దివసశ్చాద్య మర్యాదా యం ద్రష్టా శ్వోఽస్మి వానరమ్। బహువర్షసహస్రాణి స వై శైలో భవిష్యతి
ఈ రోజు వరకు సమయం ఉంది; రేపు ఆ వానరుడిని నేను చూస్తే, అతడు వేల సంవత్సరాలు పర్వతంగా మారిపోతాడు.
తతస్తే వానరాః శ్రుత్వా గిరం మునిసమీరితామ్। నిశ్చక్రముర్వనాత్ తస్మాత్ తాన్ దృష్ట్వా వాలిరబ్రవీత్
ఆ ముని మాటలు విని, వానరులు అందరూ ఆ అడవిని విడిచి వెళ్లిపోయారు. వారిని చూసి వాలి ఇలా అన్నాడు.
కిం భవన్తః సమస్తాశ్చ మతఙ్గవనవాసినః। మత్సమీపమనుప్రాప్తా అపి స్వస్తి వనౌకసామ్
మతంగవనంలో నివసించే మీరు అందరూ కలసి నా దగ్గరకు ఎందుకు వచ్చారు? అడవిలో నివసించే వారికి అన్నీ బాగున్నాయా?
తతస్తే కారణం సర్వం తథా శాపం చ వాలినః। శశంసుర్వానరాః సర్వే వాలినే హేమమాలినే
అప్పుడు వానరులు అందరూ, బంగారు హారాలు ధరించిన వాలికి, జరిగిన సంగతి మొత్తం, అతనికి వచ్చిన శాపాన్ని వివరించారు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తదా వాలీ వచనం వానరేరితమ్। స మహర్షిం సమాసాద్య యాచతే స్మ కృతాఞ్జలిః
వానరుడు చెప్పిన మాటలు విని, వాలి వెంటనే మహర్షిని దగ్గరికి వెళ్లి, చేతులు జోడించి ప్రార్థించాడు.
మహర్షిస్తమనాదృత్య ప్రవివేశాశ్రమం ప్రతి। శాపధారణభీతస్తు వాలీ విహ్వలతాం గతః
మహర్షి వాలిని పట్టించుకోకుండా తన ఆశ్రమంలోకి వెళ్లిపోయాడు. శాపం భయంతో వాలి కలవరపడి పోయాడు.
తతః శాపభయాద్ భీతో ఋష్యమూకం మహాగిరిమ్। ప్రవేష్టుం నేచ్ఛతి హరిర్ద్రష్టుం వాపి నరేశ్వర
కాబట్టి ఆ శాపం భయంతో ఆ వానరుడు మహా పర్వతమైన ఋష్యమూకలోకి అడుగు పెట్టడానికి, దాన్ని చూడడానికి కూడా ఇష్టపడడు, ఓ రాజా.
తస్యాప్రవేశం జ్ఞాత్వాహమిదం రామ మహావనమ్। విచరామి సహామాత్యో విషాదేన వివర్జితః
అతడు లోపలికి రాలేనని తెలుసుకొని, ఓ రామా, నేను నా మంత్రులతో కలిసి ఈ గొప్ప అడవిలో నిర్భయంగా సంచరిస్తున్నాను.
ఏషోఽస్థినిచయస్తస్య దున్దుభేః సమ్ప్రకాశతే। వీర్యోత్సేకాన్నిరస్తస్య గిరికూటనిభో మహాన్
ఇక్కడ మెరిసిపోతున్న ఈ ఎముకల గుట్టు, వాలికి చేతిలో పడిపోయిన, పర్వత శిఖరంలా ఉన్న దుందుభి దేహమే.
ఇమే చ విపులాః సాలాః సప్త శాఖావలమ్బినః। యత్రైకం ఘటతే వాలీ నిష్పత్రయితుమోజసా
ఇవి విస్తారంగా ఉన్న ఏడు సాల వృక్షాలు. వీటిలో వాలి తన బలంతో ఒక్కదానిలోని ఆకులను ఊడగొట్టగలడు.
ఏతదస్యాసమం వీర్యం మయా రామ ప్రకాశితమ్। కథం తం వాలినం హన్తుం సమరే శక్ష్యసే నృప
ఇలా వాలికి సమానమైన బలం ఎలా ఉంటుందో నీకు చూపించాను, రామా. యుద్ధంలో వాలిని నీవు ఎలా సంహరించగలవు, రాజా?
