సంస్కారక్రమసమ్పన్నామద్భుతామవిలమ్బితామ్। ఉచ్చారయతి కల్యాణీం వాచం హృదయహర్షిణీమ్
అతడు శ్రద్ధగా, సరైన క్రమంలో, అద్భుతంగా, ఆలస్యం లేకుండా, మంగళకరంగా, హృదయాన్ని ఆనందపరిచే మాటలు పలుకుతున్నాడు.
అనయా చిత్రయా వాచా త్రిస్థానవ్యఞ్జనస్థయా। కస్య నారాధ్యతే చిత్తముద్యతాసేరరేరపి
ఇలాంటి రంగుల మాటలు, మూడు స్థానాల నుంచి ఉచ్చరించబడిన మాటలు వినిపిస్తే, ఎదురుగా యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న శత్రువు మనసు కూడా ఆకర్షితమవకుండా ఉండదు.
ఏవంవిధో యస్య దూతో న భవేత్ పార్థివస్య తు। సిద్ధ్యన్తి హి కథం తస్య కార్యాణాం గతయోఽనఘ
ఒక రాజుకు ఇలాంటి దూత ఉండకపోతే, అతని పనుల ఫలితాలు ఎలా విజయవంతమవుతాయో చెప్పు, ఓ నిష్కళంకుడా!
ఏవంగుణగణైర్యుక్తా యస్య స్యుః కార్యసాధకాః। తస్య సిద్ధ్యన్తి సర్వేఽర్థా దూతవాక్యప్రచోదితాః
ఎవరికి ఇలాంటి మంచి లక్షణాలు ఉన్న పనివారు ఉంటారో, వారు దూత చెప్పిన మాటలతో తమ అన్ని కార్యాలలో విజయాన్ని పొందుతారు.
ఏవముక్తస్తు సౌమిత్రిః సుగ్రీవసచివం కపిమ్। అభ్యభాషత వాక్యజ్ఞో వాక్యజ్ఞం పవనాత్మజమ్
అలా అనగానే, వాక్చాతుర్యంతో ప్రసిద్ధుడైన సుమిత్ర కుమారుడు, సుగ్రీవుని మంత్రి అయిన వాయుపుత్రుడైన వానరుని ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
విదితా నౌ గుణా విద్వన్ సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। తమేవ చావాం మార్గావః సుగ్రీవం ప్లవగేశ్వరమ్
ఓ పండితుడా, సుగ్రీవుని గొప్ప లక్షణాలు మాకు తెలుసు. మేము వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుని మాత్రమే ఆశిస్తున్నాము.
యథా బ్రవీషి హనుమన్ సుగ్రీవవచనాదిహ। తత్ తథా హి కరిష్యావో వచనాత్ తవ సత్తమ
హనుమంతా, నీవు సుగ్రీవుని మాట గురించి చెప్పినట్లు మేము కూడా అలాగే చేస్తాము, ఓ ఉత్తముడా! నీ మాట ప్రకారం మేము నడుచుకుంటాము.
తత్ తస్య వాక్యం నిపుణం నిశమ్య ప్రహృష్టరూపః పవనాత్మజః కపిః। మనః సమాధాయ జయోపపత్తౌ సఖ్యం తదా కర్తుమియేష తాభ్యామ్
వారు చెప్పిన చతురమైన మాటలు విని, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు ఆనందంతో ఉప్పొంగి, విజయం సాధించాలనే సంకల్పంతో, వారితో స్నేహం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
thumb|చతుర్థః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే చతుర్థః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది నాలుగవ అధ్యాయం. ఇప్పుడు నాలుగవ సర్గను వినండి.
తతః ప్రహృష్టో హనుమాన్ కృత్యవానితి తద్వచః। శ్రుత్వా మధురభావం చ సుగ్రీవం మనసా గతః
ఆ మధురమైన మాటలు విని, తన పని తెలుసుకున్న హనుమంతుడు ఎంతో ఆనందంతో మనసులో సుగ్రీవుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
భావ్యో రాజ్యాగమస్తస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। యదయం కృత్యవాన్ ప్రాప్తః కృత్యం చైతదుపాగతమ్
ఈ మహాత్ముడైన సుగ్రీవునికి రాజ్యం రావడం అనివార్యం. ఎందుకంటే, అతనికి పనికొచ్చే మిత్రుడు లభించాడు, ఈ పని కూడా అతని వద్దకు వచ్చింది.
