thumb|ద్వితీయః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ద్వితీయః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది రెండవ సర్గ. వినండి.
తౌ తు దృష్ట్వా మహాత్మానౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। వరాయుధధరౌ వీరౌ సుగ్రీవః శఙ్కితోఽభవత్
ఆ ఇద్దరు మహాత్ములు, రాముడు లక్ష్మణుడు, గొప్ప ఆయుధాలు ధరించి, వీరత్వాన్ని చూపుతుండగా, సుగ్రీవుడు అనుమానంతో నిండిపోయాడు.
నైవ చక్రే మనః స్థాతుం వీక్షమాణౌ మహాబలౌ। కపేః పరమభీతస్య చిత్తం వ్యవససాద హ
ఆ ఇద్దరు మహాబలులను చూస్తూ, అక్కడ ఉండాలని అతని మనసు ఒప్పుకోలేదు. భయంతో వణికిన ఆ వానరుని మనస్సు తడబాటుకు లోనైంది.
చిన్తయిత్వా స ధర్మాత్మా విమృశ్య గురులాఘవమ్। సుగ్రీవః పరమోద్విగ్నః సర్వైస్తైర్వానరైః సహ
అంతలో ధర్మాత్ముడైన సుగ్రీవుడు, పరిస్థితి తీరుతెన్నులను ఆలోచించి, తనతో ఉన్న వానరులతో కలిసి చాలా కలవరపడ్డాడు.
తతః స సచివేభ్యస్తు సుగ్రీవః ప్లవగాధిపః। శశంస పరమోద్విగ్నః పశ్యంస్తౌ రామలక్ష్మణౌ
తర్వాత, వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు, అత్యంత ఆందోళనతో, ఆ ఇద్దరిని చూస్తూ, తన మంత్రులకు విషయం వివరించాడు.
ఏతౌ వనమిదం దుర్గం వాలిప్రణిహితౌ ధ్రువమ్। ఛద్మనా చీరవసనౌ ప్రచరన్తావిహాగతౌ
ఈ ఇద్దరూ తప్పకుండా వాలిని పంపినవారే. వీరు మాయగా మునివేషం ధరించి, ఏదో రహస్య ఉద్దేశంతో ఈ దుర్గమయమైన అడవిలో సంచరిస్తున్నారు.
తతః సుగ్రీవసచివా దృష్ట్వా పరమధన్వినౌ। జగ్ముర్గిరితటాత్ తస్మాదన్యచ్ఛిఖరముత్తమమ్
అప్పుడు, సుగ్రీవుని మంత్రులు, ఆ ఇద్దరు అద్భుతమైన విలువంతులు కనబడగానే, ఆ కొండపై నుండి మరో మంచి శిఖరానికి వెళ్లారు.
తే క్షిప్రమభిగమ్యాథ యూథపా యూథపర్షభమ్। హరయో వానరశ్రేష్ఠం పరివార్యోపతస్థిరే
వారు త్వరగా అక్కడికి చేరుకుని, వానర నాయకులు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుని చుట్టుముట్టి, అతని వద్దకు చేరారు.
ఏవమేకాయనగతాః ప్లవమానా గిరేర్గిరిమ్। ప్రకమ్పయన్తో వేగేన గిరీణాం శిఖరాణి చ
అలా అందరూ ఒకే వరుసగా పర్వతం మీద నుంచి మరో పర్వతం మీదకు దూకుతూ, తమ వేగంతో ఆ పర్వత శిఖరాలను కంపించేశారు.
తతః శాఖామృగాః సర్వే ప్లవమానా మహాబలాః। బభఞ్జుశ్చ నగాంస్తత్ర పుష్పితాన్ దుర్గమాశ్రితాన్
అప్పుడా మహాబలశాలులైన కోతులు అక్కడ దూకుతూ, చేరుకోలేని చోట పెరిగిన పుష్పభరిత వృక్షాలను విరిచేశాయి.
ఆప్లవన్తో హరివరాః సర్వతస్తం మహాగిరిమ్। మృగమార్జారశార్దూలాంస్త్రాసయన్తో యయుస్తదా
అందమైన కోతులు ఆ మహాపర్వతం చుట్టూ ఎక్కడికక్కడ దూకుతూ, అక్కడున్న జింకలు, పిల్లులు, పులులను భయపెట్టాయి.