తథా బ్రువాణం సుగ్రీవం ప్రహసఁల్లక్ష్మణోఽబ్రవీత్। కస్మిన్ కర్మణి నిర్వృత్తే శ్రద్దధ్యా వాలినో వధమ్
ఇలా మాట్లాడుతున్న సుగ్రీవుని చూసి, లక్ష్మణుడు నవ్వుతూ అడిగాడు: వాలిని సంహరించగలదని నీవు ఏ పని జరిగినప్పుడు నమ్ముతావు?
తమువాచాథ సుగ్రీవః సప్త సాలానిమాన్ పురా। ఏవమేకైకశో వాలీ వివ్యాధాథ స చాసకృత్
అప్పుడు సుగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: ఇక్కడ ఉన్న ఈ ఏడు సాల వృక్షాలను వాలి ఒకొక్కటి ఎన్నోసార్లు బలంతో చీల్చాడు.
రామో నిర్దారయేదేషాం బాణేనైకేన చ ద్రుమమ్। వాలినం నిహతం మన్యే దృష్ట్వా రామస్య విక్రమమ్
రాముడు ఒకే బాణంతో ఈ వృక్షాలను చీల్చగలిగితే, రాముని శౌర్యాన్ని చూసి వాలిని సంహరించగలడని నేను నమ్ముతాను.
హతస్య మహిషస్యాస్థి పాదేనైకేన లక్ష్మణ। ఉద్యమ్య ప్రక్షిపేచ్చాపి తరసా ద్వే ధనుఃశతే
లక్ష్మణా, వాలి ఒకసారి చనిపోయిన మహిషి ఎముకలను ఒక కాళితో రెండు వందల ధనుస్సుల దూరం దూరం విసిరాడు.
ఏవముక్త్వా తు సుగ్రీవో రామం రక్తాన్తలోచనమ్। ధ్యాత్వా ముహూర్తం కాకుత్స్థం పునరేవ వచోఽబ్రవీత్
ఇలా చెప్పి, రక్తవర్ణమైన కళ్లతో ఉన్న సుగ్రీవుడు, కాసేపు రాముని గురించి ఆలోచించి, మళ్లీ మాట్లాడాడు.
శూరశ్చ శూరమానీ చ ప్రఖ్యాతబలపౌరుషః। బలవాన్ వానరో వాలీ సంయుగేష్వపరాజితః
వాలి ధైర్యవంతుడు, తన బలాన్ని గర్వించే వాడు, బలపరాక్రమాలలో ప్రసిద్ధుడు. ఆ వానరుడు యుద్ధంలో ఎప్పుడూ ఓడిపోలేదు.
దృశ్యన్తే చాస్య కర్మాణి దుష్కరాణి సురైరపి। యాని సంచిన్త్య భీతోఽహమృష్యమూకముపాశ్రితః
దేవతలకు కూడా చేయడం కష్టమైన పనులు వాలికి కనిపిస్తాయి. ఆ విషయాలు ఆలోచించి భయంతో నేను ఋష్యమూకను ఆశ్రయించాను.
తమజయ్యమధృష్యం చ వానరేన్ద్రమమర్షణమ్। విచిన్తయన్న ముఞ్చాపి ఋష్యమూకమముం త్వహమ్
అజేయుడైన, ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని, కోపంతో ఉన్న వానరుల రాజు సుగ్రీవుడిని నేను ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ, ఓ సోదరా, ఈ ఋష్యమూక పర్వతాన్ని వదలకుండా ఉన్నాను.
ఉద్విగ్నః శఙ్కితశ్చాహం విచరామి మహావనే। అనురక్తైః సహామాత్యైర్హనుమత్ప్రముఖైర్వరైః
నాకు భయం, అనుమానం కలిగి, నా మీద ప్రాణంగా ప్రేమించే హనుమంతుడు మొదలైన మంత్రులతో కలిసి ఈ గొప్ప అడవిలో తిరుగుతున్నాను.
