సుగ్రీవోఽప్యనదద్ ఘోరం వాలినో హ్వానకారణాత్। గాఢం పరిహితో వేగాన్నాదైర్భిన్దన్నివామ్బరమ్
వాలిని పిలవడానికి, సుగ్రీవుడు భయంకరమైన గర్జన చేశాడు. ఆ గర్జన వేగంగా, గట్టిగా, ఆకాశాన్ని చీల్చినట్టు వినిపించింది.
తం శ్రుత్వా నినదం భ్రాతుః క్రుద్ధో వాలీ మహాబలః। నిష్పపాత సుసంరబ్ధో భాస్కరోఽస్తతటాదివ
తమ్ముడి ఆ గర్జన విని, మహాబలుడు వాలి కోపంతో ఉప్పొంగి, పశ్చిమ దిక్కునుంచి ఉదయించే సూర్యుడిలా బయటకు దూకాడు.
తతః సుతుములం యుద్ధం వాలిసుగ్రీవయోరభూత్। గగనే గ్రహయోర్ఘోరం బుధాఙ్గారకయోరివ
తర్వాత వాలి, సుగ్రీవుల మధ్య ఘోరమైన యుద్ధం ప్రారంభమైంది. అది ఆకాశంలో బుధుడు, అంగారకుడు పోరాడినట్టు భయంకరంగా జరిగింది.
తలైరశనికల్పైశ్చ వజ్రకల్పైశ్చ ముష్టిభిః। జఘ్నతుః సమరేఽన్యోన్యం భ్రాతరౌ క్రోధమూర్చ్ఛితౌ
చెయ్యులతో, బలమైన పట్టులతో, వజ్రంలాంటి ముష్టులతో ఇద్దరు అన్నదమ్ములు కోపంతో పరస్పరం గట్టిగా కొట్టుకున్నారు.
తతో రామో ధనుష్పాణిస్తావుభౌ సముదైక్షత। అన్యోన్యసదృశౌ వీరావుభౌ దేవావివాశ్వినౌ
ఆ సమయంలో ధనుస్సుతో రాముడు ఇద్దరినీ జాగ్రత్తగా చూశాడు. ఇద్దరూ పరాక్రమశాలులు, పరస్పరం సమానంగా ఉన్నారు, దేవతల్లో అశ్వినీదేవుల్లా కనిపించారు.
యన్నావగచ్ఛత్ సుగ్రీవం వాలినం వాపి రాఘవః। తతో న కృతవాన్ బుద్ధిం మోక్తుమన్తకరం శరమ్
రాఘవుడు సుగ్రీవుడిని, వాలిని ఎవరో గుర్తించలేకపోయాడు. అందుకే ప్రాణాంతకమైన బాణాన్ని వదిలేందుకు నిర్ణయం తీసుకోలేదు.
ఏతస్మిన్నన్తరే భగ్నః సుగ్రీవస్తేన వాలినా। అపశ్యన్ రాఘవం నాథమృష్యమూకం ప్రదుద్రువే
అంతలో వాలితో పోరాడి ఓడిపోయిన సుగ్రీవుడు, రాఘవుడిని కనిపెట్టలేక, ఆశ్రయం కోసం ఋశ్యమూక పర్వతం వైపు పారిపోయాడు.
క్లాన్తో రుధిరసిక్తాఙ్గః ప్రహారైర్జర్జరీకృతః। వాలినాభిద్రుతః క్రోధాత్ ప్రవివేశ మహావనమ్
శ్రమతో అలసిపోయి, శరీరం రక్తంతో తడిసి, వాలి కొట్టిన దెబ్బలతో బాగా గాయపడి, కోపంతో వాలి వెంబడించగా, సుగ్రీవుడు పెద్ద అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.
తం ప్రవిష్టం వనం దృష్ట్వా వాలీ శాపభయాత్ తతః। ముక్తో హ్యసి త్వమిత్యుక్త్వా స నివృత్తో మహాబలః
సుగ్రీవుడు అడవిలోకి వెళ్లిపోతున్నాడని చూసి, శాపభయంతో వాలి, 'నీవు విముక్తుడవు' అని చెప్పి, తన శక్తిని చూపిస్తూ అక్కడి నుండి వెనుదిరిగాడు.
