యువాభ్యాం స హి ధర్మాత్మా సుగ్రీవః సఖ్యమిచ్ఛతి। తస్య మాం సచివం విత్తం వానరం పవనాత్మజమ్
ఆ ధర్మాత్ముడు సుగ్రీవుడు మీ ఇద్దరితో స్నేహం కోరుకుంటున్నాడు. నేను అతని మంత్రి, వాయుపుత్రుడైన వానరుడిని అని తెలుసుకోండి.
భిక్షురూపప్రతిచ్ఛన్నం సుగ్రీవప్రియకారణాత్। ఋష్యమూకాదిహ ప్రాప్తం కామగం కామచారిణమ్
సుగ్రీవునికి ఇష్టంగా ఉండేందుకు మునివేషంలో, ఇక్కడ ఋశ్యమూక పర్వతం నుంచి వచ్చాను. నాకు నచ్చినట్టు తిరుగుతూ, నచ్చినట్టు ప్రవర్తించాను.
ఏవముక్త్వా తు హనుమాంస్తౌ వీరౌ రామలక్ష్మణౌ। వాక్యజ్ఞో వాక్యకుశలః పునర్నోవాచ కించన
ఇలా చెప్పిన తర్వాత, హనుమంతుడు, మాటలో నైపుణ్యం కలవాడు, రాముడు, లక్ష్మణుడు అనే వీరులతో ఇంకేమీ మాట్లాడలేదు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్। ప్రహృష్టవదనః శ్రీమాన్ భ్రాతరం పార్శ్వతః స్థితమ్
ఆ మాటలు విని, రాముడు ఆనందంతో ముఖం వెలిగిస్తూ, తన పక్కన నిలబడి ఉన్న తన తమ్ముడు లక్ష్మణునితో మాట్లాడాడు.
సచివోఽయం కపీన్ద్రస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। తమేవ కాంక్షమాణస్య మమాన్తికమిహాగతః
ఇతడు వానరుల రాజు, మహాత్ముడైన సుగ్రీవుని మంత్రి. సుగ్రీవుడు నన్ను కోరుతూ పంపించాడని ఇతడు ఇక్కడికి వచ్చాడు.
తమభ్యభాష సౌమిత్రే సుగ్రీవసచివం కపిమ్। వాక్యజ్ఞం మధురైర్వాక్యైః స్నేహయుక్తమరిందమమ్
సౌమిత్రి, సుగ్రీవుని మంత్రి అయిన ఆ వానరుడిని, మాటలో నైపుణ్యం కలవాడైన అతనిని, స్నేహభావంతో, మధురమైన మాటలతో సంబోధించాడు.
నానృగ్వేదవినీతస్య నాయజుర్వేదధారిణః। నాసామవేదవిదుషః శక్యమేవం విభాషితుమ్
ఋగ్వేదాన్ని నేర్చుకోని వాడికి, యజుర్వేదాన్ని గ్రహించని వాడికి, సామవేదాన్ని తెలియని వాడికి ఇలాంటి మాటలు మాట్లాడడం సాధ్యపడదు.
నూనం వ్యాకరణం కృత్స్నమనేన బహుధా శ్రుతమ్। బహు వ్యాహరతానేన న కించిదపశబ్దితమ్
ఇతడు ఖచ్చితంగా వ్యాకరణాన్ని అన్ని విధాలా బాగా అభ్యసించాడు. ఎంత మాట్లాడినా, ఒక్క తప్పు మాట కూడా అతని మాటల్లో లేదు.
న ముఖే నేత్రయోశ్చాపి లలాటే చ భ్రువోస్తథా। అన్యేష్వపి చ సర్వేషు దోషః సంవిదితః క్వచిత్
అతని ముఖంలో, కళ్లలో, నుదుటిలో, కనుబొమ్మల్లో, అలాగే ఇతర అవయవాల్లో ఎక్కడా కూడా ఎలాంటి లోపం కనిపించదు.
అవిస్తరమసందిగ్ధమవిలమ్బితమవ్యథమ్। ఉరఃస్థం కణ్ఠగం వాక్యం వర్తతే మధ్యమస్వరమ్
అతని మాటలు సంక్షిప్తంగా, స్పష్టంగా, ఆలస్యం లేకుండా, నిర్బంధంగా, ఛాతీ నుంచి, గొంతు నుంచి, మధురమైన స్వరంతో వస్తాయి.
