దిష్ట్యాసి కుశలీ ప్రాప్తో నిహతశ్చ త్వయా రిపుః। అనాథస్య హి మే నాథస్త్వమేకోఽనాథనన్దన
నీకు మేలు జరిగిందని సంతోషంగా ఉంది. నీవు నా శత్రువును సంహరించావు. నేను ఎవరికీ ఆధారపడని వాడిని, నీవే నాకు ఒక్కటైన ఆశ్రయం, అనాథులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడవు.
ఇదం బహుశలాకం తే పూర్ణచన్ద్రమివోదితమ్। ఛత్రం సవాలవ్యజనం ప్రతీచ్ఛస్వ మయా ధృతమ్
ఇది అనేక దండలతో ఉన్న గొప్ప గొడుగు, పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తోంది. యాకపు వెంట్రుకలతో చేసిన వాలవ్యజనం కూడా ఉంది. వీటిని నేను నీకోసం పట్టుకున్నాను, దయచేసి స్వీకరించు.
ఆర్తస్తత్ర బిలద్వారి స్థితః సంవత్సరం నృప। దృష్ట్వా చ శోణితం ద్వారి బిలాచ్చాపి సముత్థితమ్
ఓ రాజా! ఆ గుహ ద్వారంలో ఏడాది పాటు బాధతో ఉండిపోయాను. ఆ సమయంలో గుహ ద్వారంలో రక్తాన్ని పైకి వస్తూ చూశాను.
శోకసంవిగ్నహృదయో భృశం వ్యాకులితేన్ద్రియః। అపిధాయ బిలద్వారం శైలశృఙ్గేణ తత్ తదా
దుఃఖంతో నా హృదయం కలవరపడింది, నా ఇంద్రియాలు బాగా గందరగోళంగా అయ్యాయి. అప్పుడు ఆ గుహ ద్వారాన్ని ఒక కొండ శిఖరంతో మూసివేశాను.
తస్మాద్ దేశాదపాక్రమ్య కిష్కిన్ధాం ప్రావిశం పునః। విషాదాత్త్విహ మాం దృష్ట్వా పౌరైర్మన్త్రిభిరేవ చ
ఆ ప్రాంతం నుంచి వెళ్లిపోయి మళ్లీ కిష్కిందలోకి వచ్చాను. కానీ ఇక్కడ నన్ను చూసి ప్రజలు, మంత్రులు అందరూ విచారంతో ఉన్నారు.
అభిషిక్తో న కామేన తన్మే క్షన్తుం త్వమర్హసి। త్వమేవ రాజా మానార్హః సదా చాహం యథా పురా
నాకు రాజాభిషేకం కావాలని కోరిక లేదు. నన్ను క్షమించు. నీవే రాజుగా గౌరవించదగినవాడవు. నేను మునుపటిలాగే ఉంటాను.
రాజభావే నియోగోఽయం మమ త్వద్విరహాత్ కృతః। సామాత్యపౌరనగరం స్థితం నిహతకణ్టకమ్
నీ లేమి వల్లే నాకు ఈ రాజ్య బాధ్యత వచ్చింది. మంత్రులు, ప్రజలు, నగరం కలసి రాజ్యం ఇప్పుడు శత్రువుల బెడద లేకుండా నిలబడింది.
న్యాసభూతమిదం రాజ్యం తవ నిర్యాతయామ్యహమ్। మా చ రోషం కృథాః సౌమ్య మమ శత్రునిషూదన
ఈ రాజ్యం నీకు అప్పగించబడినదే. నేను నీకు అప్పగిస్తున్నాను. ఓ మృదువైనవాడా, శత్రువులను సంహరించేవాడా, దయచేసి నాపై కోపపడవద్దు.
రాజభావే నియుక్తోఽహం శూన్యదేశజిగీషయా। స్నిగ్ధమేవం బ్రువాణం మాం స వినిర్భర్త్స్య వానరః
ఖాళీగా ఉన్న దేశాన్ని గెలుచుకోవాలనే ఆశతో నన్ను రాజుగా నియమించారు. నేను ఇలా ప్రేమగా చెప్పినప్పుడు, ఆ వానరుడు నన్ను గట్టిగా మందలించాడు.
