అన్తఃపురగతో వాలీ శ్రుత్వా శబ్దమమర్షణః। నిష్పపాత సహ స్త్రీభిస్తారాభిరివ చన్ద్రమా
వాలి అంతఃపురంలో ఉండగా ఆ శబ్దాన్ని విని, సహించలేక తన భార్యలతో కలిసి బయటకు వచ్చాడు. ఆ దృశ్యం తారల మధ్య చంద్రుడిలా కనిపించింది.
మితం వ్యక్తాక్షరపదం తమువాచ స దున్దుభిమ్। హరీణామీశ్వరో వాలీ సర్వేషాం వనచారిణామ్
అన్ని వనచరులకు అధిపతిగా ఉన్న వాలి, అర్థవంతంగా, స్పష్టంగా దుందుభిని అడిగాడు.
కిమర్థం నగరద్వారమిదం రుద్ధ్వా వినర్దసే। దున్దుభే విదితో మేఽసి రక్ష ప్రాణాన్ మహాబల
దుందుభీ! నువ్వు నగర ద్వారాన్ని అడ్డగించి ఇలా గర్జించడమెందుకు? నీ గురించి నాకు తెలుసు. ఓ మహాబలుడు, నీ ప్రాణాలను కాపాడుకో.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా వానరేన్ద్రస్య ధీమతః। ఉవాచ దున్దుభిర్వాక్యం క్రోధాత్ సంరక్తలోచనః
వానరుల రాజు, బుద్ధిమంతుడైన వాలిని మాటలు విని, దుందుభి కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా చేసి ఇలా అన్నాడు.
న త్వం స్త్రీసంనిధౌ వీర వచనం వక్తుమర్హసి। మమ యుద్ధం ప్రయచ్ఛాద్య తతో జ్ఞాస్యామి తే బలమ్
ఓ వీరా! స్త్రీల సమక్షంలో మాటలు చెప్పడం నీకు తగదు. నాతో నేడు యుద్ధం చేయి. అప్పుడు నీ బలం నాకు తెలుస్తుంది.
అథవా ధారయిష్యామి క్రోధమద్య నిశామిమామ్। గృహ్యతాముదయః స్వైరం కామభోగేషు వానర
లేకపోతే, ఈ రాత్రి నా కోపాన్ని ఆపుకుంటాను. వానరా! నీవు కావాలంటే ఉల్లాసంగా పండుగ జరుపుకో, ఇష్టమైన ఆనందాల్లో మునిగి పో.
దీయతాం సమ్ప్రదానం చ పరిష్వజ్య చ వానరాన్। సర్వశాఖామృగేన్ద్రస్త్వం సంసాదయ సుహృజ్జనమ్
బహుమతులు ఇవ్వించి పంచిపెట్టు, వానరులను ఆలింగనం చేయి. వనచరులకు నీవే అధిపతి కాబట్టి, నీ మిత్రులను సంతోషపెట్టు.
సుదృష్టాం కురు కిష్కిన్ధాం కురుష్వాత్మసమం పురే। క్రీడస్వ చ సమం స్త్రీభిరహం తే దర్పశాసనః
కిష్కింధను బలంగా రక్షించు, ఈ పట్టణాన్ని నీ ప్రాణాల్లా ప్రేమించు. స్త్రీలతో కలిసి ఆనందించు. నీ అహంకారాన్ని నేను అదుపు చేస్తాను.
యో హి మత్తం ప్రమత్తం వా భగ్నం వా రహితం కృశమ్। హన్యాత్ స భ్రూణహా లోకే త్వద్విధం మదమోహితమ్
ఎవరైనా మత్తులో ఉన్నవాడిని, జాగ్రత్త లేని వాడిని, బలహీనుడిని, ఒంటరిగా ఉన్నవాడిని చంపితే, ఆ వాడిని లోకంలో గర్భహంతకుడని అంటారు. నువ్వు కూడా అహంకారంతో మోసపోయినవాడివి.
