సుఖార్హస్య మహార్హస్య సర్వభూతహితాత్మనః। ఐశ్వర్యేణ విహీనస్య వనవాసే రతస్య చ
సుఖంగా జీవించడానికి, గొప్ప గౌరవానికి అర్హుడైనవాడు, అన్ని జీవుల మేలుకోసం మనసు పెట్టుకున్నవాడు, ఇప్పుడు రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, అడవిలో జీవించడంలో ఆనందం పొందుతున్నాడు.
రక్షసాపహృతా భార్యా రహితే కామరూపిణా। తచ్చ న జ్ఞాయతే రక్షః పత్నీ యేనాస్య వా హృతా
ఒక రాక్షసుడు, ఎవరో తెలియని రూపాలు ధరించగలవాడు, ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు అతని భార్యను అపహరించాడు. ఆ రాక్షసుడు ఎవరో, అతని భార్యకు ఏమైందో కూడా తెలియదు.
దనుర్నామ దితేః పుత్రః శాపాద్ రాక్షసతాం గతః। ఆఖ్యాతస్తేన సుగ్రీవః సమర్థో వానరాధిపః
దితి కుమారుడైన దను, శాపం వల్ల రాక్షసుడయ్యాడు. అతడే ఈ సంగతి వానరుల అధిపతి సుగ్రీవునికి చెప్పాడు.
స జ్ఞాస్యతి మహావీర్యస్తవ భార్యాపహారిణమ్। ఏవముక్త్వా దనుః స్వర్గం భ్రాజమానో దివం గతః
ఆ మహావీరుడు నీ భార్యను ఎవరు అపహరించారో తెలుసుకుంటాడు. ఇలా చెప్పి, ప్రకాశిస్తూ దను స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
ఏతత్ తే సర్వమాఖ్యాతం యాథాతథ్యేన పృచ్ఛతః। అహం చైవ చ రామశ్చ సుగ్రీవం శరణం గతౌ
నీవు అడిగినట్లు నేను నీకు అన్నీ నిజంగా వివరించాను. నేను కూడా రాముడితో కలిసి సుగ్రీవుని ఆశ్రయించాను.
ఏష దత్త్వా చ విత్తాని ప్రాప్య చానుత్తమం యశః। లోకనాథః పురా భూత్వా సుగ్రీవం నాథమిచ్ఛతి
ఇతడు ధనం దానం చేసి, అత్యుత్తమమైన కీర్తిని సంపాదించి, ఒకప్పుడు లోకానికి అధిపతిగా ఉండి, ఇప్పుడు సుగ్రీవుని రక్షకుడిగా కోరుతున్నాడు.
సీతా యస్య స్నుషా చాసీచ్ఛరణ్యో ధర్మవత్సలః। తస్య పుత్రః శరణ్యశ్చ సుగ్రీవం శరణం గతః
సీత ఎవరి కోడలో, ధర్మాన్ని ప్రేమించే, అందరికీ ఆశ్రయమైనవాడి కుమారుడు కూడా సుగ్రీవుని ఆశ్రయించాడు.
సర్వలోకస్య ధర్మాత్మా శరణ్యః శరణం పురా। గురుర్మే రాఘవః సోఽయం సుగ్రీవం శరణం గతః
ప్రపంచంలోని అందరికీ ధర్మబద్ధుడూ, ఆశ్రయదాయకుడూ, నా గురువు అయిన రాఘవుడు ఇప్పుడు సుగ్రీవుని ఆశ్రయించాడు.
యస్య ప్రసాదే సతతం ప్రసీదేయురిమాః ప్రజాః। స రామో వానరేన్ద్రస్య ప్రసాదమభికాంక్షతే
ఎవరి అనుగ్రహంతో ప్రజలు ఎప్పుడూ సుఖంగా ఉండేవారో, ఆ రాముడు ఇప్పుడు వానరుల రాజు అనుగ్రహాన్ని కోరుతున్నాడు.
యేన సర్వగుణోపేతాః పృథివ్యాం సర్వపార్థివాః। మానితాః సతతం రాజ్ఞా సదా దశరథేన వై
ప్రపంచంలో ఉన్న అన్ని రాజులు, అన్ని గుణాలతో కూడినవారు, ఎప్పుడూ దశరథ మహారాజు చేత గౌరవించబడేవారు.
