లఘుః సమ్ప్రతి నిర్మాంసస్తృణభూతశ్చ రాఘవ। క్షిప్త ఏవం ప్రహర్షేణ భవతా రఘునన్దన
ఇప్పుడు రాఘవా, ఇది తేలికగా, మాంసం లేకుండా, గడ్డి లాంటిది అయింది. అయినా నీవు ఆనందంతో దాన్ని ఇలా విసిరావు, రఘువంశంలో ఆనందంగా ఉన్నవాడా.
నాత్ర శక్యం బలం జ్ఞాతుం తవ వా తస్య వాధికమ్। ఆర్ద్రం శుష్కమితి హ్యేతత్ సుమహద్ రాఘవాన్తరమ్
ఇక్కడ ఎవరి బలం ఎక్కువో — నీదా, అతనిదా — చెప్పడం కష్టం. ఎందుకంటే, తాజా శరీరం, ఎండిపోయిన శరీరం మధ్య చాలా తేడా ఉంది రాఘవా.
స ఏవ సంశయస్తాత తవ తస్య చ యద్బలమ్। సాలమేకం వినిర్భిద్య భవేద్ వ్యక్తిర్బలాబలే
అదే సందేహం నాకు ఉంది, నీ బలం, అతని బలం గురించి. ఒకే సాల వృక్షాన్ని చీల్చితే ఎవరి బలం ఎక్కువో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
కృత్వైతత్ కార్ముకం సజ్యం హస్తిహస్తమివాతతమ్। ఆకర్ణపూర్ణమాయమ్య విసృజస్వ మహాశరమ్
అందుకే, ఈ విల్లును ఏనుగు సొంకు లా బిగించి, పూర్తిగా చెవివరకు లాగి, గొప్ప బాణాన్ని వదిలి చూపించు.
ఇమం హి సాలం ప్రహితస్త్వయా శరో న సంశయోఽత్రాస్తి విదారయిష్యతి। అలం విమర్శేన మమ ప్రియం ధ్రువం కురుష్వ రాజన్ ప్రతిశాపితో మయా
ఈ సాల వృక్షాన్ని నువ్వు బాణంతో కొడితే, అది చీలిపోతుందనే నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఇక ఆలోచన అవసరం లేదు నా ప్రియమా, నిశ్చయంగా ఇది చేయు రాజా, ఎందుకంటే నేను నీకు మాటిచ్చాను.
యథా హి తేజఃసు వరః సదారవి- ర్యథా హి శైలో హిమవాన్ మహాద్రిషు। యథా చతుష్పాత్సు చ కేసరీ వర- స్తథా నరాణామసి విక్రమే వరః
ఎలా అంటే, నీవు తేజస్సులో శ్రేష్ఠుడివి, పెద్ద పర్వతాల్లో హిమవంతుడు లాగా, నాలుగు కాళ్ల జంతువుల్లో సింహం లాగా, మనుషుల్లో శౌర్యంలో నువ్వే శ్రేష్ఠుడు.
thumb|ద్వాదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ద్వాదశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండకు సంబంధించిన పదహారవ సర్గను వినండి.
ఏతచ్చ వచనం శ్రుత్వా సుగ్రీవస్య సుభాషితమ్। ప్రత్యయార్థం మహాతేజా రామో జగ్రాహ కార్ముకమ్
సుగ్రీవుడు చెప్పిన మంచి మాటలు విని, మహాతేజస్వి రాముడు అతనికి నమ్మకం కలిగించేందుకు తన విల్లు తీసుకున్నాడు.
స గృహీత్వా ధనుర్ఘోరం శరమేకం చ మానదః। సాలముద్దిశ్య చిక్షేప పూరయన్ స రవైర్దిశః
ఆ గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడు, భయంకరమైన విల్లు, ఒక బాణాన్ని తీసుకుని, సాల వృక్షాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టి వదిలాడు. ఆ బాణం గట్టిగా మోగుతూ దిక్కులను నిండజేసింది.
స విసృష్టో బలవతా బాణః స్వర్ణపరిష్కృతః। భిత్త్వా సాలాన్ గిరిప్రస్థం సప్తం భూమిం వివేశ హ
ఆ బాణం బలంగా వదిలినది, బంగారు అలంకరణతో మెరిసింది. అది ఏకంగా ఏడు సాల వృక్షాలు, కొండదొడ్డి, భూమిని చీల్చింది.
