సీతాస్నేహప్రవృత్తేన స తు బాష్పేణ దూషితః। హా ప్రియేతి రుదన్ ధైర్యముత్సృజ్య న్యపతత్ క్షితౌ
సీతపై ప్రేమతో వచ్చిన కన్నీళ్లతో, 'హా ప్రియమైనవాడా!' అని విలపిస్తూ, ధైర్యాన్ని వదిలిపెట్టి నేలపై పడిపోయాడు.
హృది కృత్వా స బహుశస్తమలంకారముత్తమమ్। నిశశ్వాస భృశం సర్పో బిలస్థ ఇవ రోషితః
ఆ అద్భుతమైన ఆభరణాలను మళ్లీ మళ్లీ హృదయానికి హత్తుకుని, కోపంతో తన బిలంలో ఉన్న పాము లా లోతుగా ఊపిరి వదిలాడు.
అవిచ్ఛిన్నాశ్రువేగస్తు సౌమిత్రిం ప్రేక్ష్య పార్శ్వతః। పరిదేవయితుం దీనం రామః సముపచక్రమే
అవిచ్ఛిన్నమైన కన్నీటి ధారతో, తన పక్కన ఉన్న సౌమిత్రిని చూసి, రాముడు దుఃఖంతో విలపించసాగాడు.
పశ్య లక్ష్మణ వైదేహ్యా సంత్యక్తం హ్రియమాణయా। ఉత్తరీయమిదం భూమౌ శరీరాద్ భూషణాని చ
లక్ష్మణా, చూడు, వైదేహి తీసుకుపోతుండగా నేలపై పడేసిన ఈ పైదుస్తూ, ఆభరణాలూ ఇవే.
శాద్వలిన్యాం ధ్రువం భూమ్యాం సీతయా హ్రియమాణయా। ఉత్సృష్టం భూషణమిదం తథా రూపం హి దృశ్యతే
ఈ పచ్చిక పొదల మధ్య భూమిపై, సీతను తీసుకుపోతున్నప్పుడు ఆమె వదిలేసిన ఆభరణం ఇదే అనిపిస్తోంది; ఎందుకంటే దాని ఆకారం అలాగే కనిపిస్తోంది.
ఏవముక్తస్తు రామేణ లక్ష్మణో వాక్యమబ్రవీత్। నాహం జానామి కేయూరే నాహం జానామి కుణ్డలే
ఇలా రాముడు చెప్పగానే, లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: "నేను చేతికడియాలు, చెవి ఆభరణాలు గుర్తుపట్టలేను."
నూపురే త్వభిజానామి నిత్యం పాదాభివన్దనాత్। తతస్తు రాఘవో వాక్యం సుగ్రీవమిదమబ్రవీత్
కానీ, ఆమె పాదాలకు ప్రతిరోజూ నమస్కరిస్తూ ఉండడం వల్ల, పాదాల కడియాలు మాత్రం నాకు గుర్తొస్తున్నాయి. అప్పుడు రాఘవుడు సుగ్రీవుని ఇలా అడిగాడు.
బ్రూహి సుగ్రీవ కం దేశం హ్రియన్తీ లక్షితా త్వయా। రక్షసా రౌద్రరూపేణ మమ ప్రాణప్రియా హృతా
సుగ్రీవా, నా ప్రాణప్రియమైనవాడిని భయంకరమైన రూపం కలిగిన రాక్షసుడు ఎక్కడ తీసుకెళ్లాడో నీవు చూశావా? ఏ ప్రాంతంలో చూశావో చెప్పు.
క్వ వా వసతి తద్ రక్షో మహద్ వ్యసనదం మమ। యన్నిమిత్తమహం సర్వాన్ నాశయిష్యామి రాక్షసాన్
నాకు ఈ గొప్ప బాధను కలిగించిన ఆ రాక్షసుడు ఎక్కడ ఉంటాడో చెప్పు. అతని వల్లనే నేను అందరు రాక్షసులను నాశనం చేస్తాను.
హరతా మైథిలీం యేన మాం చ రోషయతా ధ్రువమ్। ఆత్మనో జీవితాన్తాయ మృత్యుద్వారమపావృతమ్
మైతిలిని అపహరించి, నన్ను కోపపెట్టిన వాడు, ఖచ్చితంగా తన మృతికి తానే ద్వారం తెరిచాడు.