స ప్రహస్యాబ్రవీన్మన్దం క్రోధాత్ తమసురేశ్వరమ్। విసృజ్య తాః స్త్రియః సర్వాస్తారాప్రభృతికాస్తదా
వాలి కోపంతో మృదువుగా నవ్వుతూ, తార మొదలైన స్త్రీలను వదిలిపెట్టి, ఆ అసురాధిపతిని ఇలా ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
మత్తోఽయమితి మా మంస్థా యద్యభీతోఽసి సంయుగే। మదోఽయం సమ్ప్రహారేఽస్మిన్ వీరపానం సమర్థ్యతామ్
నేను మత్తులో ఉన్నానని అనుకోకూ. నువ్వు యుద్ధానికి భయపడకపోతే, ఈ మదాన్ని పోరులో చూపించు. ఎందుకంటే వీరుడు తాగేది ఇదే.
తమేవముక్త్వా సంక్రుద్ధో మాలాముత్క్షిప్య కాఞ్చనీమ్। పిత్రా దత్తాం మహేన్ద్రేణ యుద్ధాయ వ్యవతిష్ఠత
ఇలా చెప్పి, కోపంతో వాలి తన తండ్రి మహేంద్రుడు ఇచ్చిన బంగారు హారాన్ని ధరించి, యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు.
విషాణయోర్గృహీత్వా తం దున్దుభిం గిరిసంనిభమ్। ఆవిధ్యత తథా వాలీ వినదన్ కపికుఞ్జరః
పర్వతంలా ఉన్న దుందుభిని కొమ్ములతో పట్టుకుని, వాలి అనే వానరసింహుడు గర్జిస్తూ అతన్ని విసిరేశాడు.
బలాద్ వ్యాపాదయాంచక్రే ననర్ద చ మహాస్వనమ్। శ్రోత్రాభ్యామథ రక్తం తు తస్య సుస్రావ పాత్యతః
బలంగా కొట్టి, గొప్ప గర్జనతో అరవడం జరిగింది. పడిపోతున్న దుందుభికి చెవుల నుంచి రక్తం బాగా కారింది.
తయోస్తు క్రోధసంరమ్భాత్ పరస్పరజయైషిణోః। యుద్ధం సమభవద్ ఘోరం దున్దుభేర్వాలినస్తథా
ఆ ఇద్దరికీ కోపంతో, ఒకరిని ఒకరు ఓడించాలనే తపనతో, దుందుభి, వాలి మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం మొదలైంది.
అయుధ్యత తదా వాలీ శక్రతుల్యపరాక్రమః। ముష్టిభిర్జానుభిః పద్భిః శిలాభిః పాదపైస్తథా
అప్పుడు ఇంద్రునికి సమానమైన పరాక్రమం గల వాలి, ముష్టులతో, మోకాళ్లతో, పాదాలతో, రాళ్లతో, చెట్లతో యుద్ధం చేశాడు.
పరస్పరం ఘ్నతోస్తత్ర వానరాసురయోస్తదా। ఆసీద్ధీనోఽసురో యుద్ధే శక్రసూనుర్వ్యవర్ధత
ఆ వానరుడు, అసురుడు ఒకరినొకరు కొడుతుండగా, యుద్ధంలో అసురుడు బలహీనమయ్యాడు, ఇంద్రుని కుమారుడు మరింత బలంగా మారాడు.
తం తు దున్దుభిముద్యమ్య ధరణ్యామభ్యపాతయత్। యుద్ధే ప్రాణహరే తస్మిన్నిష్పిష్టో దున్దుభిస్తదా
వాలి దుందుభిని పైకి ఎత్తి భూమిపై పడేశాడు. ఆ ప్రాణహర యుద్ధంలో దుందుభి నుజ్జునుజ్జయిపోయాడు.
స్రోతోభ్యో బహు రక్తం తు తస్య సుస్రావ పాత్యతః। పపాత చ మహాబాహుః క్షితౌ పఞ్చత్వమాగతః
అతని గాయాల నుంచి బాగా రక్తం కారింది. ఆ మహాబలుడు భూమిపై పడిపోయి ప్రాణాలు విడిచాడు.
తం తోలయిత్వా బాహుభ్యాం గతసత్త్వమచేతనమ్। చిక్షేప వేగవాన్ వాలీ వేగేనైకేన యోజనమ్
బలహీనమై, చైతన్యం లేని దేహాన్ని చేతులతో ఎత్తి, వేగంగా వాలి ఒక్కసారిగా దూరంగా ఒక యోజనం దూరం విసిరేశాడు.