రాఘవోఽపి సహ భ్రాత్రా సహ చైవ హనూమతా। తదేవ వనమాగచ్ఛత్ సుగ్రీవో యత్ర వానరః
రాఘవుడు తన తమ్ముడు, హనుమంతునితో కలిసి, సుగ్రీవుడు వెళ్లిన అదే అడవికి వెళ్లాడు.
తం సమీక్ష్యాగతం రామం సుగ్రీవః సహలక్ష్మణమ్। హ్రీమాన్ దీనమువాచేదం వసుధామవలోకయన్
లక్ష్మణుడితో కలిసి రాముడు వచ్చాడని చూసి, సుగ్రీవుడు సిగ్గుతో, మనసు మాడిపోయి, భూమిని చూస్తూ ఇలా అన్నాడు.
ఆహ్వయస్వేతి మాముక్త్వా దర్శయిత్వా చ విక్రమమ్। వైరిణా ఘాతయిత్వా చ కిమిదానీం త్వయా కృతమ్
నన్ను పిలిచి, నీ పరాక్రమాన్ని చూపించి, శత్రువును సంహరించావు. ఇప్పుడు నీవు ఇంకేం సాధించావు?
తామేవ వేలాం వక్తవ్యం త్వయా రాఘవ తత్త్వతః। వాలినం న నిహన్మీతి తతో నాహమితో వ్రజే
ఈ క్షణాన నీవు నిజాన్ని చెప్పాలి రాఘవా! వాలిని ఎందుకు చంపలేదో చెప్పు. లేనిచోట నేను ఇక ఇక్కడ ఉండను.
తస్య చైవం బ్రువాణస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। కరుణం దీనయా వాచా రాఘవః పునరబ్రవీత్
అలా దుఃఖంతో, నిరాశతో మాట్లాడుతున్న మహాత్ముడు సుగ్రీవుని మాటలు విని, రాఘవుడు మళ్లీ సమాధానం చెప్పాడు.
సుగ్రీవ శ్రూయతాం తాత క్రోధశ్చ వ్యపనీయతామ్। కారణం యేన బాణోఽయం స మయా న విసర్జితః
సుగ్రీవా! విను సోదరా, కోపాన్ని విడిచిపెట్టు. ఈ బాణాన్ని ఎందుకు వదలలేదో కారణం చెబుతాను.
అలంకారేణ వేషేణ ప్రమాణేన గతేన చ। త్వం చ సుగ్రీవ వాలీ చ సదృశౌ స్థః పరస్పరమ్
అలంకారంలో, వేషంలో, కాయంలో, నడకలో, సుగ్రీవా! నువ్వూ వాలీ కూడా పరస్పరం ఒకేలా ఉన్నారు.
స్వరేణ వర్చసా చైవ ప్రేక్షితేన చ వానర। విక్రమేణ చ వాక్యైశ్చ వ్యక్తిం వాం నోపలక్షయే
స్వరంలో, తేజస్సులో, చూపులో, పరాక్రమంలో, మాటల్లో కూడా మీరు ఇద్దరూ వేరుపడటం నాకు కనబడలేదు వానరా!
తతోఽహం రూపసాదృశ్యాన్మోహితో వానరోత్తమ। నోత్సృజామి మహావేగం శరం శత్రునిబర్హణమ్
కాబట్టి వానరులలో శ్రేష్ఠుడా! మీ ఇద్దరి రూపం ఒకేలా ఉండటంతో నేను మోసపోయాను. అందుకే శత్రువులను సంహరించే వేగవంతమైన బాణాన్ని వదలలేదు.
జీవితాన్తకరం ఘోరం సాదృశ్యాత్ తు విశఙ్కితః। మూలఘాతో న నౌ స్యాద్ధి ద్వయోరితి కృతో మయా
మీరు ఇద్దరూ ఒకేలా ఉండటంతో, ప్రాణాంతకమైన భయంకరమైన బాణాన్ని వదిలితే, ఇద్దరికీ ముప్పు కలగొచ్చని సందేహించి, నేను ఆ పని చేయలేదు.
