సుఖోపవిష్టం రామం తు ప్రసన్నముదధిం యథా। సాలపుష్పావసంకీర్ణే తస్మిన్ గిరివరోత్తమే
ఆ శాల పుష్పాలతో అలంకరించబడిన గొప్ప కొండపై, సముద్రంలా ప్రశాంతంగా, సుఖంగా కూర్చున్న రాముడు కనిపించాడు.
తతః ప్రహృష్టః సుగ్రీవః శ్లక్ష్ణయా శుభయా గిరా। ఉవాచ ప్రణయాద్ రామం హర్షవ్యాకులితాక్షరమ్
తర్వాత సుగ్రీవుడు ఆనందంతో, మృదువుగా, మంచి మాటలతో, హర్షంతో కలవరపడిన స్వరంతో రామునితో స్నేహపూర్వకంగా మాట్లాడాడు.
అహం వినికృతో భ్రాత్రా చరామ్యేష భయార్దితః। ఋష్యమూకం గిరివరం హృతభార్యః సుదుఃఖితః
నన్ను నా అన్నయ్య దూరం చేసాడు. భయంతో ఈ ఋష్యమూక పర్వతంపై తిరుగుతున్నాను. భార్యను కోల్పోయి చాలా బాధలో ఉన్నాను.
సోఽహం త్రస్తో భయే మగ్నో వనే సమ్భ్రాన్తచేతనః। వాలినా నికృతో భ్రాత్రా కృతవైరశ్చ రాఘవ
ఇలా నేను భయంతో, అడవిలో మనసు కలవరపడి, వాలినిచేత అన్యాయానికి గురై, అతనితో శత్రుత్వం కలిగి భయపడుతూ ఉన్నాను, ఓ రాఘవా!
వాలినో మే భయార్తస్య సర్వలోకాభయంకర। మమాపి త్వమనాథస్య ప్రసాదం కర్తుమర్హసి
ప్రపంచాన్ని భయపెట్టే వాలి వల్ల నేను భయంతో ఉన్నాను. నాకు ఎవ్వరూ లేని స్థితిలో నీవు దయ చూపాలి.
ఏవముక్తస్తు తేజస్వీ ధర్మజ్ఞో ధర్మవత్సలః। ప్రత్యువాచ స కాకుత్స్థః సుగ్రీవం ప్రహసన్నివ
ఇలా అడిగినప్పుడు, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన, ధర్మాన్ని ప్రేమించే కకుత్వ వంశజుడు రాముడు, సుగ్రీవుని చూసి చిరునవ్వుతో సమాధానం ఇచ్చాడు.
ఉపకారఫలం మిత్రమపకారోఽరిలక్షణమ్। అద్యైవ తం వధిష్యామి తవ భార్యాపహారిణమ్
సహాయం చేసినవారికి మేలు చేయడమే స్నేహితుని లక్షణం; హాని చేసేవాడు శత్రువు. నేడు నీ భార్యను అపహరించిన వానిని నేను చంపుతాను.
ఇమే హి మే మహాభాగ పత్రిణస్తిగ్మతేజసః। కార్తికేయవనోద్భూతాః శరా హేమవిభూషితాః
ఇవిగో నా వద్ద ఉన్న బలమైన, పదునైన బాణాలు. ఇవి కార్తికేయుని అడవిలో పుట్టినవే, బంగారు అలంకారాలతో మెరిసిపోతున్నాయి.
కఙ్కపత్రపరిచ్ఛన్నా మహేన్ద్రాశనిసంనిభాః। సుపర్వాణః సుతీక్ష్ణాగ్రాః సరోషా భుజగా ఇవ
గద్దపక్షి రెక్కలతో తయారైన వీటి కడుపులు, ఇంద్రుని వజ్రాయుధానికి సమానంగా ఉన్నాయి. బాగా కలిపి, చాలా పదునైన అంచులతో, కోపంతో ఉన్న పాముల్లా కనిపిస్తున్నాయి.
వాలిసంజ్ఞమమిత్రం తే భ్రాతరం కృతకిల్బిషమ్। శరైర్వినిహతం పశ్య వికీర్ణమివ పర్వతమ్
నీ శత్రువు, వాలి అనే నీ అన్నయ్య పాపం చేసినవాడు. బాణాలతో పడగొట్టి, కొండలు చీలిపోయినట్టు అతడిని నేలమీద పడేసిన దృశ్యాన్ని చూడు.
