స తు నిర్ధూయ సర్వాన్ నో నిర్జగామ మహాబలః। తతోఽహమపి సౌహార్దాన్నిఃసృతో వాలినా సహ
మమ్మల్ని పక్కకు నెట్టేసి, ఆ బలవంతుడు బయటకు వెళ్లిపోయాడు. నేను స్నేహంతో వాలితో కలిసి వెళ్లాను.
తస్మిన్ ద్రవతి సంత్రస్తే హ్యావాం ద్రుతతరం గతౌ। ప్రకాశోఽపి కృతో మార్గశ్చన్ద్రేణోద్గచ్ఛతా తదా
అతడు భయంతో పారిపోతుంటే, మేమిద్దరం ఇంకా వేగంగా వెంబడించాం. ఆ సమయంలో చంద్రుడు పైకి రావడంతో మార్గం వెలిగిపోయింది.
స తృణైరావృతం దుర్గం ధరణ్యా వివరం మహత్। ప్రవివేశాసురో వేగాదావామాసాద్య విష్ఠితౌ
ఆ అసురుడు వేగంగా వచ్చి, మేము దగ్గరగా నిలబడి ఉన్నప్పుడు, గడ్డి తో మూసి ఉన్న భూమిలోని ఒక పెద్ద గుహలోకి ప్రవేశించాడు.
తం ప్రవిష్టం రిపుం దృష్ట్వా బిలం రోషవశం గతః। మామువాచ తతో వాలీ వచనం క్షుభితేన్ద్రియః
ఆ శత్రువు గుహలోకి వెళ్లినదాన్ని చూసి, వాలి కోపంతో తన ఇంద్రియాలు కలవరపడి నన్ను ఇలా అన్నాడు.
ఇహ తిష్ఠాద్య సుగ్రీవ బిలద్వారి సమాహితః। యావదత్ర ప్రవిశ్యాహం నిహన్మి సమరే రిపుమ్
సుగ్రీవా! నువ్వు ఈ రోజు గుహ ద్వారంలో జాగ్రత్తగా ఉండు. నేను లోపలికి వెళ్లి యుద్ధంలో శత్రువును సంహరిస్తాను.
మయా త్వేతద్ వచః శ్రుత్వా యాచితః స పరంతపః। శాపయిత్వా చ మాం పద్భ్యాం ప్రవివేశ బిలం తతః
వాళి ఈ మాటలు చెప్పగానే, నేను అతన్ని వేడుకున్నాను. కానీ అతను నన్ను శపించి, తన కాలితో ఆ గుహలోకి ప్రవేశించాడు.
తస్య ప్రవిష్టస్య బిలం సాగ్రః సంవత్సరో గతః। స్థితస్య చ బిలద్వారి స కాలో వ్యత్యవర్తత
వాళి ఆ గుహలోకి వెళ్లిన తర్వాత, నేను గుహ ద్వారంలో ఉండగా, ఒక సంవత్సరం పూర్తిగా గడిచిపోయింది.
అహం తు నష్టం తం జ్ఞాత్వా స్నేహాదాగతసమ్భ్రమః। భ్రాతరం న ప్రపశ్యామి పాపశఙ్కి చ మే మనః
అతడు పోయినట్టు గ్రహించి, ప్రేమతో కలవరపోయాను. నా అన్నను చూడలేక, నా మనసు భయంతో నిండిపోయింది.
అథ దీర్ఘస్య కాలస్య బిలాత్ తస్మాద్ వినిఃసృతమ్। సఫేనం రుధిరం దృష్ట్వా తతోఽహం భృశదుఃఖితః
తర్వాత, చాలా కాలం తర్వాత, ఆ గుహ నుంచి నురుగు కలిసిన రక్తం బయటకు రావడాన్ని చూసి, నేను చాలా బాధపడ్డాను.
నర్దతామసురాణాం చ ధ్వనిర్మే శ్రోత్రమాగతః। న రతస్య చ సంగ్రామే క్రోశతోఽపి స్వనో గురోః
అసురులు గర్జించే శబ్దం నా చెవికి వినిపించింది. కానీ యుద్ధంలో అరుస్తున్న నా అన్నదేవుని స్వరం మాత్రం వినిపించలేదు.