తతః పరమసంహృష్టో హనూమాన్ ప్లవగోత్తమః। ప్రత్యువాచ తతో వాక్యం రామం వాక్యవిశారదః
అప్పుడా వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు ఎంతో ఆనందంతో, వాక్పటిమ కలిగిన రామునికి ఇలా అన్నాడు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా లక్ష్మణో రామచోదితః। ఆచచక్షే మహాత్మానం రామం దశరథాత్మజమ్
ఆ మాటలు విని, రాముడు సూచించిన ప్రకారం లక్ష్మణుడు, మహాత్ముడైన దశరథుని కుమారుడు రాముని గురించి వివరంగా చెప్పాడు.
రాజా దశరథో నామ ద్యుతిమాన్ ధర్మవత్సలః। చాతుర్వర్ణ్యం స్వధర్మేణ నిత్యమేవాభిపాలయన్
రాజు దశరథుడు అని ఒకరు ఉండేవాడు. అతడు మహాతేజస్సుతో, ధర్మాన్ని ప్రేమించేవాడు. అన్ని నాలుగు వర్ణాలవారు తమ తమ కర్తవ్యాలను పాటిస్తూ ఉండేలా ఎప్పుడూ చూసుకునేవాడు.
న ద్వేష్టా విద్యతే తస్య స తు ద్వేష్టి న కంచన। స తు సర్వేషు భూతేషు పితామహ ఇవాపరః
అతనికి ఎవ్వరిపై ద్వేషం ఉండేది కాదు, ఎవ్వరూ అతనిని ద్వేషించరు కూడా. అన్ని జీవులలో అతడు మరొక బ్రహ్మగా ఉండేవాడు.
అగ్నిష్టోమాదిభిర్యజ్ఞైరిష్టవానాప్తదక్షిణైః। తస్యాయం పూర్వజః పుత్రో రామో నామ జనైః శ్రుతః
అతడు అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలు చేసి, విరివిగా దానాలు ఇచ్చాడు. అతనికి పెద్ద కుమారుడు రాముడు అని ప్రజలందరికీ ప్రసిద్ధి.
శరణ్యః సర్వభూతానాం పితుర్నిర్దేశపారగః। జ్యేష్ఠో దశరథస్యాయం పుత్రాణాం గుణవత్తరః
అతడు అన్ని జీవులకు ఆశ్రయస్థానం, తండ్రి ఆజ్ఞను కట్టుబట్టినవాడు, దశరథుని కుమారుల్లో పెద్దవాడు, గుణాలలో అగ్రగణ్యుడు.
రాజలక్షణసంయుక్తః సంయుక్తో రాజ్యసమ్పదా। రాజ్యాద్ భ్రష్టో మయా వస్తుం వనే సార్ధమిహాగతః
రాజసమృద్ధి, రాజలక్షణాలతో కూడినవాడు. అయినా రాజ్యం కోల్పోయి, నాతో కలిసి అడవిలో నివసించడానికి ఇక్కడికి వచ్చాడు.
భార్యయా చ మహాభాగ సీతయానుగతో వశీ। దినక్షయే మహాతేజాః ప్రభయేవ దివాకరః
అతడు తన మహాభాగ్యవంతురాలైన భార్య సీతతో పాటు, మనస్సుని అదుపులో ఉంచుకుని, సూర్యుడు తన కిరణాలతో ప్రకాశించేలా, రోజంతా మహాతేజస్సుతో ఉన్నాడు.
అహమస్యావరో భ్రాతా గుణైర్దాస్యముపాగతః। కృతజ్ఞస్య బహుజ్ఞస్య లక్ష్మణో నామ నామతః
నేను అతని తమ్ముడిని, లక్ష్మణుడు అని పేరు. అతని గుణాలను గుర్తించి, కృతజ్ఞతతో సేవ చేయడానికి వచ్చాను.