తస్య వేగప్రవిద్ధస్య వక్త్రాత్ క్షతజబిన్దవః। ప్రపేతుర్మారుతోత్క్షిప్తా మతఙ్గస్యాశ్రమం ప్రతి
అతన్ని ఆలా వేగంగా విసిరేసినప్పుడు, అతని నోటి నుంచి రక్తపు చుక్కలు గాలి తోడుగా మతంగ మహర్షి ఆశ్రమం వైపు పడ్డాయి.
తాన్ దృష్ట్వా పతితాంస్తత్ర మునిః శోణితవిప్రుషః। క్రుద్ధస్తస్య మహాభాగ చిన్తయామాస కో న్వయమ్
ఆ రక్తపు చుక్కలు అక్కడ పడినట్టు చూసి, ఆ గొప్ప ముని కోపంతో, 'ఇది ఎవరు?' అని ఆలోచించాడు.
యేనాహం సహసా స్పృష్టః శోణితేన దురాత్మనా। కోఽయం దురాత్మా దుర్బుద్ధిరకృతాత్మా చ బాలిశః
'ఈ దుష్టుడు ఎవరు? ఎవరి వల్ల నేను అకస్మాత్తుగా రక్తంతో తాకబడ్డాను? ఈ దుర్మార్గుడు, దుర్బుద్ధి, నియమం లేని, మూర్ఖుడు ఎవరు?' అని అనుకున్నాడు.
ఇత్యుక్త్వా స వినిష్క్రమ్య దదృశే మునిసత్తమః। మహిషం పర్వతాకారం గతాసుం పతితం భువి
అలా అనుకుని, ఆ మహర్షి బయటకు వచ్చి, పర్వతంలా ఉన్న, ప్రాణాలు పోయిన మహిషిని భూమిపై పడివున్నట్టు చూశాడు.
స తు విజ్ఞాయ తపసా వానరేణ కృతం హి తత్। ఉత్ససర్జ మహాశాపం క్షేప్తారం వానరం ప్రతి
తపస్సుతో ఇది వానరుడు చేసిన పని అని గ్రహించి, దాన్ని విసిరిన వానరుని మీద గొప్ప శాపం పెట్టాడు.
ఇహ తేనాప్రవేష్టవ్యం ప్రవిష్టస్య వధో భవేత్। వనం మత్సంశ్రయం యేన దూషితం రుధిరస్రవైః
ఇక్కడ అతడు ప్రవేశించకూడదు. ప్రవేశిస్తే మరణించాలి. నా ఆశ్రమాన్ని రక్తంతో మలినం చేసిన వాడికి ఇది శాపం.
క్షిపతా పాదపాశ్చేమే సమ్భగ్నాశ్చాసురీం తనుమ్। సమన్తాదాశ్రమం పూర్ణం యోజనం మామకం యది
చెట్లు విసిరి ఇవన్నీ విరిగిపోయాయి, అసురుని శరీరం నాశనం అయింది. నా ఆశ్రమం చుట్టూ ఒక యోజనం మేరకు ఎవడైనా ఇక్కడికి వస్తే—
ఆగమిష్యతి దుర్బుద్ధిర్వ్యక్తం స న భవిష్యతి। యే చాస్య సచివాః కేచిత్ సంశ్రితా మామకం వనమ్
ఆ దుర్మార్గుడు వస్తే తప్పక నశించిపోతాడు. అతని మిత్రులు ఎవరు నా అడవిలో ఆశ్రయం పొందినా—
న చ తైరిహ వస్తవ్యం శ్రుత్వా యాన్తు యథాసుఖమ్। తేఽపి వా యది తిష్ఠన్తి శపిష్యే తానపి ధ్రువమ్
వారు ఇక్కడ ఉండకూడదు. ఇది విని వారు ఇష్టానుసారం వెళ్ళిపోవాలి. ఎవరు మిగిలితే, వారినీ తప్పక శపిస్తాను.
వనేఽస్మిన్ మామకే నిత్యం పుత్రవత్ పరిరక్షితే। పత్రాఙ్కురవినాశాయ ఫలమూలాభవాయ చ
ఈ అడవి నాకు ఎప్పుడూ కుమారుడిలా రక్షించబడుతుంది. ఆకులు, మొగ్గలు నాశనం కాకుండా, పండ్లు, కందులు పెరగడానికి ఇది ఉంది.