మమ దయితతమా హృతా వనాద్ రజనిచరేణ విమథ్య యేన సా। కథయ మమ రిపుం తమద్య వై ప్లవగపతే యమసంనిధిం నయామి
నా ప్రాణప్రియమైనవాడిని అడవిలోంచి రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసుడు బాధించి తీసుకెళ్లాడు. వానరాధిపతీ, నేడు ఆ శత్రువు ఎవరో నాకు చెప్పు; అతన్ని నేను యముని సన్నిధికి పంపుతాను.
thumb|సప్తమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే సప్తమః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధాకాండలో ఏడవ అధ్యాయం వినండి.
ఏవముక్తస్తు సుగ్రీవో రామేణార్తేన వానరః। అబ్రవీత్ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం సబాష్పం బాష్పగద్గదః
ఇలా దుఃఖంతో రాముడు అడిగినప్పుడు, వానరుడైన సుగ్రీవుడు చేతులు జోడించి, కన్నీటి గొంతుతో ఇలా అన్నాడు.
న జానే నిలయం తస్య సర్వథా పాపరక్షసః। సామర్థ్యం విక్రమం వాపి దౌష్కులేయస్య వా కులమ్
ఆ పాపరాక్షసుడు ఎక్కడ ఉంటాడో నాకు తెలియదు. అతని శక్తి, పరాక్రమం, వంశం కూడా నాకు తెలియవు.
సత్యం తు ప్రతిజానామి త్యజ శోకమరిందమ। కరిష్యామి తథా యత్నం యథా ప్రాప్స్యసి మైథిలీమ్
కానీ, శత్రువులను నశింపజేసేవాడా, ఇది నిజంగా నేను నీకు హామీ ఇస్తున్నాను. నీవు మైతిలిని తిరిగి పొందేలా నేను నా శక్తంతా ఉపయోగిస్తాను. కాబట్టి నీ దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టు.
రావణం సగణం హత్వా పరితోష్యాత్మపౌరుషమ్। తథాస్మి కర్తా నచిరాద్ యథా ప్రీతో భవిష్యసి
రావణుడిని అతని అనుచరులతో పాటు సంహరించి, నా శౌర్యాన్ని తృప్తిపరచి, త్వరలోనే నీవు సంతోషపడేలా నేను చేస్తాను.
అలం వైక్లవ్యమాలమ్బ్య ధైర్యమాత్మగతం స్మర। త్వద్విధానాం న సదృశమీదృశం బుద్ధిలాఘవమ్
ఇంతటి నిరాశను వదిలిపెట్టు. నీలోని ధైర్యాన్ని గుర్తు చేసుకో. నీలాంటి వారికి ఇలాంటి మనసు చంచలత అనేది తగదు.
మయాపి వ్యసనం ప్రాప్తం భార్యావిరహజం మహత్। నాహమేవం హి శోచామి ధైర్యం న చ పరిత్యజే
నాకు కూడా భార్యవిరహం వల్ల పెద్ద దుఃఖం వచ్చింది. అయినా నేను ఇలా విచారం చేయను, నా ధైర్యాన్ని కూడా వదలను.
బాష్పమాపతితం ధైర్యాన్నిగ్రహీతుం త్వమర్హసి। మర్యాదాం సత్త్వయుక్తానాం ధృతిం నోత్స్రష్టుమర్హసి
నీ ధైర్యంతో వచ్చిన కన్నీటిని నీవు ఆపుకోవాలి. ఉన్నతమైనవారికి తగిన ఆ పరిమితిని, స్థిరతను వదలకూడదు.
వ్యసనే వార్థకృచ్ఛ్రే వా భయే వా జీవితాన్తగే। విమృశంశ్చ స్వయాబుద్ధ్యా ధృతిమాన్ నావసీదతి
బాధలో, కష్టంలో, భయంలో, మరణ సమయములో అయినా, తన బుద్ధితో ఆలోచిస్తూ స్థిరంగా ఉండేవాడు ఎప్పుడూ క్షీణించడు.