తతః సుగ్రీవసచివాః పర్వతేన్ద్రే సమాహితాః। సంగమ్య కపిముఖ్యేన సర్వే ప్రాఞ్జలయః స్థితాః
తర్వాత సుగ్రీవుని మంత్రులు, కోతుల నాయకుడితో కలిసి, ఆ గొప్ప పర్వతంపై చేతులు జోడించి నిలబడ్డారు.
తతస్తు భయసంత్రస్తం వాలికిల్బిషశఙ్కితమ్। ఉవాచ హనుమాన్ వాక్యం సుగ్రీవం వాక్యకోవిదః
వాలిని దుష్టకార్యాల వల్ల భయంతో ఉన్న సుగ్రీవుని, మాటలో నిపుణుడైన హనుమంతుడు ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
సమ్భ్రమస్త్యజ్యతామేష సర్వైర్వాలికృతే మహాన్। మలయోఽయం గిరివరో భయం నేహాస్తి వాలినః
వాలిని గురించి ఉన్న ఈ పెద్ద భయాన్ని అందరూ వదిలేయండి. ఈ మలయ పర్వతం ఎంతో శ్రేష్ఠమైనది, ఇక్కడ వాలికి భయం లేదు.
యస్మాదుద్విగ్నచేతాస్త్వం విద్రుతో హరిపుఙ్గవ। తం క్రూరదర్శనం క్రూరం నేహ పశ్యామి వాలినమ్
నీవు, కోతులలో శ్రేష్ఠుడవు, భయంతో పారిపోయావు కదా, కానీ ఇక్కడ ఆ క్రూరమైన వాలిని నేను ఎక్కడా చూడటం లేదు.
యస్మాత్ తవ భయం సౌమ్య పూర్వజాత్ పాపకర్మణః। స నేహ వాలీ దుష్టాత్మా న తే పశ్యామ్యహం భయమ్
సౌమ్యా, నీకు భయం నీ అన్నయ్య చేసిన పాపకార్యాల వల్లే. ఆ దుర్మార్గుడైన వాలి ఇక్కడ లేడు; నీకు ఎలాంటి భయం లేదని నేను భావిస్తున్నాను.
అహో శాఖామృగత్వం తే వ్యక్తమేవ ప్లవఙ్గమ। లఘుచిత్తతయాఽఽత్మానం న స్థాపయసి యో మతౌ
ఓ కోతివా, నీ కోతి స్వభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. మనసు చంచలంగా ఉండడం వల్ల నీవు నీ ఆలోచనలో స్థిరంగా ఉండలేవు.
బుద్ధివిజ్ఞానసమ్పన్న ఇఙ్గితైః సర్వమాచర। నహ్యబుద్ధిం గతో రాజా సర్వభూతాని శాస్తి హి
బుద్ధి, వివేకం కలిగి ఉన్నవాడివి, ప్రతి విషయంలో సంకేతాలను గమనిస్తూ వ్యవహరించు. ఎందుకంటే, బుద్ధిలేని రాజు ఎవరినీ పాలించలేడు.
సుగ్రీవస్తు శుభం వాక్యం శ్రుత్వా సర్వం హనూమతః। తతః శుభతరం వాక్యం హనూమన్తమువాచ హ
హనుమంతుడు చెప్పిన శుభవాక్యాలు వినిన సుగ్రీవుడు, మరింత శుభమైన మాటలు హనుమంతునితో చెప్పాడు.
దీర్ఘబాహూ విశాలాక్షౌ శరచాపాసిధారిణౌ। కస్య న స్యాద్ భయం దృష్ట్వా హ్యేతౌ సురసుతోపమౌ
దీర్ఘమైన భుజాలు, విశాలమైన కళ్ళు, విల్లు, బాణాలు, ఖడ్గం ధరించిన వీరిద్దరిని చూస్తే ఎవరికైనా భయం కలగక మానదు; వీరు దేవతా కుమారుల్లా కనిపిస్తున్నారు.