ధిక్త్వామితి చ మాముక్త్వా బహు తత్తదువాచ హ। ప్రకృతీశ్చ సమానీయ మన్త్రిణశ్చైవ సమ్మతాన్
నన్ను 'అయ్యో నీకు శ్రమ!' అని తిట్టి, ఇంకా ఎన్నో మాటలు అన్నాడు. ప్రజలను, మంత్రుల్లో అందరికీ ఇష్టమైనవారిని కూడగట్టాడు.
మామాహ సుహృదాం మధ్యే వాక్యం పరమగర్హితమ్। విదితం వో మయా రాత్రౌ మాయావీ స మహాసురః
స్నేహితుల మధ్య నన్ను తీవ్రంగా అపహాస్యం చేస్తూ ఇలా అన్నాడు: 'మీకు అందరికీ తెలుసు, ఆ మాయావీ అనే మహాసురుడు రాత్రి సమయంలో...
మాం సమాహ్వయత క్రుద్ధో యుద్ధాకాంక్షీ తదా పురా। తస్య తద్ భాషితం శ్రుత్వా నిఃసృతోఽహం నృపాలయాత్
అప్పట్లో అతను కోపంతో యుద్ధం చేయాలని కోరుకుని నన్ను పోరుకు పిలిచాడు. అతని మాటలు విని నేను రాజధానిని విడిచిపెట్టాను.
అనుయాతశ్చ మాం తూర్ణమయం భ్రాతా సుదారుణః। స తు దృష్ట్వైవ మాం రాత్రౌ సద్వితీయం మహాబలః
నా సహోదరుడు, భయంకరుడు, వెంటనే నన్ను అనుసరించాడు. కానీ ఆ మహాబలుడు రాత్రి నన్ను ఇంకొకరితో కలిసి చూసినప్పుడు,
ప్రాద్రవద్ భయసంత్రస్తో వీక్ష్యావాం సముపాగతౌ। అభిద్రుతస్తు వేగేన వివేశ స మహాబిలమ్
మేమిద్దరం కలిసి వస్తున్నట్టు చూసి అతడు భయంతో పరుగెత్తాడు. వేగంగా పరుగెత్తి, ఒక పెద్ద గుహలోకి ప్రవేశించాడు.
తం ప్రవిష్టం విదిత్వా తు సుఘోరం సుమహద్బిలమ్। అయముక్తోఽథ మే భ్రాతా మయా తు క్రూరదర్శనః
అతడు ఆ భయంకరమైన, విశాలమైన గుహలోకి వెళ్లిపోయాడని తెలుసుకున్న తర్వాత, నా సహోదరుడు, క్రూరంగా కనిపిస్తూ, నాకు ఇలా అన్నాడు:
అహత్వా నాస్తి మే శక్తిః ప్రతిగన్తుమితః పురీమ్। బిలద్వారి ప్రతీక్ష త్వం యావదేనం నిహన్మ్యహమ్
'అతన్ని చంపకుండా నేను పట్టణానికి తిరిగి వెళ్లలేను. నువ్వు గుహ ద్వారంలో వేచి ఉండు, నేను అతన్ని సంహరిస్తాను.'
స్థితోఽయమితి మత్వాహం ప్రవిష్టస్తు దురాసదమ్। తం మే మార్గయతస్తత్ర గతః సంవత్సరస్తదా
అతడు బయటే ఉన్నాడని అనుకుని, నేను ఆ లోపలికి వెళ్లాను. అక్కడ అతన్ని వెతుకుతూ ఏడాది గడిచిపోయింది.
స తు దృష్టో మయా శత్రురనిర్వేదాద్ భయావహః। నిహతశ్చ మయా సద్యః స సర్వైః సహ బన్ధుభిః
అక్కడ నాకు నా శత్రువు కనిపించాడు. అతడు భయంకరంగా, దురాశతో ఉన్నాడు. వెంటనే అతనిని, అతని బంధువులతో పాటు చంపేశాను.
తస్యాస్యాత్తు ప్రవృత్తేన రుధిరౌఘేణ తద్బిలమ్। పూర్ణమాసీద్ దురాక్రామం స్తనతస్తస్య భూతలే
ఆ రాక్షసుని నోటినుండి రక్తం ప్రవహించి, ఆ గుహను నిండగా, భూమిపై ఘోరంగా ప్రవహించింది.
