భావ్యో రాజ్యాగమస్తస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। యదయం కృత్యవాన్ ప్రాప్తః కృత్యం చైతదుపాగతమ్
ఈ మహాత్ముడైన సుగ్రీవునికి రాజ్యం రావడం అనివార్యం. ఎందుకంటే, అతనికి పనికొచ్చే మిత్రుడు లభించాడు, ఈ పని కూడా అతని వద్దకు వచ్చింది.
తతః పరమసంహృష్టో హనూమాన్ ప్లవగోత్తమః। ప్రత్యువాచ తతో వాక్యం రామం వాక్యవిశారదః
అప్పుడా వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు ఎంతో ఆనందంతో, వాక్పటిమ కలిగిన రామునికి ఇలా అన్నాడు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా లక్ష్మణో రామచోదితః। ఆచచక్షే మహాత్మానం రామం దశరథాత్మజమ్
ఆ మాటలు విని, రాముడు సూచించిన ప్రకారం లక్ష్మణుడు, మహాత్ముడైన దశరథుని కుమారుడు రాముని గురించి వివరంగా చెప్పాడు.
రాజా దశరథో నామ ద్యుతిమాన్ ధర్మవత్సలః। చాతుర్వర్ణ్యం స్వధర్మేణ నిత్యమేవాభిపాలయన్
రాజు దశరథుడు అని ఒకరు ఉండేవాడు. అతడు మహాతేజస్సుతో, ధర్మాన్ని ప్రేమించేవాడు. అన్ని నాలుగు వర్ణాలవారు తమ తమ కర్తవ్యాలను పాటిస్తూ ఉండేలా ఎప్పుడూ చూసుకునేవాడు.
న ద్వేష్టా విద్యతే తస్య స తు ద్వేష్టి న కంచన। స తు సర్వేషు భూతేషు పితామహ ఇవాపరః
అతనికి ఎవ్వరిపై ద్వేషం ఉండేది కాదు, ఎవ్వరూ అతనిని ద్వేషించరు కూడా. అన్ని జీవులలో అతడు మరొక బ్రహ్మగా ఉండేవాడు.
అగ్నిష్టోమాదిభిర్యజ్ఞైరిష్టవానాప్తదక్షిణైః। తస్యాయం పూర్వజః పుత్రో రామో నామ జనైః శ్రుతః
అతడు అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలు చేసి, విరివిగా దానాలు ఇచ్చాడు. అతనికి పెద్ద కుమారుడు రాముడు అని ప్రజలందరికీ ప్రసిద్ధి.
శరణ్యః సర్వభూతానాం పితుర్నిర్దేశపారగః। జ్యేష్ఠో దశరథస్యాయం పుత్రాణాం గుణవత్తరః
అతడు అన్ని జీవులకు ఆశ్రయస్థానం, తండ్రి ఆజ్ఞను కట్టుబట్టినవాడు, దశరథుని కుమారుల్లో పెద్దవాడు, గుణాలలో అగ్రగణ్యుడు.
రాజలక్షణసంయుక్తః సంయుక్తో రాజ్యసమ్పదా। రాజ్యాద్ భ్రష్టో మయా వస్తుం వనే సార్ధమిహాగతః
రాజసమృద్ధి, రాజలక్షణాలతో కూడినవాడు. అయినా రాజ్యం కోల్పోయి, నాతో కలిసి అడవిలో నివసించడానికి ఇక్కడికి వచ్చాడు.
భార్యయా చ మహాభాగ సీతయానుగతో వశీ। దినక్షయే మహాతేజాః ప్రభయేవ దివాకరః
అతడు తన మహాభాగ్యవంతురాలైన భార్య సీతతో పాటు, మనస్సుని అదుపులో ఉంచుకుని, సూర్యుడు తన కిరణాలతో ప్రకాశించేలా, రోజంతా మహాతేజస్సుతో ఉన్నాడు.
అహమస్యావరో భ్రాతా గుణైర్దాస్యముపాగతః। కృతజ్ఞస్య బహుజ్ఞస్య లక్ష్మణో నామ నామతః
నేను అతని తమ్ముడిని, లక్ష్మణుడు అని పేరు. అతని గుణాలను గుర్తించి, కృతజ్ఞతతో సేవ చేయడానికి వచ్చాను.
