్యవిమలైస్తోయైః పద్మైశ్చాకోశకుడ్మలైః। శోభితాన్ సజలాన్ మార్గే తటాకాంశ్చావలోకయన్
వారు మార్గంలో వజ్రమణుల్లాంటి నిర్మలమైన నీటితో, మొగ్గలు, పుష్పాలతో అలంకరించబడిన, నీటితో నిండిన చెరువులను చూశారు.
కారణ్డైః సారసైర్హంసైర్వఞ్జులైర్జలకుక్కుటైః। చక్రవాకైస్తథా చాన్యైః శకునైః ప్రతినాదితాన్
కరడులు, సరసపక్షులు, హంసలు, వంజుల పక్షులు, నీటికొక్కులు, చక్రవాకలు మరియు ఇతర పక్షుల కిలకిలారావాలతో మారుమోగుతున్న చెరువులను చూశారు.
మృదుశష్పాఙ్కురాహారాన్నిర్భయాన్ వనగోచరాన్। చరతః సర్వతః పశ్యన్ స్థలీషు హరిణాన్ స్థితాన్
అక్కడ మృదువైన గడ్డి మొక్కలు తింటూ, అడవిలో నిర్భయంగా సంచరిస్తూ, మైదానాల్లో నిల్చున్న జింకలను వారు చూశారు.
తటాకవైరిణశ్చాపి శుక్లదన్తవిభూషితాన్। ఘోరానేకచరాన్ వన్యాన్ ద్విరదాన్ కూలఘాతినః
అలాగే, తెల్లని దంతాలతో అలంకరించబడిన, భయంకరమైన, ఒంటరిగా సంచరించే, చెరువులకు శత్రువులైన అడవి ఏనుగులను వారు చూశారు.
మత్తాన్ గిరితటోత్కృష్టాన్ పర్వతానివ జఙ్గమాన్। వానరాన్ ద్విరదప్రఖ్యాన్ మహీరేణుసముక్షితాన్
మత్తులో ఉన్న, పర్వత శిఖరాల్లాంటి, పర్వతాల వలె సంచరించే, ఏనుగుల్లాంటి, భూమి ధూళితో కప్పబడిన వానరులను వారు చూశారు.
వనే వనచరాంశ్చాన్యాన్ ఖేచరాంశ్చ విహంగమాన్। పశ్యన్తస్త్వరితా జగ్ముః సుగ్రీవవశవర్తినః
అరణ్యంలో ఉండే జంతువులను, ఆకాశంలో ఎగురుతున్న పక్షులను చూస్తూ, అందరూ సుగ్రీవుని ఆజ్ఞకు లోబడి త్వరగా ముందుకు వెళ్లారు.
ఏష మేఘ ఇవాకాశే వృక్షషణ్డః ప్రకాశతే। మేఘసంఘాతవిపులః పర్యన్తకదలీవృతః
ఈ వృక్ష సమూహం ఆకాశంలో మేఘాలా వంటి రూపంలో కనిపిస్తోంది; మేఘాల గుంపుల్లా విస్తృతంగా ఉంది, చుట్టూ అరటి చెట్లతో నిండింది.
కిమేతజ్జ్ఞాతుమిచ్ఛామి సఖే కౌతూహలం మమ। కౌతూహలాపనయనం కర్తుమిచ్ఛామ్యహం త్వయా
ఇది ఏమిటో తెలుసుకోవాలని నాకు ఆసక్తి కలుగుతోంది స్నేహితా; నా సందేహాన్ని తొలగించమని నేను నిన్ను కోరుతున్నాను.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రాఘవస్య మహాత్మనః। గచ్ఛన్ నేవాచచక్షేఽథ సుగ్రీవస్తన్మహద్ వనమ్
మహాత్ముడైన రాఘవుని ఆ మాటలు విని, సుగ్రీవుడు ఆ గొప్ప అరణ్యాన్ని గురించి ఏమి చెప్పకుండా ముందుకు సాగిపోయాడు.
ఏతద్ రాఘవ విస్తీర్ణమాశ్రమం శ్రమనాశనమ్। ఉద్యానవనసమ్పన్నం స్వాదుమూలఫలోదకమ్
రాఘవా, ఇది విస్తారమైన ఆశ్రమం. ఇది అలసటను పోగొట్టే స్థలం, ఉద్యానవనాలతో, రుచికరమైన కందులు, పండ్లు, నీటితో నిండినది.
అత్ర సప్తజనా నామ మునయః సంశితవ్రతాః। సప్తైవాసన్నధఃశీర్షా నియతం జలశాయినః
ఇక్కడ సప్తజనులుగా పిలవబడే మునులు నివసిస్తున్నారు. వారు కఠినమైన వ్రతాలు పాటిస్తూ, ఏడుగురు నీటిలో తలకిందా పడుకుని ఉంటారు.
సప్తరాత్రే కృతాహారా వాయునాచలవాసినః। దివం వర్షశతైర్యాతాః సప్తభిః సకలేవరాః
వారు ఏడురోజులు గాలి మాత్రమే తీసుకుని, కొండలపై నివసిస్తూ, నూటేళ్ళు పూర్తయ్యాక దేహంతో సహా స్వర్గానికి చేరుకున్నారు.
తేషామేతత్ప్రభావేణ ద్రుమప్రాకారసంవృతమ్। ఆశ్రమం సుదురాధర్షమపి సేన్ద్రైః సురాసురైః
వారి తపస్సు వలన, చెట్ల ప్రాకారంతో చుట్టుముట్టబడిన ఈ ఆశ్రమాన్ని ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు, రాక్షసులు కూడా చేరలేరు.
పక్షిణో వర్జయన్త్యేతత్ తథాన్యే వనచారిణః। విశన్తి మోహాద్ యేఽప్యత్ర న నివర్తన్తి తే పునః
పక్షులు, ఇతర అడవి జంతువులు ఈ చోటును దాటి పోతాయి; ఎవరు తెలియకపోయినా లోపలికి వెళితే, వారు తిరిగి రావడం లేదు.
విభూషణరవాశ్చాత్ర శ్రూయన్తే సకలాక్షరాః। తూర్యగీతస్వనశ్చాపి గన్ధో దివ్యశ్చ రాఘవ
ఇక్కడ ఆభరణాల మణిమణికలు, వాద్యాల స్వరాలు, పాటలు, దివ్యమైన పరిమళం రాఘవా, స్పష్టంగా వినిపిస్తుంటాయి.