సోఽహం సభాజ్యో బన్ధూనాం సుహృదాం చైవ రాఘవ। యస్యాగ్నిసాక్షికం మిత్రం లబ్ధం రాఘవవంశజమ్
ఓ రాఘవా! అగ్ని సాక్షిగా రాఘవ వంశంలో పుట్టినవాడిని స్నేహితుడిగా పొందినందుకు నా బంధువుల మధ్య, స్నేహితుల మధ్య నేను ఎంతో గౌరవాన్ని పొందాను.
అహమప్యనురూపస్తే వయస్యో జ్ఞాస్యసే శనైః। న తు వక్తుం సమర్థోఽహం త్వయి ఆత్మగతాన్ గుణాన్
నేను కూడా నీకు తగిన స్నేహితుడినే. నువ్వు ఆ విషయాన్ని క్రమంగా తెలుసుకుంటావు. కానీ నా స్వంత గుణాలను నీ ముందు చెప్పగలిగే స్థితిలో లేను.
మహాత్మనాం తు భూయిష్ఠం త్వద్విధానాం కృతాత్మనామ్। నిశ్చలా భవతి ప్రీతిర్ధైర్యమాత్మవతాం వర
నీలాంటి మహాత్ములు, ఆత్మనిగ్రహం ఉన్నవారి మధ్య ప్రేమ ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటుంది. ధైర్యం కూడా అటువంటి వారికి మారదు, ఓ ఉత్తముడా!
రజతం వా సువర్ణం వా శుభాన్యాభరణాని చ। అవిభక్తాని సాధూనామవగచ్ఛన్తి సాధవః
వెండి అయినా, బంగారం అయినా, అందమైన ఆభరణాలు అయినా, మంచి మనుషుల మధ్య ఇవన్నీ వేరుగా ఉండవని వారు తెలుసుకుంటారు.
ధనత్యాగః సుఖత్యాగో దేశత్యాగోఽపి వానఘ। వయస్యార్థే ప్రవర్తన్తే స్నేహం దృష్ట్వా తథావిధమ్
స్నేహితుని కోసం, ఓ నిష్కళంకుడా, ధనం, సుఖం, దేశం కూడా వదిలిపెట్టడానికి సిద్ధపడతారు. అలాంటి ప్రేమను చూసినప్పుడు అలా చేస్తారు.
తత్ తథేత్యబ్రవీద్ రామః సుగ్రీవం ప్రియవాదినమ్। లక్ష్మణస్యాగ్రతో లక్ష్మ్యా వాసవస్యేవ ధీమతః
అప్పుడు రాముడు, లక్ష్మణుడు ముందు నిలబడి, మధురంగా మాట్లాడిన సుగ్రీవుని చూసి, 'అలా జరుగుతుంది' అని సమాధానం ఇచ్చాడు.
తతో రామం స్థితం దృష్ట్వా లక్ష్మణం చ మహాబలమ్। సుగ్రీవః సర్వతశ్చక్షుర్వనే లోలమపాతయత్
తర్వాత రాముడిని, మహాబలుడు లక్ష్మణుడిని చూసి, సుగ్రీవుడు తన దృష్టిని ఆ అడవిలో చుట్టూ తిరిగించాడు.
స దదర్శ తతః సాలమవిదూరే హరీశ్వరః। సుపుష్పమీషత్పత్రాఢ్యం భ్రమరైరుపశోభితమ్
అప్పుడే వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు, దగ్గరలోనే పుష్పాలతో, కొంత ఆకులతో, తేనెటీగలు చుట్టుముట్టిన ఒక శాల వృక్షాన్ని చూశాడు.
తస్యైకాం పర్ణబహులాం శాఖాం భఙ్క్త్వా సుశోభితామ్। రామస్యాస్తీర్య సుగ్రీవో నిషసాద సరాఘవః
ఆ వృక్షం నుండి ఆకులు ఎక్కువగా ఉన్న ఒక అందమైన కొమ్మను విరిచి, సుగ్రీవుడు రామునికి పరచి, రాఘవునితో కలిసి కూర్చున్నాడు.
తావాసీనౌ తతో దృష్ట్వా హనూమానపి లక్ష్మణమ్। శాలశాఖాం సముత్పాట్య వినీతముపవేశయత్
ఆ ఇద్దరిని కూర్చున్నట్లు చూసిన హనుమంతుడు, మర్యాదగా శాల వృక్షపు కొమ్మను విరిచి, లక్ష్మణుని కూడా కూర్చోబెట్టాడు.