సుఖార్హస్య మహార్హస్య సర్వభూతహితాత్మనః। ఐశ్వర్యేణ విహీనస్య వనవాసే రతస్య చ
సుఖంగా జీవించడానికి, గొప్ప గౌరవానికి అర్హుడైనవాడు, అన్ని జీవుల మేలుకోసం మనసు పెట్టుకున్నవాడు, ఇప్పుడు రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, అడవిలో జీవించడంలో ఆనందం పొందుతున్నాడు.
రక్షసాపహృతా భార్యా రహితే కామరూపిణా। తచ్చ న జ్ఞాయతే రక్షః పత్నీ యేనాస్య వా హృతా
ఒక రాక్షసుడు, ఎవరో తెలియని రూపాలు ధరించగలవాడు, ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు అతని భార్యను అపహరించాడు. ఆ రాక్షసుడు ఎవరో, అతని భార్యకు ఏమైందో కూడా తెలియదు.
దనుర్నామ దితేః పుత్రః శాపాద్ రాక్షసతాం గతః। ఆఖ్యాతస్తేన సుగ్రీవః సమర్థో వానరాధిపః
దితి కుమారుడైన దను, శాపం వల్ల రాక్షసుడయ్యాడు. అతడే ఈ సంగతి వానరుల అధిపతి సుగ్రీవునికి చెప్పాడు.
స జ్ఞాస్యతి మహావీర్యస్తవ భార్యాపహారిణమ్। ఏవముక్త్వా దనుః స్వర్గం భ్రాజమానో దివం గతః
ఆ మహావీరుడు నీ భార్యను ఎవరు అపహరించారో తెలుసుకుంటాడు. ఇలా చెప్పి, ప్రకాశిస్తూ దను స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
ఏతత్ తే సర్వమాఖ్యాతం యాథాతథ్యేన పృచ్ఛతః। అహం చైవ చ రామశ్చ సుగ్రీవం శరణం గతౌ
నీవు అడిగినట్లు నేను నీకు అన్నీ నిజంగా వివరించాను. నేను కూడా రాముడితో కలిసి సుగ్రీవుని ఆశ్రయించాను.
ఏష దత్త్వా చ విత్తాని ప్రాప్య చానుత్తమం యశః। లోకనాథః పురా భూత్వా సుగ్రీవం నాథమిచ్ఛతి
ఇతడు ధనం దానం చేసి, అత్యుత్తమమైన కీర్తిని సంపాదించి, ఒకప్పుడు లోకానికి అధిపతిగా ఉండి, ఇప్పుడు సుగ్రీవుని రక్షకుడిగా కోరుతున్నాడు.
సీతా యస్య స్నుషా చాసీచ్ఛరణ్యో ధర్మవత్సలః। తస్య పుత్రః శరణ్యశ్చ సుగ్రీవం శరణం గతః
సీత ఎవరి కోడలో, ధర్మాన్ని ప్రేమించే, అందరికీ ఆశ్రయమైనవాడి కుమారుడు కూడా సుగ్రీవుని ఆశ్రయించాడు.
సర్వలోకస్య ధర్మాత్మా శరణ్యః శరణం పురా। గురుర్మే రాఘవః సోఽయం సుగ్రీవం శరణం గతః
ప్రపంచంలోని అందరికీ ధర్మబద్ధుడూ, ఆశ్రయదాయకుడూ, నా గురువు అయిన రాఘవుడు ఇప్పుడు సుగ్రీవుని ఆశ్రయించాడు.
యస్య ప్రసాదే సతతం ప్రసీదేయురిమాః ప్రజాః। స రామో వానరేన్ద్రస్య ప్రసాదమభికాంక్షతే
ఎవరి అనుగ్రహంతో ప్రజలు ఎప్పుడూ సుఖంగా ఉండేవారో, ఆ రాముడు ఇప్పుడు వానరుల రాజు అనుగ్రహాన్ని కోరుతున్నాడు.
యేన సర్వగుణోపేతాః పృథివ్యాం సర్వపార్థివాః। మానితాః సతతం రాజ్ఞా సదా దశరథేన వై
ప్రపంచంలో ఉన్న అన్ని రాజులు, అన్ని గుణాలతో కూడినవారు, ఎప్పుడూ దశరథ మహారాజు చేత గౌరవించబడేవారు.