ఉపలబ్ధం చ మే శ్లాఘ్యం సన్మిత్రం మిత్రవత్సల। త్వామహం పురుషవ్యాఘ్ర హిమవన్తమివాశ్రితః
నీ వంటి మంచి స్నేహితుడిని, స్నేహానికి ప్రాణం పెట్టే వాడిని నేను పొందాను. ఓ పురుషశార్దూలా, నేను హిమవంతుని ఆశ్రయించినట్టు నిన్ను ఆశ్రయించాను.
కిం తు తస్య బలజ్ఞోఽహం దుర్భ్రాతుర్బలశాలినః। అప్రత్యక్షం తు మే వీర్యం సమరే తవ రాఘవ
కానీ, నా దుష్టుడైన, బలమైన అన్నయ్య బలాన్ని నాకు బాగా తెలుసు. కానీ, రాఘవా, యుద్ధంలో నీ శౌర్యం నాకు కనబడలేదు.
న ఖల్వహం త్వాం తులయే నావమన్యే న భీషయే। కర్మభిస్తస్య భీమైశ్చ కాతర్యం జనితం మమ
నిన్ను ఎవరికీ పోల్చడం లేదు, తక్కువగా చూడడం లేదు, భయపడడం లేదు. కానీ అతని భయంకరమైన పనులు నాకు భయాన్ని కలిగించాయి.
కామం రాఘవ తే వాణీ ప్రమాణం ధైర్యమాకృతిః। సూచయన్తి పరం తేజో భస్మచ్ఛన్నమివానలమ్
నిజమే రాఘవా, నీ మాటలు, ధైర్యం, రూపం ఇవన్నీ నీలో ఉన్న గొప్ప తేజస్సును సూచిస్తున్నాయి. అవి బూడిదలో దాగిన అగ్నిలా కనిపిస్తున్నాయి.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। స్మితపూర్వమథో రామః ప్రత్యువాచ హరిం ప్రతి
మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడు చెప్పిన ఆ మాటలు విని, రాముడు చిరునవ్వుతో ఆ వానరుని ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
యది న ప్రత్యయోఽస్మాసు విక్రమే తవ వానర। ప్రత్యయం సమరే శ్లాఘ్యమహముత్పాదయామి తే
ఓ వానరా, మా శౌర్యంపై నీకు నమ్మకం లేకపోతే, యుద్ధంలో నీకు గర్వపడేలా నమ్మకాన్ని నేను చూపిస్తాను.
ఏవముక్త్వా తు సుగ్రీవం సాన్త్వయఁల్లక్ష్మణాగ్రజః। రాఘవో దున్దుభేః కాయం పాదాఙ్గుష్ఠేన లీలయా
ఇలా సుగ్రీవుడితో చెప్పి, లక్ష్మణుని అన్నయ్య అయిన రాఘవుడు అతన్ని ఓదార్చి, తన పాదాంగుళితో సరదాగా దుందుభి శరీరాన్ని తాకాడు.
తోలయిత్వా మహాబాహుశ్చిక్షేప దశయోజనమ్। అసురస్య తనుం శుష్కాం పాదాఙ్గుష్ఠేన వీర్యవాన్
బలవంతుడైన రాముడు ఆ దానవుని ఎండిపోయిన శరీరాన్ని పైకి ఎత్తి, తన పాదాంగుళితో పది యోజనాల దూరం విసిరేశాడు.
క్షిప్తం దృష్ట్వా తతః కాయం సుగ్రీవః పునరబ్రవీత్। లక్ష్మణస్యాగ్రతో రామం తపన్తమివ భాస్కరమ్। హరీణామగ్రతో వీరమిదం వచనమర్థవత్
ఆ శరీరం దూరంగా పడిపోయినదాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు మళ్లీ రాముని, లక్ష్మణుని ముందు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన వాడి ముందు, అర్థవంతమైన మాటలు చెప్పాడు.
ఆర్ద్రః సమాంసః ప్రత్యగ్రః క్షిప్తః కాయః పురా సఖే। పరిశ్రాన్తేన మత్తేన భ్రాత్రా మే వాలినా తదా
ఓ స్నేహితా, అప్పట్లో నా అన్నయ్య వాలి అలసిపోయి మత్తులో ఉన్నప్పుడు, నా శరీరం తాజాగా, మాంసంతో నిండినప్పుడు, దాన్ని అతడు విసిరాడు.