సుఖోపవిష్టం రామం తు ప్రసన్నముదధిం యథా। సాలపుష్పావసంకీర్ణే తస్మిన్ గిరివరోత్తమే
ఆ శాల పుష్పాలతో అలంకరించబడిన గొప్ప కొండపై, సముద్రంలా ప్రశాంతంగా, సుఖంగా కూర్చున్న రాముడు కనిపించాడు.
తతః ప్రహృష్టః సుగ్రీవః శ్లక్ష్ణయా శుభయా గిరా। ఉవాచ ప్రణయాద్ రామం హర్షవ్యాకులితాక్షరమ్
తర్వాత సుగ్రీవుడు ఆనందంతో, మృదువుగా, మంచి మాటలతో, హర్షంతో కలవరపడిన స్వరంతో రామునితో స్నేహపూర్వకంగా మాట్లాడాడు.
అహం వినికృతో భ్రాత్రా చరామ్యేష భయార్దితః। ఋష్యమూకం గిరివరం హృతభార్యః సుదుఃఖితః
నన్ను నా అన్నయ్య దూరం చేసాడు. భయంతో ఈ ఋష్యమూక పర్వతంపై తిరుగుతున్నాను. భార్యను కోల్పోయి చాలా బాధలో ఉన్నాను.
సోఽహం త్రస్తో భయే మగ్నో వనే సమ్భ్రాన్తచేతనః। వాలినా నికృతో భ్రాత్రా కృతవైరశ్చ రాఘవ
ఇలా నేను భయంతో, అడవిలో మనసు కలవరపడి, వాలినిచేత అన్యాయానికి గురై, అతనితో శత్రుత్వం కలిగి భయపడుతూ ఉన్నాను, ఓ రాఘవా!
వాలినో మే భయార్తస్య సర్వలోకాభయంకర। మమాపి త్వమనాథస్య ప్రసాదం కర్తుమర్హసి
ప్రపంచాన్ని భయపెట్టే వాలి వల్ల నేను భయంతో ఉన్నాను. నాకు ఎవ్వరూ లేని స్థితిలో నీవు దయ చూపాలి.
ఏవముక్తస్తు తేజస్వీ ధర్మజ్ఞో ధర్మవత్సలః। ప్రత్యువాచ స కాకుత్స్థః సుగ్రీవం ప్రహసన్నివ
ఇలా అడిగినప్పుడు, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన, ధర్మాన్ని ప్రేమించే కకుత్వ వంశజుడు రాముడు, సుగ్రీవుని చూసి చిరునవ్వుతో సమాధానం ఇచ్చాడు.
ఉపకారఫలం మిత్రమపకారోఽరిలక్షణమ్। అద్యైవ తం వధిష్యామి తవ భార్యాపహారిణమ్
సహాయం చేసినవారికి మేలు చేయడమే స్నేహితుని లక్షణం; హాని చేసేవాడు శత్రువు. నేడు నీ భార్యను అపహరించిన వానిని నేను చంపుతాను.
ఇమే హి మే మహాభాగ పత్రిణస్తిగ్మతేజసః। కార్తికేయవనోద్భూతాః శరా హేమవిభూషితాః
ఇవిగో నా వద్ద ఉన్న బలమైన, పదునైన బాణాలు. ఇవి కార్తికేయుని అడవిలో పుట్టినవే, బంగారు అలంకారాలతో మెరిసిపోతున్నాయి.
కఙ్కపత్రపరిచ్ఛన్నా మహేన్ద్రాశనిసంనిభాః। సుపర్వాణః సుతీక్ష్ణాగ్రాః సరోషా భుజగా ఇవ
గద్దపక్షి రెక్కలతో తయారైన వీటి కడుపులు, ఇంద్రుని వజ్రాయుధానికి సమానంగా ఉన్నాయి. బాగా కలిపి, చాలా పదునైన అంచులతో, కోపంతో ఉన్న పాముల్లా కనిపిస్తున్నాయి.
వాలిసంజ్ఞమమిత్రం తే భ్రాతరం కృతకిల్బిషమ్। శరైర్వినిహతం పశ్య వికీర్ణమివ పర్వతమ్
నీ శత్రువు, వాలి అనే నీ అన్నయ్య పాపం చేసినవాడు. బాణాలతో పడగొట్టి, కొండలు చీలిపోయినట్టు అతడిని నేలమీద పడేసిన దృశ్యాన్ని చూడు.
