తం సమీక్ష్యాగతం రామం సుగ్రీవః సహలక్ష్మణమ్। హ్రీమాన్ దీనమువాచేదం వసుధామవలోకయన్
లక్ష్మణుడితో కలిసి రాముడు వచ్చాడని చూసి, సుగ్రీవుడు సిగ్గుతో, మనసు మాడిపోయి, భూమిని చూస్తూ ఇలా అన్నాడు.
ఆహ్వయస్వేతి మాముక్త్వా దర్శయిత్వా చ విక్రమమ్। వైరిణా ఘాతయిత్వా చ కిమిదానీం త్వయా కృతమ్
నన్ను పిలిచి, నీ పరాక్రమాన్ని చూపించి, శత్రువును సంహరించావు. ఇప్పుడు నీవు ఇంకేం సాధించావు?
తామేవ వేలాం వక్తవ్యం త్వయా రాఘవ తత్త్వతః। వాలినం న నిహన్మీతి తతో నాహమితో వ్రజే
ఈ క్షణాన నీవు నిజాన్ని చెప్పాలి రాఘవా! వాలిని ఎందుకు చంపలేదో చెప్పు. లేనిచోట నేను ఇక ఇక్కడ ఉండను.
తస్య చైవం బ్రువాణస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। కరుణం దీనయా వాచా రాఘవః పునరబ్రవీత్
అలా దుఃఖంతో, నిరాశతో మాట్లాడుతున్న మహాత్ముడు సుగ్రీవుని మాటలు విని, రాఘవుడు మళ్లీ సమాధానం చెప్పాడు.
సుగ్రీవ శ్రూయతాం తాత క్రోధశ్చ వ్యపనీయతామ్। కారణం యేన బాణోఽయం స మయా న విసర్జితః
సుగ్రీవా! విను సోదరా, కోపాన్ని విడిచిపెట్టు. ఈ బాణాన్ని ఎందుకు వదలలేదో కారణం చెబుతాను.
అలంకారేణ వేషేణ ప్రమాణేన గతేన చ। త్వం చ సుగ్రీవ వాలీ చ సదృశౌ స్థః పరస్పరమ్
అలంకారంలో, వేషంలో, కాయంలో, నడకలో, సుగ్రీవా! నువ్వూ వాలీ కూడా పరస్పరం ఒకేలా ఉన్నారు.
స్వరేణ వర్చసా చైవ ప్రేక్షితేన చ వానర। విక్రమేణ చ వాక్యైశ్చ వ్యక్తిం వాం నోపలక్షయే
స్వరంలో, తేజస్సులో, చూపులో, పరాక్రమంలో, మాటల్లో కూడా మీరు ఇద్దరూ వేరుపడటం నాకు కనబడలేదు వానరా!
తతోఽహం రూపసాదృశ్యాన్మోహితో వానరోత్తమ। నోత్సృజామి మహావేగం శరం శత్రునిబర్హణమ్
కాబట్టి వానరులలో శ్రేష్ఠుడా! మీ ఇద్దరి రూపం ఒకేలా ఉండటంతో నేను మోసపోయాను. అందుకే శత్రువులను సంహరించే వేగవంతమైన బాణాన్ని వదలలేదు.
జీవితాన్తకరం ఘోరం సాదృశ్యాత్ తు విశఙ్కితః। మూలఘాతో న నౌ స్యాద్ధి ద్వయోరితి కృతో మయా
మీరు ఇద్దరూ ఒకేలా ఉండటంతో, ప్రాణాంతకమైన భయంకరమైన బాణాన్ని వదిలితే, ఇద్దరికీ ముప్పు కలగొచ్చని సందేహించి, నేను ఆ పని చేయలేదు.
త్వయి వీర విపన్నే హి అజ్ఞానాల్లాఘవాన్మయా। మౌఢ్యం చ మమ బాల్యం చ ఖ్యాపితం స్యాత్ కపీశ్వర
వీరుడా! నా అవివేకంతో నీవు ప్రాణాలు కోల్పోతే, నా మూర్ఖత్వం, బాలిష్టత్వం అందరికీ తెలిసిపోతుంది వానరాధిపతీ!