అహం త్వవగతో బుద్ధ్యా చిహ్నైస్తైర్భ్రాతరం హతమ్। పిధాయ చ బిలద్వారం శిలయా గిరిమాత్రయా
ఆ లక్షణాల ద్వారా నా అన్న చనిపోయాడని నేను అర్థం చేసుకున్నాను. వెంటనే పర్వతం లాంటి రాయితో ఆ గుహ ద్వారాన్ని మూసివేశాను.
శోకార్తశ్చోదకం కృత్వా కిష్కిన్ధామాగతః సఖే। గూహమానస్య మే తత్ త్వం యత్నతో మన్త్రిభిః శ్రుతమ్
దుఃఖంతో నీరుపూజ చేసి, కిష్కింధకు తిరిగి వచ్చాను సఖీ! నేను దాన్ని దాచిపెట్టినా, మంత్రులు ఎంతో కష్టపడి తెలుసుకున్నారు.
తతోఽహం తైః సమాగమ్య సమేతైరభిషేచితః। రాజ్యం ప్రశాసతస్తస్య న్యాయతో మమ రాఘవ
ఆ తర్వాత, వాళ్లతో కలిసి నేను రాజ్యాభిషేకం పొందాను. రాఘవా! రాజ్యాన్ని న్యాయంగా పాలించాను. అది నాకు న్యాయంగా దక్కింది.
ఆజగామ రిపుం హత్వా దానవం స తు వానరః। అభిషిక్తం తు మాం దృష్ట్వా క్రోధాత్ సంరక్తలోచనః
శత్రువైన దానవుడిని సంహరించి, ఆ వానరుడు వచ్చాడు. నన్ను అభిషేకించబడినవాడిగా చూసి, అతని కన్నులు కోపంతో ఎర్రబడ్డాయి.
మదీయాన్ మన్త్రిణో బద్ధ్వా పరుషం వాక్యమబ్రవీత్। నిగ్రహే చ సమర్థస్య తం పాపం ప్రతి రాఘవ
అతడు నా మంత్రులను బంధించి, కఠినంగా మాటలు చెప్పాడు. రాఘవా! అదంతా తాను అదుపు చేయగలిగినా, పాపంగా ప్రవర్తించాడు.
న ప్రావర్తత మే బుద్ధిర్భ్రాతృగౌరవయన్త్రితా। హత్వా శత్రుం స మే భ్రాతా ప్రవివేశ పురం తదా
నా అన్నపై గౌరవం వల్ల నా మనసు ఏమీ చేయాలని తలపోలేదు. శత్రువును సంహరించిన నా అన్న అప్పటికి పట్టణంలోకి ప్రవేశించాడు.
మానయంస్తం మహాత్మానం యథావచ్చాభివాదయమ్। ఉక్తాశ్చ నాశిషస్తేన ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా
ఆ మహాత్ముడిని గౌరవంగా నమస్కరించాను. అతడు హర్షంతో ఆశీర్వచనాలు చెప్పాడు.
నత్వా పాదావహం తస్య ముకుటేనాస్పృశం ప్రభో। అపి వాలీ మమ క్రోధాన్న ప్రసాదం చకార సః
ప్రభూ! నేను నా కిరీటంతో అతని పాదాలను తాకి వందనం చేశాను. అయినా వాలి, నాపై ఉన్న కోపంతో క్షమించలేదు.
thumb|దశమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే దశమః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో కిష్కింధాకాండలో ఇది పదవ అధ్యాయం. ఇప్పుడు పదవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తతః క్రోధసమావిష్టం సంరబ్ధం తముపాగతమ్। అహం ప్రసాదయాంచక్రే భ్రాతరం హితకామ్యయా
అప్పుడు కోపంతో ఉన్న అతడు ఆగ్రహంతో నా దగ్గరకు వచ్చాడు. నేను నా అన్నకు మేలు కావాలని శాంతిపరిచేందుకు ప్రయత్నించాను.
దిష్ట్యాసి కుశలీ ప్రాప్తో నిహతశ్చ త్వయా రిపుః। అనాథస్య హి మే నాథస్త్వమేకోఽనాథనన్దన
నీకు మేలు జరిగిందని సంతోషంగా ఉంది. నీవు నా శత్రువును సంహరించావు. నేను ఎవరికీ ఆధారపడని వాడిని, నీవే నాకు ఒక్కటైన ఆశ్రయం, అనాథులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడవు.