సుఖార్హస్య మహార్హస్య సర్వభూతహితాత్మనః। ఐశ్వర్యేణ విహీనస్య వనవాసే రతస్య చ
సుఖంగా జీవించడానికి, గొప్ప గౌరవానికి అర్హుడైనవాడు, అన్ని జీవుల మేలుకోసం మనసు పెట్టుకున్నవాడు, ఇప్పుడు రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, అడవిలో జీవించడంలో ఆనందం పొందుతున్నాడు.
రక్షసాపహృతా భార్యా రహితే కామరూపిణా। తచ్చ న జ్ఞాయతే రక్షః పత్నీ యేనాస్య వా హృతా
ఒక రాక్షసుడు, ఎవరో తెలియని రూపాలు ధరించగలవాడు, ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు అతని భార్యను అపహరించాడు. ఆ రాక్షసుడు ఎవరో, అతని భార్యకు ఏమైందో కూడా తెలియదు.
దనుర్నామ దితేః పుత్రః శాపాద్ రాక్షసతాం గతః। ఆఖ్యాతస్తేన సుగ్రీవః సమర్థో వానరాధిపః
దితి కుమారుడైన దను, శాపం వల్ల రాక్షసుడయ్యాడు. అతడే ఈ సంగతి వానరుల అధిపతి సుగ్రీవునికి చెప్పాడు.
స జ్ఞాస్యతి మహావీర్యస్తవ భార్యాపహారిణమ్। ఏవముక్త్వా దనుః స్వర్గం భ్రాజమానో దివం గతః
ఆ మహావీరుడు నీ భార్యను ఎవరు అపహరించారో తెలుసుకుంటాడు. ఇలా చెప్పి, ప్రకాశిస్తూ దను స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
ఏతత్ తే సర్వమాఖ్యాతం యాథాతథ్యేన పృచ్ఛతః। అహం చైవ చ రామశ్చ సుగ్రీవం శరణం గతౌ
నీవు అడిగినట్లు నేను నీకు అన్నీ నిజంగా వివరించాను. నేను కూడా రాముడితో కలిసి సుగ్రీవుని ఆశ్రయించాను.
ఏష దత్త్వా చ విత్తాని ప్రాప్య చానుత్తమం యశః। లోకనాథః పురా భూత్వా సుగ్రీవం నాథమిచ్ఛతి
ఇతడు ధనం దానం చేసి, అత్యుత్తమమైన కీర్తిని సంపాదించి, ఒకప్పుడు లోకానికి అధిపతిగా ఉండి, ఇప్పుడు సుగ్రీవుని రక్షకుడిగా కోరుతున్నాడు.
సీతా యస్య స్నుషా చాసీచ్ఛరణ్యో ధర్మవత్సలః। తస్య పుత్రః శరణ్యశ్చ సుగ్రీవం శరణం గతః
సీత ఎవరి కోడలో, ధర్మాన్ని ప్రేమించే, అందరికీ ఆశ్రయమైనవాడి కుమారుడు కూడా సుగ్రీవుని ఆశ్రయించాడు.
సర్వలోకస్య ధర్మాత్మా శరణ్యః శరణం పురా। గురుర్మే రాఘవః సోఽయం సుగ్రీవం శరణం గతః
ప్రపంచంలోని అందరికీ ధర్మబద్ధుడూ, ఆశ్రయదాయకుడూ, నా గురువు అయిన రాఘవుడు ఇప్పుడు సుగ్రీవుని ఆశ్రయించాడు.
యస్య ప్రసాదే సతతం ప్రసీదేయురిమాః ప్రజాః। స రామో వానరేన్ద్రస్య ప్రసాదమభికాంక్షతే
ఎవరి అనుగ్రహంతో ప్రజలు ఎప్పుడూ సుఖంగా ఉండేవారో, ఆ రాముడు ఇప్పుడు వానరుల రాజు అనుగ్రహాన్ని కోరుతున్నాడు.
యేన సర్వగుణోపేతాః పృథివ్యాం సర్వపార్థివాః। మానితాః సతతం రాజ్ఞా సదా దశరథేన వై
ప్రపంచంలో ఉన్న అన్ని రాజులు, అన్ని గుణాలతో కూడినవారు, ఎప్పుడూ దశరథ మహారాజు చేత గౌరవించబడేవారు.