బాలిశస్తు నరో నిత్యం వైక్లవ్యం యోఽనువర్తతే। స మజ్జత్యవశః శోకే భారాక్రాన్తేవ నౌర్జలే
ఎప్పుడూ బలహీనతను అనుసరిస్తూ ఉండే మూర్ఖుడు, నీటిలో భారంగా మునిగిపోతున్న పడవలా, బాధలో ఆవేశంగా మునిగిపోతాడు.
ఏషోఽఞ్జలిర్మయా బద్ధః ప్రణయాత్ త్వాం ప్రసాదయే। పౌరుషం శ్రయ శోకస్య నాన్తరం దాతుమర్హసి
నా చేతులు జోడించి, ప్రేమతో నిన్ను వేడుకుంటున్నాను. ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించు, దుఃఖానికి చోటివ్వకూడదు.
యే శోకమనువర్తన్తే న తేషాం విద్యతే సుఖమ్। తేజశ్చ క్షీయతే తేషాం న త్వం శోచితుమర్హసి
ఎవరైనా దుఃఖాన్ని అనుసరిస్తే వారికి ఆనందం ఉండదు. వారి తేజస్సు తగ్గిపోతుంది. నువ్వు దుఃఖించకూడదు.
శోకేనాభిప్రపన్నస్య జీవితే చాపి సంశయః। స శోకం త్యజ రాజేన్ద్ర ధైర్యమాశ్రయ కేవలమ్
దుఃఖంతో మునిగిపోయినవాడికి జీవితం కూడా అనిశ్చితంగా మారుతుంది. రాజేంద్రా, దుఃఖాన్ని వదిలిపెట్టి, కేవలం ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించు.
హితం వయస్యభావేన బ్రూహి నోపదిశామి తే। వయస్యతాం పూజయన్మే న త్వం శోచితుమర్హసి
నేను నీకు మిత్రుడిగా మంచిగా మాట్లాడుతున్నాను, ఉపదేశించడంలేదు. మన మైత్రిని గౌరవిస్తూ, నువ్వు దుఃఖించకూడదు.
మధురం సాన్త్వితస్తేన సుగ్రీవేణ స రాఘవః। ముఖమశ్రుపరిక్లిన్నం వస్త్రాన్తేన ప్రమార్జయత్
సుగ్రీవుడు మధురంగా ఓదార్చినప్పుడు, రాఘవుడు తన కన్నీళ్లతో తడిసిన ముఖాన్ని వస్త్రంతో తుడిచుకున్నాడు.
ప్రకృతిస్థస్తు కాకుత్స్థః సుగ్రీవచనాత్ ప్రభుః। సమ్పరిష్వజ్య సుగ్రీవమిదం వచనమబ్రవీత్
సుగ్రీవుని మాటలతో కౌశల్యంతో తిరిగి సాధారణ స్థితికి వచ్చిన కాకుత్థ్సుడు, సుగ్రీవుని ఆలింగనం చేసి ఇలా అన్నాడు.
కర్తవ్యం యద్ వయస్యేన స్నిగ్ధేన చ హితేన చ। అనురూపం చ యుక్తం చ కృతం సుగ్రీవ తత్ త్వయా
మిత్రుడిగా, ప్రేమతో, మంచికోసం చేయాల్సిన పనిని, సముచితంగా, సరిగ్గా నువ్వు చేసావు సుగ్రీవా.
ఏష చ ప్రకృతిస్థోఽహమనునీతస్త్వయా సఖే। దుర్లభో హీదృశో బన్ధురస్మిన్ కాలే విశేషతః
ఇప్పుడు నేను నా సహజ స్థితికి వచ్చాను, నీవు నన్ను ఓదార్చావు మిత్రమా. ఇలాంటి స్నేహితుడు, ముఖ్యంగా ఇలాంటి సమయంలో, చాలా అరుదుగా లభిస్తాడు.
కిం తు యత్నస్త్వయా కార్యో మైథిల్యాః పరిమార్గణే। రాక్షసస్య చ రౌద్రస్య రావణస్య దురాత్మనః
కానీ నీవు మైతిలిని వెతకడంలో, అలాగే క్రూరమైన, దురాత్ముడైన రావణుడిని కనుగొనడంలో యత్నం చేయాలి.