దత్తాభయవధో నామ పాతకం మహదద్భుతమ్। అహం చ లక్ష్మణశ్చైవ సీతా చ వరవర్ణినీ
ఆశ్రయం ఇచ్చినవాడిని చంపడం మహా పాపం, ఆశ్చర్యకరం. నేను, లక్ష్మణుడు, సీతా వీర వర్ణవతి — మేమంతా —
త్వదధీనా వయం సర్వే వనేఽస్మిన్ శరణం భవాన్। తస్మాద్ యుధ్యస్వ భూయస్త్వం మా మాశఙ్కీశ్చ వానర
ఈ అడవిలో మేమంతా నీ ఆధీనంలో ఉన్నాం, నీవే మా ఆశ్రయం. కాబట్టి మళ్లీ యుద్ధం చేయి, భయపడవద్దు వానరా!
ఏతన్ముహూర్తే తు మయా పశ్య వాలినమాహవే। నిరస్తమిషుణైకేన చేష్టమానం మహీతలే
ఈ క్షణంలోనే యుద్ధంలో వాలి ఒకే ఒక్క బాణంతో పడగొట్టబడి, భూమిపై కదలకుండా పడివున్నాడని నీవు చూడగలవు.
అభిజ్ఞానం కురుష్వ త్వమాత్మనో వానరేశ్వర। యేన త్వామభిజానీయాం ద్వన్ద్వయుద్ధముపాగతమ్
వానరుల అధినాయకా, నీవు యుద్ధానికి ప్రవేశించినప్పుడు నేను నిన్ను గుర్తించేందుకు, నీవు నీకు గుర్తుగా ఏదైనా గుర్తు పెట్టుకో.
గజపుష్పీమిమాం ఫుల్లాముత్పాట్య శుభలక్షణామ్। కురు లక్ష్మణ కణ్ఠేఽస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః
లక్ష్మణా, ఈ పుష్పాలతో అలంకరించబడిన శుభలక్షణాల గజపుష్పిని పూలను తీసుకుని, ఈ మహాత్ముడైన సుగ్రీవుని మెడలో వేసి అలంకరించు.
తతో గిరితటే జాతాముత్పాట్య కుసుమాయుతామ్। లక్ష్మణో గజపుష్పీం తాం తస్య కణ్ఠే వ్యసర్జయత్
ఆ తరువాత లక్ష్మణుడు పర్వతపు ఒడ్డున పుష్పాలతో విరజిల్లిన గజపుష్పిని తీసుకుని, సుగ్రీవుని మెడలో వేసాడు.
స తయా శుశుభే శ్రీమాఁల్లతయా కణ్ఠసక్తయా। మాలయేవ బలాకానాం ససంధ్య ఇవ తోయదః
ఆ లతను మెడలో ధరించడంతో, సుగ్రీవుడు సాయంకాలంలో వడదెబ్బల మధ్య మేఘం పక్షుల మధ్య మాల ధరించినట్టు ప్రకాశించాడు.
విభ్రాజమానో వపుషా రామవాక్యసమాహితః। జగామ సహ రామేణ కిష్కిన్ధాం పునరాప సః
ఆయన తన రూపంతో ప్రకాశిస్తూ, రాముని మాటలు మనసులో ఉంచుకుని, రామునితో కలిసి మళ్లీ కిష్కింధకు వెళ్లాడు.
thumb|త్రయోదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే త్రయోదశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధాకాండలో ఇప్పుడు పదమూడు వ సర్గను వినండి.
ఋష్యమూకాత్ స ధర్మాత్మా కిష్కిన్ధాం లక్ష్మణాగ్రజః। జగామ సహ సుగ్రీవో వాలివిక్రమపాలితామ్
ఋష్యమూక పర్వతం నుండి ధర్మాత్ముడైన లక్ష్మణుని అన్నయ్య సుగ్రీవునితో కలిసి, వాలిని పరాక్రమంతో కాపాడుతున్న కిష్కింధకు వెళ్లాడు.