సూదయిత్వా తు తం శత్రుం విక్రాన్తం తమహం సుఖమ్। నిష్క్రామం నైవ పశ్యామి బిలస్య పిహితం ముఖమ్
ఆ శక్తివంతుడైన శత్రువును సంహరించిన తరువాత, నేను బయటకు రావాలని చూశాను కాని, గుహ ద్వారం మూసివుండటంతో బయటకు దారి కనబడలేదు.
విక్రోశమానస్య తు మే సుగ్రీవేతి పునః పునః। యతః ప్రతివచో నాస్తి తతోఽహం భృశదుఃఖితః
నేను మళ్లీ మళ్లీ 'సుగ్రీవా!' అని పిలిచినా ఎలాంటి ప్రతిస్పందన రాలేదు. అందువల్ల నేను చాలా బాధపడ్డాను.
పాదప్రహారైస్తు మయా బహుభిః పరిపాతితమ్। తతోఽహం తేన నిష్క్రమ్య పథా పురముపాగతః
నేను నా పాదాలతో ఎన్నోసార్లు గుహ ద్వారాన్ని తన్నాను. అలా చేసి చివరకు బయటకు వచ్చి పట్టణానికి చేరుకున్నాను.
తత్రానేనాస్మి సంరుద్ధో రాజ్యం మృగయతాఽఽత్మనః। సుగ్రీవేణ నృశంసేన విస్మృత్య భ్రాతృసౌహృదమ్
అక్కడ సుగ్రీవుడు రాజ్యం కోసం తన సహోదర ప్రేమను మరచి, నన్ను దుర్మార్గంగా రాజ్యానికి దూరం చేశాడు.
ఏవముక్త్వా తు మాం తత్ర వస్త్రేణైకేన వానరః। తదా నిర్వాసయామాస వాలీ విగతసాధ్వసః
ఇలా చెప్పి, భయాన్ని విడిచిన వాలి, నన్ను ఒక్క వస్త్రంతోనే అక్కడి నుంచి తరిమివేశాడు.
తేనాహమపవిద్ధశ్చ హృతదారశ్చ రాఘవ। తద్భయాచ్చ మహీం సర్వాం క్రాన్తవాన్ సవనార్ణవామ్
అతని చేతిలో నేను నిష్కాసితుడనై, భార్యను కోల్పోయి, వాలి భయంతో అరణ్యాలు, సముద్రాలు కలిగిన ఈ భూమంతా తిరిగాను, రాఘవా!
ఋష్యమూకం గిరివరం భార్యాహరణదుఃఖితః। ప్రవిష్టోఽస్మి దురాధర్షం వాలినః కారణాన్తరే
భార్య అపహరణ బాధతో, వాలి వేరే కారణంతో చేరలేని మహా పర్వతమైన ఋష్యమూకలోకి నేను ప్రవేశించాను.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం వైరానుకథనం మహత్। అనాగసా మయా ప్రాప్తం వ్యసనం పశ్య రాఘవ
ఇదిగో రాఘవా! ఈ శత్రుత్వ కథ అంతా నీకు చెప్పాను. నేను ఏ తప్పూ చేయకుండానే ఈ కష్టంలో పడినదాన్ని చూడు.
వాలినశ్చ భయాత్ తస్య సర్వలోకభయాపహ। కర్తుమర్హసి మే వీర ప్రసాదం తస్య నిగ్రహాత్
ప్రపంచాలన్నింటినీ భయపెట్టే వాలి భయంతో, వీరుడా! అతన్ని నియంత్రించడంలో నీవు నాకు దయచూపాలి.
ఏవముక్తః స తేజస్వీ ధర్మజ్ఞో ధర్మసంహితమ్। వచనం వక్తుమారేభే సుగ్రీవం ప్రహసన్నివ
ఇలా సుగ్రీవుడు అడిగినపుడు, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన, తేజస్సుతో కూడిన రాముడు చిరునవ్వుతో ధర్మబద్ధంగా మాటలు చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
అమోఘాః సూర్యసంకాశా నిశితా మే శరా ఇమే। తస్మిన్ వాలిని దుర్వృత్తే పతిష్యన్తి రుషాన్వితాః
నా ఈ బాణాలు, సూర్యుని వంటి ప్రకాశవంతంగా, పదునుగా, తప్పకుండా లక్ష్యాన్ని తాకేలా వాలి మీద కోపంతో వర్షంలా పడతాయి.