సంస్కారక్రమసమ్పన్నామద్భుతామవిలమ్బితామ్। ఉచ్చారయతి కల్యాణీం వాచం హృదయహర్షిణీమ్
అతడు శ్రద్ధగా, సరైన క్రమంలో, అద్భుతంగా, ఆలస్యం లేకుండా, మంగళకరంగా, హృదయాన్ని ఆనందపరిచే మాటలు పలుకుతున్నాడు.
అనయా చిత్రయా వాచా త్రిస్థానవ్యఞ్జనస్థయా। కస్య నారాధ్యతే చిత్తముద్యతాసేరరేరపి
ఇలాంటి రంగుల మాటలు, మూడు స్థానాల నుంచి ఉచ్చరించబడిన మాటలు వినిపిస్తే, ఎదురుగా యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న శత్రువు మనసు కూడా ఆకర్షితమవకుండా ఉండదు.
ఏవంవిధో యస్య దూతో న భవేత్ పార్థివస్య తు। సిద్ధ్యన్తి హి కథం తస్య కార్యాణాం గతయోఽనఘ
ఒక రాజుకు ఇలాంటి దూత ఉండకపోతే, అతని పనుల ఫలితాలు ఎలా విజయవంతమవుతాయో చెప్పు, ఓ నిష్కళంకుడా!
ఏవంగుణగణైర్యుక్తా యస్య స్యుః కార్యసాధకాః। తస్య సిద్ధ్యన్తి సర్వేఽర్థా దూతవాక్యప్రచోదితాః
ఎవరికి ఇలాంటి మంచి లక్షణాలు ఉన్న పనివారు ఉంటారో, వారు దూత చెప్పిన మాటలతో తమ అన్ని కార్యాలలో విజయాన్ని పొందుతారు.
ఏవముక్తస్తు సౌమిత్రిః సుగ్రీవసచివం కపిమ్। అభ్యభాషత వాక్యజ్ఞో వాక్యజ్ఞం పవనాత్మజమ్
అలా అనగానే, వాక్చాతుర్యంతో ప్రసిద్ధుడైన సుమిత్ర కుమారుడు, సుగ్రీవుని మంత్రి అయిన వాయుపుత్రుడైన వానరుని ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
విదితా నౌ గుణా విద్వన్ సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। తమేవ చావాం మార్గావః సుగ్రీవం ప్లవగేశ్వరమ్
ఓ పండితుడా, సుగ్రీవుని గొప్ప లక్షణాలు మాకు తెలుసు. మేము వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుని మాత్రమే ఆశిస్తున్నాము.
యథా బ్రవీషి హనుమన్ సుగ్రీవవచనాదిహ। తత్ తథా హి కరిష్యావో వచనాత్ తవ సత్తమ
హనుమంతా, నీవు సుగ్రీవుని మాట గురించి చెప్పినట్లు మేము కూడా అలాగే చేస్తాము, ఓ ఉత్తముడా! నీ మాట ప్రకారం మేము నడుచుకుంటాము.
తత్ తస్య వాక్యం నిపుణం నిశమ్య ప్రహృష్టరూపః పవనాత్మజః కపిః। మనః సమాధాయ జయోపపత్తౌ సఖ్యం తదా కర్తుమియేష తాభ్యామ్
వారు చెప్పిన చతురమైన మాటలు విని, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు ఆనందంతో ఉప్పొంగి, విజయం సాధించాలనే సంకల్పంతో, వారితో స్నేహం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
thumb|చతుర్థః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే చతుర్థః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది నాలుగవ అధ్యాయం. ఇప్పుడు నాలుగవ సర్గను వినండి.
తతః ప్రహృష్టో హనుమాన్ కృత్యవానితి తద్వచః। శ్రుత్వా మధురభావం చ సుగ్రీవం మనసా గతః
ఆ మధురమైన మాటలు విని, తన పని తెలుసుకున్న హనుమంతుడు ఎంతో ఆనందంతో మనసులో సుగ్రీవుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
భావ్యో రాజ్యాగమస్తస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। యదయం కృత్యవాన్ ప్రాప్తః కృత్యం చైతదుపాగతమ్
ఈ మహాత్ముడైన సుగ్రీవునికి రాజ్యం రావడం అనివార్యం. ఎందుకంటే, అతనికి పనికొచ్చే మిత్రుడు లభించాడు, ఈ పని కూడా అతని వద్దకు వచ్చింది.