రాఘవస్య వచః శ్రుత్వా సుగ్రీవో వాహినీపతిః। ప్రహర్షమతులం లేభే సాధు సాధ్వితి చాబ్రవీత్
రాఘవుని మాటలు విని, సుగ్రీవుడు సైన్యాధిపతి, అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందాడు. 'బాగుంది! బాగుంది!' అని ఉత్సాహంగా అన్నాడు.
రామ శోకాభిభూతోఽహం శోకార్తానాం భవాన్ గతిః। వయస్య ఇతి కృత్వా హి త్వయ్యహం పరిదేవయే
రామా, నేను దుఃఖంతో మునిగిపోయాను. దుఃఖితులకు నీవే ఆశ్రయం. నిన్ను స్నేహితుడిగా భావించి నీ దగ్గర నా బాధను చెప్పుకుంటున్నాను.
త్వం హి పాణిప్రదానేన వయస్యో మేఽగ్నిసాక్షికమ్। కృతః ప్రాణైర్బహుమతః సత్యేన చ శపామ్యహమ్
చేతులు కలిపి, అగ్ని సాక్షిగా నీవు నా స్నేహితుడవయ్యావు. నీవు నాకు ప్రాణాలకన్నా మిన్నవాడవు. ఈ మాటను నిజంగా ప్రమాణంగా చెబుతున్నాను.
వయస్య ఇతి కృత్వా చ విస్రబ్ధః ప్రవదామ్యహమ్। దుఃఖమన్తర్గతం తన్మే మనో హరతి నిత్యశః
నిన్ను స్నేహితుడిగా భావించి, నిస్సంకోచంగా మాట్లాడుతున్నాను. నా లోపల ఉన్న బాధ నా మనసును ఎప్పుడూ బాధిస్తోంది.
ఏతావదుక్త్వా వచనం బాష్పదూషితలోచనః। బాష్పదూషితయా వాచా నోచ్చైః శక్నోతి భాషితుమ్
ఇంత చెప్పాక, కన్నీళ్లు కన్నుల్లోకి వచ్చాయి. గొంతు కదలక, స్పష్టంగా మాట్లాడలేకపోయాడు.
బాష్పవేగం తు సహసా నదీవేగమివాగతమ్। ధారయామాస ధైర్యేణ సుగ్రీవో రామసంనిధౌ
అప్పుడే వచ్చిన కన్నీటి ఉధృతిని, నదిలో ఉప్పొంగిన ప్రవాహాన్ని అడ్డుకున듯, సుగ్రీవుడు రాముని సమక్షంలో ధైర్యంగా ఆపుకున్నాడు.
స నిగృహ్య తు తం బాష్పం ప్రమృజ్య నయనే శుభే। వినిఃశ్వస్య చ తేజస్వీ రాఘవం పునరూచివాన్
ఆ కన్నీటిని ఆపుకుని, తన అందమైన కళ్లను తుడిచుకుని, ఊపిరి తీసుకుని, తేజస్సుతో ఉన్న సుగ్రీవుడు మళ్లీ రాఘవునితో మాట్లాడాడు.
పురాహం వాలినా రామ రాజ్యాత్ స్వాదవరోపితః। పరుషాణి చ సంశ్రావ్య నిర్ధూతోఽస్మి బలీయసా
రామా, ఒకప్పుడు వాలి నన్ను నా రాజ్యం నుంచి తుడిచిపారేశాడు. కఠినమైన మాటలు చెప్పి, తన బలంతో నన్ను బయటకు పంపించాడు.
హృతా భార్యా చ మే తేన ప్రాణేభ్యోఽపి గరీయసీ। సుహృదశ్చ మదీయా యే సంయతా బన్ధనేషు తే
అతడు నా భార్యను, నా ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవారిని తీసుకుపోయాడు. నా మిత్రులను కూడా బంధించబడి, చెరసాలలో పెట్టాడు.
యత్నవాంశ్చ స దుష్టాత్మా మద్వినాశాయ రాఘవ। బహుశస్తప్రయుక్తాశ్చ వానరా నిహతా మయా
ఆ దుష్టుడు నన్ను నాశనం చేయడానికి ఎన్నో ప్రయత్నాలు చేశాడు రాఘవా. అతడు పంపిన అనేక వానరులను నేను చంపాల్సి వచ్చింది.