తస్యాయం పూర్వజః పుత్రస్త్రిషు లోకేషు విశ్రుతః। సుగ్రీవం వానరేన్ద్రం తు రామః శరణమాగతః
ఆయన పెద్ద కుమారుడు, మూడూ లోకాలలో ప్రసిద్ధుడైన రాముడు, ఇప్పుడు వానరుల రాజు సుగ్రీవుని ఆశ్రయించడానికి వచ్చాడు.
శోకాభిభూతే రామే తు శోకార్తే శరణం గతే। కర్తుమర్హతి సుగ్రీవః ప్రసాదం సహ యూథపైః
శోకంతో బాధపడుతూ, దుఃఖంలో ఉన్న రాముడు ఆశ్రయించాడని, సుగ్రీవుడు తన యూతపతులతో కలిసి అతనికి దయ చూపాలి.
ఏవం బ్రువాణం సౌమిత్రిం కరుణం సాశ్రుపాతనమ్। హనూమాన్ ప్రత్యువాచేదం వాక్యం వాక్యవిశారదః
ఇలా కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ దయతో మాట్లాడిన సౌమిత్రిని, వాక్పాటువాడు అయిన హనుమంతుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ఈదృశా బుద్ధిసమ్పన్నా జితక్రోధా జితేన్ద్రియాః। ద్రష్టవ్యా వానరేన్ద్రేణ దిష్ట్యా దర్శనమాగతాః
ఇలాంటి జ్ఞానంతో, కోపాన్ని, ఇంద్రియాలను జయించినవారు, వానరుల రాజు దర్శనం పొందడం నిజంగా అదృష్టం.
స హి రాజ్యాశ్చ విభ్రష్టః కృతవైరశ్చ వాలినా। హృతదారో వనే త్రస్తో భ్రాత్రా వినికృతో భృశమ్
అతడు తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడు, వాలితో శత్రుత్వం ఏర్పడింది, భార్యను కోల్పోయాడు, అడవిలో భయంతో ఉన్నాడు, అన్నవాడి చేత తీవ్రంగా అన్యాయం జరిగింది.
కరిష్యతి స సాహాయ్యం యువయోర్భాస్కరాత్మజః। సుగ్రీవః సహ చాస్మాభిః సీతాయాః పరిమార్గణే
సూర్యుని కుమారుడైన సుగ్రీవుడు, మేమంతా కలిసి, మీ ఇద్దరికి సీతను వెతకడంలో సహాయం చేస్తాడు.
ఇత్యేవముక్త్వా హనుమాన్ శ్లక్ష్ణం మధురయా గిరా। బభాషే సాధు గచ్ఛామః సుగ్రీవమితి రాఘవమ్
ఇలా మృదువుగా, మధురంగా మాట్లాడిన హనుమంతుడు, 'మనము సుగ్రీవుని దగ్గరకు వెళ్లుదాం' అని రాఘవునితో అన్నాడు.
ఏవం బ్రువన్తం ధర్మాత్మా హనూమన్తం స లక్ష్మణః। ప్రతిపూజ్య యథాన్యాయమిదం ప్రోవాచ రాఘవమ్
ఇలా మాట్లాడిన ధర్మాత్ముడైన హనుమంతుని లక్ష్మణుడు యథావిధిగా గౌరవించి, రాఘవునితో ఇలా అన్నాడు.
కపిః కథయతే హృష్టో యథాయం మారుతాత్మజః। కృత్యవాన్ సోఽపి సమ్ప్రాప్తః కృతకృత్యోఽసి రాఘవ
వాయుపుత్రుడు ఆనందంగా మాట్లాడుతున్నాడు. అతను తన పనిని పూర్తిచేసి వచ్చాడు. రాఘవా, నీవు కూడా నీ లక్ష్యాన్ని సాధించావు.
ప్రసన్నముఖవర్ణశ్చ వ్యక్తం హృష్టశ్చ భాషతే। నానృతం వక్ష్యతే వీరో హనూమాన్ మారుతాత్మజః
హనుమంతుడు, వాయుపుత్రుడు, ఆనందంగా, స్పష్టమైన ముఖంతో మాట్లాడుతున్నాడు. ఈ వీరుడు అసత్యం చెప్పడు.