తతః పరమసంహృష్టో హనూమాన్ ప్లవగోత్తమః। ప్రత్యువాచ తతో వాక్యం రామం వాక్యవిశారదః
అప్పుడా వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు ఎంతో ఆనందంతో, వాక్పటిమ కలిగిన రామునికి ఇలా అన్నాడు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా లక్ష్మణో రామచోదితః। ఆచచక్షే మహాత్మానం రామం దశరథాత్మజమ్
ఆ మాటలు విని, రాముడు సూచించిన ప్రకారం లక్ష్మణుడు, మహాత్ముడైన దశరథుని కుమారుడు రాముని గురించి వివరంగా చెప్పాడు.
రాజా దశరథో నామ ద్యుతిమాన్ ధర్మవత్సలః। చాతుర్వర్ణ్యం స్వధర్మేణ నిత్యమేవాభిపాలయన్
రాజు దశరథుడు అని ఒకరు ఉండేవాడు. అతడు మహాతేజస్సుతో, ధర్మాన్ని ప్రేమించేవాడు. అన్ని నాలుగు వర్ణాలవారు తమ తమ కర్తవ్యాలను పాటిస్తూ ఉండేలా ఎప్పుడూ చూసుకునేవాడు.
న ద్వేష్టా విద్యతే తస్య స తు ద్వేష్టి న కంచన। స తు సర్వేషు భూతేషు పితామహ ఇవాపరః
అతనికి ఎవ్వరిపై ద్వేషం ఉండేది కాదు, ఎవ్వరూ అతనిని ద్వేషించరు కూడా. అన్ని జీవులలో అతడు మరొక బ్రహ్మగా ఉండేవాడు.
అగ్నిష్టోమాదిభిర్యజ్ఞైరిష్టవానాప్తదక్షిణైః। తస్యాయం పూర్వజః పుత్రో రామో నామ జనైః శ్రుతః
అతడు అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలు చేసి, విరివిగా దానాలు ఇచ్చాడు. అతనికి పెద్ద కుమారుడు రాముడు అని ప్రజలందరికీ ప్రసిద్ధి.
శరణ్యః సర్వభూతానాం పితుర్నిర్దేశపారగః। జ్యేష్ఠో దశరథస్యాయం పుత్రాణాం గుణవత్తరః
అతడు అన్ని జీవులకు ఆశ్రయస్థానం, తండ్రి ఆజ్ఞను కట్టుబట్టినవాడు, దశరథుని కుమారుల్లో పెద్దవాడు, గుణాలలో అగ్రగణ్యుడు.
రాజలక్షణసంయుక్తః సంయుక్తో రాజ్యసమ్పదా। రాజ్యాద్ భ్రష్టో మయా వస్తుం వనే సార్ధమిహాగతః
రాజసమృద్ధి, రాజలక్షణాలతో కూడినవాడు. అయినా రాజ్యం కోల్పోయి, నాతో కలిసి అడవిలో నివసించడానికి ఇక్కడికి వచ్చాడు.
భార్యయా చ మహాభాగ సీతయానుగతో వశీ। దినక్షయే మహాతేజాః ప్రభయేవ దివాకరః
అతడు తన మహాభాగ్యవంతురాలైన భార్య సీతతో పాటు, మనస్సుని అదుపులో ఉంచుకుని, సూర్యుడు తన కిరణాలతో ప్రకాశించేలా, రోజంతా మహాతేజస్సుతో ఉన్నాడు.
అహమస్యావరో భ్రాతా గుణైర్దాస్యముపాగతః। కృతజ్ఞస్య బహుజ్ఞస్య లక్ష్మణో నామ నామతః
నేను అతని తమ్ముడిని, లక్ష్మణుడు అని పేరు. అతని గుణాలను గుర్తించి, కృతజ్ఞతతో సేవ చేయడానికి వచ్చాను.