వాలిప్రణిహితావేవ శఙ్కేఽహం పురుషోత్తమౌ। రాజానో బహుమిత్రాశ్చ విశ్వాసో నాత్ర హి క్షమః
ఈ ఇద్దరు ఉత్తమ పురుషులు వాలిచేత పంపించబడ్డారని నాకు అనుమానం. అనేక మిత్రులు ఉన్న రాజులతో కూడా ఇలాంటి సందర్భంలో విశ్వాసం చేయడం తగదు.
అరయశ్చ మనుష్యేణ విజ్ఞేయాశ్ఛద్మచారిణః। విశ్వస్తానామవిశ్వస్తాశ్ఛిద్రేషు ప్రహరన్త్యపి
వేషధారణలో ఉండే శత్రువులను మనిషి గుర్తించాలి. విశ్వాసపడి ఉన్నవారిని కూడా, నమ్మని వారు బలహీనతలు చూసి దెబ్బతీస్తారు.
కృత్యేషు వాలీ మేధావీ రాజానో బహుదర్శినః। భవన్త పరహన్తారస్తే జ్ఞేయాః ప్రాకృతైర్నరైః
వాలి తన కార్యాలలో తెలివిగలవాడు, రాజులు దూరదృష్టి కలవారు. ఇతరులను నాశనం చేసే వారు సాధారణ మనుషుల్లా కనిపించినా, వారిని గుర్తించాలి.
తౌ త్వయా ప్రాకృతేనేవ గత్వా జ్ఞేయౌ ప్లవంగమ। ఇఙ్గితానాం ప్రకారైశ్చ రూపవ్యాభాషణేన చ
కాబట్టి, ఓ కోతివా, నువ్వు సాధారణ కోతిలా వెళ్లి, వారి హావభావాలు, రూపం, మాటలు గమనిస్తూ వారిని తెలుసుకో.
లక్షయస్వ తయోర్భావం ప్రహృష్టమనసౌ యది। విశ్వాసయన్ ప్రశంసాభిరిఙ్గితైశ్చ పునః పునః
వారి మనసు ఆనందంగా ఉందో లేదో గమనించు. ప్రశంసలు చేస్తూ, హావభావాలను పునఃపునః గమనిస్తూ వారి విశ్వాసాన్ని పొందు.
మమైవాభిముఖం స్థిత్వా పృచ్ఛ త్వం హరిపుఙ్గవ। ప్రయోజనం ప్రవేశస్య వనస్యాస్య ధనుర్ధరౌ
నువ్వు నన్ను ఎదురుగా నిలబడి, ఓ కోతులలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ ఇద్దరు ధనుర్ధారులు ఈ అడవిలోకి ఎందుకు వచ్చారో అడుగు.
శుద్ధాత్మానౌ యది త్వేతౌ జానీహి త్వం ప్లవఙ్గమ। వ్యాభాషితైర్వా రూపైర్వా విజ్ఞేయా దుష్టతానయోః
ఈ ఇద్దరూ నిజమైన మనసుతో ఉన్నారా లేదా అని నీవు వారి మాటల ద్వారా గానీ, రూపం ద్వారా గానీ తెలుసుకో, ఓ వానరా. దుష్టుల స్వభావాన్ని అలానే గుర్తించాలి.
ఇత్యేవం కపిరాజేన సందిష్టో మారుతాత్మజః। చకార గమనే బుద్ధిం యత్ర తౌ రామలక్ష్మణౌ
అలా వానరాధిపతి ఆజ్ఞ ఇచ్చిన తరువాత, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు రాముడు, లక్ష్మణుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
తథేతి సమ్పూజ్య వచస్తు తస్య కపేః సుభీతస్య దురాసదస్య। మహానుభావో హనుమాన్ యయౌ తదా స యత్ర రామోఽతిబలీ సలక్ష్మణః
'అలాగే' అని అంగీకరించి, ఆ తెలివైన, భయంకరమైన వానరుని మాటలను గౌరవించి, మహాబలుడు హనుమంతుడు అప్పుడే రాముడు, అతని తోడు లక్ష్మణుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
thumb|తృతీయః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే తృతీయః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధా కాండలో మూడవ అధ్యాయాన్ని ఇప్పుడు వినండి.