తతః స సుమహాప్రాజ్ఞో హనూమాన్ మారుతాత్మజః। జగామాదాయ తౌ వీరౌ హరిరాజాయ రాఘవౌ
అంతట హనుమంతుడు, అపారమైన జ్ఞానంతో కూడిన వాయుపుత్రుడు, ఆ ఇద్దరు వీరులను తీసుకుని వానరుల రాజుని దగ్గరకు తీసుకెళ్లాడు.
భిక్షురూపం పరిత్యజ్య వానరం రూపమాస్థితః। పృష్ఠమారోప్య తౌ వీరౌ జగామ కపికుఞ్జరః
భిక్షువు వేషాన్ని వదిలి, వానర రూపాన్ని ధరించి, ఆ ఇద్దరు వీరులను తన వెనుక కూర్చోబెట్టి, ఆ మహాబలుడు బయలుదేరాడు.
స తు విపులయశాః కపిప్రవీరః పవనసుతః కృతకృత్యవత్ ప్రహృష్టః। గిరివరమురువిక్రమః ప్రయాతః స శుభమతిః సహ రామలక్ష్మణాభ్యామ్
పెద్ద పేరు ఉన్న వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, వాయుపుత్రుడు, తన పని పూర్తిచేసిన ఆనందంతో, పర్వతంలాంటి బలంతో, మంచి మనసుతో రాముడు, లక్ష్మణుడితో కలిసి బయలుదేరాడు.
thumb|పఞ్చమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే పఞ్చమః సర్గః ॥౪-
ఇప్పుడు అయిదవ సర్గను వినండి. శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధా కాండలో అయిదవ సర్గ ముగిసింది.
ఋష్యమూకాత్ తు హనుమాన్ గత్వా తం మలయం గిరిమ్। ఆచచక్షే తదా వీరౌ కపిరాజాయ రాఘవౌ
హనుమంతుడు ఋష్యమూక పర్వతం నుంచి మలయ పర్వతానికి వెళ్లి, ఆ ఇద్దరు రాఘవులను వానరుల రాజుకు తెలియజేశాడు.
అయం రామో మహాప్రాజ్ఞ సమ్ప్రాప్తో దృఢవిక్రమః। లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా రామోఽయం సత్యవిక్రమః
ఇతడు రాముడు, గొప్ప జ్ఞానంతో, దృఢమైన పరాక్రమంతో ఉన్నవాడు. తన తమ్ముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి వచ్చాడు. రాముడు నిజమైన ధైర్యవంతుడు.
ఇక్ష్వాకూణాం కులే జాతో రామో దశరథాత్మజః। ధర్మే నిగదితశ్చైవ పితుర్నిర్దేశకారకః
ఇతడు ఇక్ష్వాకుల వంశంలో జన్మించిన దశరథుని కుమారుడు రాముడు. ధర్మంలో ప్రసిద్ధుడు, తండ్రి ఆజ్ఞను పాటించేవాడు.
రాజసూయాశ్వమేధైశ్చ వహ్నిర్యేనాభితర్పితః। దక్షిణాశ్చ తథోత్సృష్టా గావః శతసహస్రశః
రాజసూయ, అశ్వమేధ యాగాలతో అగ్నిదేవుడిని సంతృప్తిపరిచాడు. వేలాది గోవులను దానం చేశాడు.
తస్యాస్య వసతోఽరణ్యే నియతస్య మహాత్మనః। రావణేన హృతా భార్యా స త్వాం శరణమాగతః
ఈ మహాత్ముడు అరణ్యంలో నివసిస్తున్నప్పుడు, రావణుడు అతని భార్యను అపహరించాడు. ఇప్పుడు అతను నీ వద్ద ఆశ్రయానికి వచ్చాడు.
భవతా సఖ్యకామౌ తౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। ప్రగృహ్య చార్చయస్వైతౌ పూజనీయతమావుభౌ
భావితవ్యంగా రాముడు, లక్ష్మణుడు నీతో స్నేహం కోరుతున్నారు. వారిని ఆహ్వానించి, గౌరవించు. ఇద్దరూ పూజకు అర్హులు.