సముద్యమ్య మహచ్చాపం రామః కాఞ్చనభూషితమ్। శరాంశ్చాదిత్యసంకాశాన్ గృహీత్వా రణసాధకాన్
రాముడు బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న గొప్ప విల్లు ఎత్తుకుని, యుద్ధానికి తగినవి, సూర్యుడిలా మెరిసే బాణాలను తీసుకున్నాడు.
అగ్రతస్తు యయౌ తస్య రాఘవస్య మహాత్మనః। సుగ్రీవః సంహతగ్రీవో లక్ష్మణశ్చ మహాబలః
ఆ మహాత్ముడైన రాఘవుని ముందుగా, విస్తారమైన మెడ కలిగిన సుగ్రీవుడు, మహాబలుడు లక్ష్మణుడు వెళ్లారు.
పృష్ఠతో హనుమాన్ వీరో నలో నీలశ్చ వీర్యవాన్। తారశ్చైవ మహాతేజా హరియూథపయూథపః
వారి వెనుక వీరుడైన హనుమంతుడు, నలుడు, బలవంతుడైన నీలుడు, అలాగే మహాతేజస్సు కలిగిన వానరసేనాధిపతి తారుడు వెళ్లారు.
తే వీక్షమాణా వృక్షాంశ్చ పుష్పభారావలమ్బినః। ప్రసన్నామ్బువహాశ్చైవ సరితః సాగరంగమాః
వారు పూల భారంతో వంగిన వృక్షాలను, స్వచ్ఛమైన నీటితో నిండిన, సముద్రాన్ని చేరే నదులను చూశారు.
కన్దరాణి చ శైలాంశ్చ నిర్దరాణి గుహాస్తథా। శిఖరాణి చ ముఖ్యాని దరీశ్చ ప్రియదర్శనాః
వారు పర్వత గుహలను, లోయలను, పర్వత శిఖరాలను, అందమైన లోయలను కూడా చూశారు.
వైదూర్యవిమలైస్తోయైః పద్మైశ్చాకోశకుడ్మలైః। శోభితాన్ సజలాన్ మార్గే తటాకాంశ్చావలోకయన్
వారు మార్గంలో వజ్రమణుల్లాంటి నిర్మలమైన నీటితో, మొగ్గలు, పుష్పాలతో అలంకరించబడిన, నీటితో నిండిన చెరువులను చూశారు.
కారణ్డైః సారసైర్హంసైర్వఞ్జులైర్జలకుక్కుటైః। చక్రవాకైస్తథా చాన్యైః శకునైః ప్రతినాదితాన్
కరడులు, సరసపక్షులు, హంసలు, వంజుల పక్షులు, నీటికొక్కులు, చక్రవాకలు మరియు ఇతర పక్షుల కిలకిలారావాలతో మారుమోగుతున్న చెరువులను చూశారు.
మృదుశష్పాఙ్కురాహారాన్నిర్భయాన్ వనగోచరాన్। చరతః సర్వతః పశ్యన్ స్థలీషు హరిణాన్ స్థితాన్
అక్కడ మృదువైన గడ్డి మొక్కలు తింటూ, అడవిలో నిర్భయంగా సంచరిస్తూ, మైదానాల్లో నిల్చున్న జింకలను వారు చూశారు.
తటాకవైరిణశ్చాపి శుక్లదన్తవిభూషితాన్। ఘోరానేకచరాన్ వన్యాన్ ద్విరదాన్ కూలఘాతినః
అలాగే, తెల్లని దంతాలతో అలంకరించబడిన, భయంకరమైన, ఒంటరిగా సంచరించే, చెరువులకు శత్రువులైన అడవి ఏనుగులను వారు చూశారు.
మత్తాన్ గిరితటోత్కృష్టాన్ పర్వతానివ జఙ్గమాన్। వానరాన్ ద్విరదప్రఖ్యాన్ మహీరేణుసముక్షితాన్
మత్తులో ఉన్న, పర్వత శిఖరాల్లాంటి, పర్వతాల వలె సంచరించే, ఏనుగుల్లాంటి, భూమి ధూళితో కప్పబడిన వానరులను వారు చూశారు.