ఇదం బహుశలాకం తే పూర్ణచన్ద్రమివోదితమ్। ఛత్రం సవాలవ్యజనం ప్రతీచ్ఛస్వ మయా ధృతమ్
ఇది అనేక దండలతో ఉన్న గొప్ప గొడుగు, పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తోంది. యాకపు వెంట్రుకలతో చేసిన వాలవ్యజనం కూడా ఉంది. వీటిని నేను నీకోసం పట్టుకున్నాను, దయచేసి స్వీకరించు.
ఆర్తస్తత్ర బిలద్వారి స్థితః సంవత్సరం నృప। దృష్ట్వా చ శోణితం ద్వారి బిలాచ్చాపి సముత్థితమ్
ఓ రాజా! ఆ గుహ ద్వారంలో ఏడాది పాటు బాధతో ఉండిపోయాను. ఆ సమయంలో గుహ ద్వారంలో రక్తాన్ని పైకి వస్తూ చూశాను.
శోకసంవిగ్నహృదయో భృశం వ్యాకులితేన్ద్రియః। అపిధాయ బిలద్వారం శైలశృఙ్గేణ తత్ తదా
దుఃఖంతో నా హృదయం కలవరపడింది, నా ఇంద్రియాలు బాగా గందరగోళంగా అయ్యాయి. అప్పుడు ఆ గుహ ద్వారాన్ని ఒక కొండ శిఖరంతో మూసివేశాను.
తస్మాద్ దేశాదపాక్రమ్య కిష్కిన్ధాం ప్రావిశం పునః। విషాదాత్త్విహ మాం దృష్ట్వా పౌరైర్మన్త్రిభిరేవ చ
ఆ ప్రాంతం నుంచి వెళ్లిపోయి మళ్లీ కిష్కిందలోకి వచ్చాను. కానీ ఇక్కడ నన్ను చూసి ప్రజలు, మంత్రులు అందరూ విచారంతో ఉన్నారు.
అభిషిక్తో న కామేన తన్మే క్షన్తుం త్వమర్హసి। త్వమేవ రాజా మానార్హః సదా చాహం యథా పురా
నాకు రాజాభిషేకం కావాలని కోరిక లేదు. నన్ను క్షమించు. నీవే రాజుగా గౌరవించదగినవాడవు. నేను మునుపటిలాగే ఉంటాను.
రాజభావే నియోగోఽయం మమ త్వద్విరహాత్ కృతః। సామాత్యపౌరనగరం స్థితం నిహతకణ్టకమ్
నీ లేమి వల్లే నాకు ఈ రాజ్య బాధ్యత వచ్చింది. మంత్రులు, ప్రజలు, నగరం కలసి రాజ్యం ఇప్పుడు శత్రువుల బెడద లేకుండా నిలబడింది.
న్యాసభూతమిదం రాజ్యం తవ నిర్యాతయామ్యహమ్। మా చ రోషం కృథాః సౌమ్య మమ శత్రునిషూదన
ఈ రాజ్యం నీకు అప్పగించబడినదే. నేను నీకు అప్పగిస్తున్నాను. ఓ మృదువైనవాడా, శత్రువులను సంహరించేవాడా, దయచేసి నాపై కోపపడవద్దు.
రాజభావే నియుక్తోఽహం శూన్యదేశజిగీషయా। స్నిగ్ధమేవం బ్రువాణం మాం స వినిర్భర్త్స్య వానరః
ఖాళీగా ఉన్న దేశాన్ని గెలుచుకోవాలనే ఆశతో నన్ను రాజుగా నియమించారు. నేను ఇలా ప్రేమగా చెప్పినప్పుడు, ఆ వానరుడు నన్ను గట్టిగా మందలించాడు.
ధిక్త్వామితి చ మాముక్త్వా బహు తత్తదువాచ హ। ప్రకృతీశ్చ సమానీయ మన్త్రిణశ్చైవ సమ్మతాన్
నన్ను 'అయ్యో నీకు శ్రమ!' అని తిట్టి, ఇంకా ఎన్నో మాటలు అన్నాడు. ప్రజలను, మంత్రుల్లో అందరికీ ఇష్టమైనవారిని కూడగట్టాడు.