శఙ్కయా త్వేతయాహం చ దృష్ట్వా త్వామపి రాఘవ। నోపసర్పామ్యహం భీతో భయే సర్వే హి బిభ్యతి
ఈ అనుమానంతోనే, రాఘవా, నిన్ను చూసినా దగ్గరకి రాలేక భయపడుతున్నాను. భయపడినవాళ్లంతా ఇలానే ఉంటారు.
కేవలం హి సహాయా మే హనుమత్ప్రముఖాస్త్విమే। అతోఽహం ధారయామ్యద్య ప్రాణాన్ కృచ్ఛ్రగతోఽపి సన్
హనుమంతుడు ముందుండి, ఈ స్నేహితులు మాత్రమే నాకు తోడున్నారు. అందుకే, ఎంత కష్టమైన పరిస్థితిలోనైనా నేను ప్రాణాలు నిలుపుకుంటున్నాను.
ఏతే హి కపయః స్నిగ్ధా మాం రక్షన్తి సమన్తతః। సహ గచ్ఛన్తి గన్తవ్యే నిత్యం తిష్ఠన్తి చాస్థితే
ఈ స్నేహపూరితమైన వానరులు నన్ను అన్ని వైపులా కాపాడుతున్నారు. ఎక్కడికైనా వెళ్లాల్సినప్పుడు నాతోపాటే వస్తారు, ఎక్కడ ఉన్నా నాతో ఉంటారు.
సంక్షేపస్త్వేష మే రామ కిముక్త్వా విస్తరం హి తే। స మే జ్యేష్ఠో రిపుర్భ్రాతా వాలీ విశ్రుతపౌరుషః
ఇంతే సంగతులు రామా. నీకు మొత్తం వివరంగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. నా పెద్ద అన్నయ్య వాలి, బలవంతుడిగా పేరుగాంచినవాడు, నాకు శత్రువూ, అన్నయ్య కూడా.
తద్వినాశేఽపి మే దుఃఖం ప్రమృష్టం స్యాదనన్తరమ్। సుఖం మే జీవితం చైవ తద్వినాశనిబన్ధనమ్
అతడు నశించిన తర్వాతే నా బాధ పూర్తిగా తీరుతుంది. అతడిని ఓడించడమే నా ఆనందానికి, నా ప్రాణానికి ఆధారం.
ఏష మే రామ శోకాన్తః శోకార్తేన నివేదితః। దుఃఖితః సుఖితో వాపి సఖ్యుర్నిత్యం సఖా గతిః
రామా, బాధతో ఉన్న నన్ను నీవు అడిగినందుకు, ఇదే నా దుఃఖానికి ముగింపు. సుఖంలోనైనా, బాధలోనైనా స్నేహితుడికి స్నేహితుడే ఆశ్రయం.
శ్రుత్వైతచ్చ వచో రామః సుగ్రీవమిదమబ్రవీత్। కిం నిమిత్తమభూద్ వైరం శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః
ఇలా విన్న రాముడు సుగ్రీవుని అడిగాడు: "నీకు శత్రుత్వం ఎందుకు ఏర్పడింది? నిజంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను."
సుఖం హి కారణం శ్రుత్వా వైరస్య తవ వానర। ఆనన్తర్యాద్ విధాస్యామి సమ్ప్రధార్య బలాబలమ్
వానరా, నీ శత్రుత్వానికి కారణం విన్నాక, బలాబలాలు ఆలోచించి వెంటనే చర్య తీసుకుంటాను.
బలవాన్ హి మమామర్షః శ్రుత్వా త్వామవమానితమ్। వర్ధతే హృదయోత్కమ్పీ ప్రావృడ్వేగ ఇవామ్భసః
నీ అవమానాన్ని విన్నప్పుడు నా కోపం బలంగా పెరుగుతోంది. అది నా హృదయంలో వర్షాకాలంలో నీటి ప్రవాహంలా ఉప్పొంగుతోంది.
హృష్టః కథయ విస్రబ్ధో యావదారోప్యతే ధనుః। సృష్టశ్చ హి మయా బాణో నిరస్తశ్చ రిపుస్తవ
నీవు భయపడకుండా ధైర్యంగా చెప్పు. నేను విల్లు సిద్ధం చేసుకుంటున్నాను. నా బాణం సిద్ధంగా ఉంది. నీ శత్రువు అంతమైపోయినట్టే.