తస్యాయం పూర్వజః పుత్రస్త్రిషు లోకేషు విశ్రుతః। సుగ్రీవం వానరేన్ద్రం తు రామః శరణమాగతః
ఆయన పెద్ద కుమారుడు, మూడూ లోకాలలో ప్రసిద్ధుడైన రాముడు, ఇప్పుడు వానరుల రాజు సుగ్రీవుని ఆశ్రయించడానికి వచ్చాడు.
శోకాభిభూతే రామే తు శోకార్తే శరణం గతే। కర్తుమర్హతి సుగ్రీవః ప్రసాదం సహ యూథపైః
శోకంతో బాధపడుతూ, దుఃఖంలో ఉన్న రాముడు ఆశ్రయించాడని, సుగ్రీవుడు తన యూతపతులతో కలిసి అతనికి దయ చూపాలి.
ఏవం బ్రువాణం సౌమిత్రిం కరుణం సాశ్రుపాతనమ్। హనూమాన్ ప్రత్యువాచేదం వాక్యం వాక్యవిశారదః
ఇలా కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ దయతో మాట్లాడిన సౌమిత్రిని, వాక్పాటువాడు అయిన హనుమంతుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ఈదృశా బుద్ధిసమ్పన్నా జితక్రోధా జితేన్ద్రియాః। ద్రష్టవ్యా వానరేన్ద్రేణ దిష్ట్యా దర్శనమాగతాః
ఇలాంటి జ్ఞానంతో, కోపాన్ని, ఇంద్రియాలను జయించినవారు, వానరుల రాజు దర్శనం పొందడం నిజంగా అదృష్టం.
స హి రాజ్యాశ్చ విభ్రష్టః కృతవైరశ్చ వాలినా। హృతదారో వనే త్రస్తో భ్రాత్రా వినికృతో భృశమ్
అతడు తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడు, వాలితో శత్రుత్వం ఏర్పడింది, భార్యను కోల్పోయాడు, అడవిలో భయంతో ఉన్నాడు, అన్నవాడి చేత తీవ్రంగా అన్యాయం జరిగింది.
కరిష్యతి స సాహాయ్యం యువయోర్భాస్కరాత్మజః। సుగ్రీవః సహ చాస్మాభిః సీతాయాః పరిమార్గణే
సూర్యుని కుమారుడైన సుగ్రీవుడు, మేమంతా కలిసి, మీ ఇద్దరికి సీతను వెతకడంలో సహాయం చేస్తాడు.
ఇత్యేవముక్త్వా హనుమాన్ శ్లక్ష్ణం మధురయా గిరా। బభాషే సాధు గచ్ఛామః సుగ్రీవమితి రాఘవమ్
ఇలా మృదువుగా, మధురంగా మాట్లాడిన హనుమంతుడు, 'మనము సుగ్రీవుని దగ్గరకు వెళ్లుదాం' అని రాఘవునితో అన్నాడు.
ఏవం బ్రువన్తం ధర్మాత్మా హనూమన్తం స లక్ష్మణః। ప్రతిపూజ్య యథాన్యాయమిదం ప్రోవాచ రాఘవమ్
ఇలా మాట్లాడిన ధర్మాత్ముడైన హనుమంతుని లక్ష్మణుడు యథావిధిగా గౌరవించి, రాఘవునితో ఇలా అన్నాడు.
కపిః కథయతే హృష్టో యథాయం మారుతాత్మజః। కృత్యవాన్ సోఽపి సమ్ప్రాప్తః కృతకృత్యోఽసి రాఘవ
వాయుపుత్రుడు ఆనందంగా మాట్లాడుతున్నాడు. అతను తన పనిని పూర్తిచేసి వచ్చాడు. రాఘవా, నీవు కూడా నీ లక్ష్యాన్ని సాధించావు.
ప్రసన్నముఖవర్ణశ్చ వ్యక్తం హృష్టశ్చ భాషతే। నానృతం వక్ష్యతే వీరో హనూమాన్ మారుతాత్మజః
హనుమంతుడు, వాయుపుత్రుడు, ఆనందంగా, స్పష్టమైన ముఖంతో మాట్లాడుతున్నాడు. ఈ వీరుడు అసత్యం చెప్పడు.