త్వయి వీర విపన్నే హి అజ్ఞానాల్లాఘవాన్మయా। మౌఢ్యం చ మమ బాల్యం చ ఖ్యాపితం స్యాత్ కపీశ్వర
వీరుడా! నా అవివేకంతో నీవు ప్రాణాలు కోల్పోతే, నా మూర్ఖత్వం, బాలిష్టత్వం అందరికీ తెలిసిపోతుంది వానరాధిపతీ!
దత్తాభయవధో నామ పాతకం మహదద్భుతమ్। అహం చ లక్ష్మణశ్చైవ సీతా చ వరవర్ణినీ
ఆశ్రయం ఇచ్చినవాడిని చంపడం మహా పాపం, ఆశ్చర్యకరం. నేను, లక్ష్మణుడు, సీతా వీర వర్ణవతి — మేమంతా —
త్వదధీనా వయం సర్వే వనేఽస్మిన్ శరణం భవాన్। తస్మాద్ యుధ్యస్వ భూయస్త్వం మా మాశఙ్కీశ్చ వానర
ఈ అడవిలో మేమంతా నీ ఆధీనంలో ఉన్నాం, నీవే మా ఆశ్రయం. కాబట్టి మళ్లీ యుద్ధం చేయి, భయపడవద్దు వానరా!
ఏతన్ముహూర్తే తు మయా పశ్య వాలినమాహవే। నిరస్తమిషుణైకేన చేష్టమానం మహీతలే
ఈ క్షణంలోనే యుద్ధంలో వాలి ఒకే ఒక్క బాణంతో పడగొట్టబడి, భూమిపై కదలకుండా పడివున్నాడని నీవు చూడగలవు.
అభిజ్ఞానం కురుష్వ త్వమాత్మనో వానరేశ్వర। యేన త్వామభిజానీయాం ద్వన్ద్వయుద్ధముపాగతమ్
వానరుల అధినాయకా, నీవు యుద్ధానికి ప్రవేశించినప్పుడు నేను నిన్ను గుర్తించేందుకు, నీవు నీకు గుర్తుగా ఏదైనా గుర్తు పెట్టుకో.
గజపుష్పీమిమాం ఫుల్లాముత్పాట్య శుభలక్షణామ్। కురు లక్ష్మణ కణ్ఠేఽస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః
లక్ష్మణా, ఈ పుష్పాలతో అలంకరించబడిన శుభలక్షణాల గజపుష్పిని పూలను తీసుకుని, ఈ మహాత్ముడైన సుగ్రీవుని మెడలో వేసి అలంకరించు.
తతో గిరితటే జాతాముత్పాట్య కుసుమాయుతామ్। లక్ష్మణో గజపుష్పీం తాం తస్య కణ్ఠే వ్యసర్జయత్
ఆ తరువాత లక్ష్మణుడు పర్వతపు ఒడ్డున పుష్పాలతో విరజిల్లిన గజపుష్పిని తీసుకుని, సుగ్రీవుని మెడలో వేసాడు.
స తయా శుశుభే శ్రీమాఁల్లతయా కణ్ఠసక్తయా। మాలయేవ బలాకానాం ససంధ్య ఇవ తోయదః
ఆ లతను మెడలో ధరించడంతో, సుగ్రీవుడు సాయంకాలంలో వడదెబ్బల మధ్య మేఘం పక్షుల మధ్య మాల ధరించినట్టు ప్రకాశించాడు.
విభ్రాజమానో వపుషా రామవాక్యసమాహితః। జగామ సహ రామేణ కిష్కిన్ధాం పునరాప సః
ఆయన తన రూపంతో ప్రకాశిస్తూ, రాముని మాటలు మనసులో ఉంచుకుని, రామునితో కలిసి మళ్లీ కిష్కింధకు వెళ్లాడు.
thumb|త్రయోదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే త్రయోదశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధాకాండలో ఇప్పుడు పదమూడు వ సర్గను వినండి.
ఋష్యమూకాత్ స ధర్మాత్మా కిష్కిన్ధాం లక్ష్మణాగ్రజః। జగామ సహ సుగ్రీవో వాలివిక్రమపాలితామ్
ఋష్యమూక పర్వతం నుండి ధర్మాత్ముడైన లక్ష్మణుని అన్నయ్య సుగ్రీవునితో కలిసి, వాలిని పరాక్రమంతో కాపాడుతున్న కిష్కింధకు వెళ్లాడు.