సాయకస్తు ముహూర్తేన సాలాన్ భిత్త్వా మహాజవః। నిష్పత్య చ పునస్తూణం తమేవ ప్రవివేశ హ
ఆ వేగవంతమైన బాణం క్షణంలోనే సాల వృక్షాలను చీల్చి బయటకు వచ్చి, మళ్లీ అదే తుంచిలోకి ప్రవేశించింది.
తాన్ దృష్ట్వా సప్త నిర్భిన్నాన్ సాలాన్ వానరపుఙ్గవః। రామస్య శరవేగేన విస్మయం పరమం గతః
రాముని బాణవేగంతో ఏడు సాల వృక్షాలు చీలిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు సుగ్రీవుడు అత్యంత ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు.
స మూర్ధ్నా న్యపతద్ భూమౌ ప్రలమ్బీకృతభూషణః। సుగ్రీవః పరమప్రీతో రాఘవాయ కృతాఞ్జలిః
ఆనందంతో, అలంకారాలు ఊగిపడుతూ, సుగ్రీవుడు భూమిపై తలవంచి నమస్కరించి, చేతులు జోడించి రాఘవునికి వందనం చేశాడు.
ఇదం చోవాచ ధర్మజ్ఞం కర్మణా తేన హర్షితః। రామం సర్వాస్త్రవిదుషాం శ్రేష్ఠం శూరమవస్థితమ్
ఆ కార్యానికి ఆనందపడి, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడైన, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడైన వీరుడైన రామునితో సుగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు.
సేన్ద్రానపి సురాన్ సర్వాంస్త్వం బాణైః పురుషర్షభ। సమర్థః సమరే హన్తుం కిం పునర్వాలినం ప్రభో
పురుషులలో శ్రేష్ఠుడా! నీ బాణాలతో ఇంద్రుడితో సహా అందరు దేవతలను కూడా యుద్ధంలో ఓడించగలవు. అలాంటప్పుడు వాలిని గురించి చెప్పనక్కర్లేదు ప్రభూ!
యేన సప్త మహాసాలా గిరిర్భూమిశ్చ దారితాః। బాణేనైకేన కాకుత్స్థ స్థాతా తే కో రణాగ్రతః
కాకుత్స్థ వంశజా! ఏడు మహా సాల వృక్షాలు, కొండ, భూమిని ఒక్క బాణంతో చీల్చిన నువ్వు యుద్ధంలో ఎదుట నిలబడగలవాడు ఎవరు?
అద్య మే విగతః శోకః ప్రీతిరద్య పరా మమ। సుహృదం త్వాం సమాసాద్య మహేన్ద్రవరుణోపమమ్
ఈ రోజు నా దుఃఖం పోయింది, నా ఆనందం అతి ఎక్కువైంది. మహేంద్రుడు, వరుణుడు లాంటి నిన్ను స్నేహితుడిగా పొందాను.
తమద్యైవ ప్రియార్థం మే వైరిణం భ్రాతృరూపిణమ్। వాలినం జహి కాకుత్స్థ మయా బద్ధోఽయమఞ్జలిః
కాకుత్స్థ వంశజా! నా ప్రియమైన మిత్రుని కోసం, ఈ రోజు నీవే నా శత్రువుగా మారిన అన్నయ్య వాలిని సంహరించు. నేను చేతులు జోడించి వేడుకుంటున్నాను.
అస్మాద్గచ్ఛామ కిష్కిన్ధాం క్షిప్రం గచ్ఛ త్వమగ్రతః। గత్వా చాహ్వయ సుగ్రీవ వాలినం భ్రాతృగన్ధినమ్
ఇప్పుడే మనం త్వరగా కిష్కింధాకు వెళ్ళాలి. నువ్వు ముందుగా వెళ్లి, అక్కడికి చేరాక సుగ్రీవుడిని, అన్నయ్య వాలిని పిలువు.
సర్వే తే త్వరితం గత్వా కిష్కిన్ధాం వాలినః పురీమ్। వృక్షైరాత్మానమావృత్య హ్యతిష్ఠన్ గహనే వనే
వాళ్లందరూ త్వరగా వాలికి చెందిన కిష్కింధా నగరానికి వెళ్లి, చెట్ల వెనుక దాగి, దట్టమైన అడవిలో నిలబడ్డారు.