రాఘవస్య వచః శ్రుత్వా సుగ్రీవో వాహినీపతిః। ప్రహర్షమతులం లేభే సాధు సాధ్వితి చాబ్రవీత్
రాఘవుని మాటలు విని, సుగ్రీవుడు సైన్యాధిపతి, అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందాడు. 'బాగుంది! బాగుంది!' అని ఉత్సాహంగా అన్నాడు.
రామ శోకాభిభూతోఽహం శోకార్తానాం భవాన్ గతిః। వయస్య ఇతి కృత్వా హి త్వయ్యహం పరిదేవయే
రామా, నేను దుఃఖంతో మునిగిపోయాను. దుఃఖితులకు నీవే ఆశ్రయం. నిన్ను స్నేహితుడిగా భావించి నీ దగ్గర నా బాధను చెప్పుకుంటున్నాను.
త్వం హి పాణిప్రదానేన వయస్యో మేఽగ్నిసాక్షికమ్। కృతః ప్రాణైర్బహుమతః సత్యేన చ శపామ్యహమ్
చేతులు కలిపి, అగ్ని సాక్షిగా నీవు నా స్నేహితుడవయ్యావు. నీవు నాకు ప్రాణాలకన్నా మిన్నవాడవు. ఈ మాటను నిజంగా ప్రమాణంగా చెబుతున్నాను.
వయస్య ఇతి కృత్వా చ విస్రబ్ధః ప్రవదామ్యహమ్। దుఃఖమన్తర్గతం తన్మే మనో హరతి నిత్యశః
నిన్ను స్నేహితుడిగా భావించి, నిస్సంకోచంగా మాట్లాడుతున్నాను. నా లోపల ఉన్న బాధ నా మనసును ఎప్పుడూ బాధిస్తోంది.
ఏతావదుక్త్వా వచనం బాష్పదూషితలోచనః। బాష్పదూషితయా వాచా నోచ్చైః శక్నోతి భాషితుమ్
ఇంత చెప్పాక, కన్నీళ్లు కన్నుల్లోకి వచ్చాయి. గొంతు కదలక, స్పష్టంగా మాట్లాడలేకపోయాడు.
బాష్పవేగం తు సహసా నదీవేగమివాగతమ్। ధారయామాస ధైర్యేణ సుగ్రీవో రామసంనిధౌ
అప్పుడే వచ్చిన కన్నీటి ఉధృతిని, నదిలో ఉప్పొంగిన ప్రవాహాన్ని అడ్డుకున듯, సుగ్రీవుడు రాముని సమక్షంలో ధైర్యంగా ఆపుకున్నాడు.
స నిగృహ్య తు తం బాష్పం ప్రమృజ్య నయనే శుభే। వినిఃశ్వస్య చ తేజస్వీ రాఘవం పునరూచివాన్
ఆ కన్నీటిని ఆపుకుని, తన అందమైన కళ్లను తుడిచుకుని, ఊపిరి తీసుకుని, తేజస్సుతో ఉన్న సుగ్రీవుడు మళ్లీ రాఘవునితో మాట్లాడాడు.
పురాహం వాలినా రామ రాజ్యాత్ స్వాదవరోపితః। పరుషాణి చ సంశ్రావ్య నిర్ధూతోఽస్మి బలీయసా
రామా, ఒకప్పుడు వాలి నన్ను నా రాజ్యం నుంచి తుడిచిపారేశాడు. కఠినమైన మాటలు చెప్పి, తన బలంతో నన్ను బయటకు పంపించాడు.
హృతా భార్యా చ మే తేన ప్రాణేభ్యోఽపి గరీయసీ। సుహృదశ్చ మదీయా యే సంయతా బన్ధనేషు తే
అతడు నా భార్యను, నా ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవారిని తీసుకుపోయాడు. నా మిత్రులను కూడా బంధించబడి, చెరసాలలో పెట్టాడు.
యత్నవాంశ్చ స దుష్టాత్మా మద్వినాశాయ రాఘవ। బహుశస్తప్రయుక్తాశ్చ వానరా నిహతా మయా
ఆ దుష్టుడు నన్ను నాశనం చేయడానికి ఎన్నో ప్రయత్నాలు చేశాడు రాఘవా. అతడు పంపిన అనేక వానరులను నేను చంపాల్సి వచ్చింది.