సుగ్రీవోఽప్యనదద్ ఘోరం వాలినో హ్వానకారణాత్। గాఢం పరిహితో వేగాన్నాదైర్భిన్దన్నివామ్బరమ్
వాలిని పిలవడానికి, సుగ్రీవుడు భయంకరమైన గర్జన చేశాడు. ఆ గర్జన వేగంగా, గట్టిగా, ఆకాశాన్ని చీల్చినట్టు వినిపించింది.
తం శ్రుత్వా నినదం భ్రాతుః క్రుద్ధో వాలీ మహాబలః। నిష్పపాత సుసంరబ్ధో భాస్కరోఽస్తతటాదివ
తమ్ముడి ఆ గర్జన విని, మహాబలుడు వాలి కోపంతో ఉప్పొంగి, పశ్చిమ దిక్కునుంచి ఉదయించే సూర్యుడిలా బయటకు దూకాడు.
తతః సుతుములం యుద్ధం వాలిసుగ్రీవయోరభూత్। గగనే గ్రహయోర్ఘోరం బుధాఙ్గారకయోరివ
తర్వాత వాలి, సుగ్రీవుల మధ్య ఘోరమైన యుద్ధం ప్రారంభమైంది. అది ఆకాశంలో బుధుడు, అంగారకుడు పోరాడినట్టు భయంకరంగా జరిగింది.
తలైరశనికల్పైశ్చ వజ్రకల్పైశ్చ ముష్టిభిః। జఘ్నతుః సమరేఽన్యోన్యం భ్రాతరౌ క్రోధమూర్చ్ఛితౌ
చెయ్యులతో, బలమైన పట్టులతో, వజ్రంలాంటి ముష్టులతో ఇద్దరు అన్నదమ్ములు కోపంతో పరస్పరం గట్టిగా కొట్టుకున్నారు.
తతో రామో ధనుష్పాణిస్తావుభౌ సముదైక్షత। అన్యోన్యసదృశౌ వీరావుభౌ దేవావివాశ్వినౌ
ఆ సమయంలో ధనుస్సుతో రాముడు ఇద్దరినీ జాగ్రత్తగా చూశాడు. ఇద్దరూ పరాక్రమశాలులు, పరస్పరం సమానంగా ఉన్నారు, దేవతల్లో అశ్వినీదేవుల్లా కనిపించారు.
యన్నావగచ్ఛత్ సుగ్రీవం వాలినం వాపి రాఘవః। తతో న కృతవాన్ బుద్ధిం మోక్తుమన్తకరం శరమ్
రాఘవుడు సుగ్రీవుడిని, వాలిని ఎవరో గుర్తించలేకపోయాడు. అందుకే ప్రాణాంతకమైన బాణాన్ని వదిలేందుకు నిర్ణయం తీసుకోలేదు.
ఏతస్మిన్నన్తరే భగ్నః సుగ్రీవస్తేన వాలినా। అపశ్యన్ రాఘవం నాథమృష్యమూకం ప్రదుద్రువే
అంతలో వాలితో పోరాడి ఓడిపోయిన సుగ్రీవుడు, రాఘవుడిని కనిపెట్టలేక, ఆశ్రయం కోసం ఋశ్యమూక పర్వతం వైపు పారిపోయాడు.
క్లాన్తో రుధిరసిక్తాఙ్గః ప్రహారైర్జర్జరీకృతః। వాలినాభిద్రుతః క్రోధాత్ ప్రవివేశ మహావనమ్
శ్రమతో అలసిపోయి, శరీరం రక్తంతో తడిసి, వాలి కొట్టిన దెబ్బలతో బాగా గాయపడి, కోపంతో వాలి వెంబడించగా, సుగ్రీవుడు పెద్ద అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.
తం ప్రవిష్టం వనం దృష్ట్వా వాలీ శాపభయాత్ తతః। ముక్తో హ్యసి త్వమిత్యుక్త్వా స నివృత్తో మహాబలః
సుగ్రీవుడు అడవిలోకి వెళ్లిపోతున్నాడని చూసి, శాపభయంతో వాలి, 'నీవు విముక్తుడవు' అని చెప్పి, తన శక్తిని చూపిస్తూ అక్కడి నుండి వెనుదిరిగాడు.
రాఘవోఽపి సహ భ్రాత్రా సహ చైవ హనూమతా। తదేవ వనమాగచ్ఛత్ సుగ్రీవో యత్ర వానరః
రాఘవుడు తన తమ్ముడు, హనుమంతునితో కలిసి, సుగ్రీవుడు వెళ్లిన అదే అడవికి వెళ్లాడు.