ఉత్సాహో బలవానార్య నాస్త్యుత్సాహాత్ పరం బలమ్। సోత్సాహస్య హి లోకేషు న కించిదపి దుర్లభమ్
ఉత్సాహం ఎంత బలమైనదో తెలుసా, ఆర్యా? ఉత్సాహానికి మించిన బలం లేదు. ఉత్సాహవంతులకు ఈ లోకంలో సాధించలేనిది ఏదీ ఉండదు.
ఉత్సాహవన్తః పురుషా నావసీదన్తి కర్మసు। ఉత్సాహమాత్రమాశ్రిత్య ప్రతిలప్స్యామ జానకీమ్
ఉత్సాహంతో ఉన్నవారు ఏ పనిలోనూ వెనకడుగు వేయరు. మనం కూడా ఉత్సాహాన్ని ఆశ్రయించి, జానకిని తిరిగి పొందగలం.
త్యజతాం కామవృత్తత్వం శోకం సంన్యస్య పృష్ఠతః। మహాత్మానం కృతాత్మానమాత్మానం నావబుధ్యసే
కామానికి లోనయిన ఆచరణలు వదిలిపెట్టి, శోకాన్ని వెనక్కి నెట్టిపెట్టి, నీవు నీ గొప్ప మనసు, నియమంతో నడిచే స్వభావాన్ని గుర్తించలేకపోతున్నావు.
ఏవం సమ్బోధితస్తేన శోకోపహతచేతనః। త్యజ్య శోకం చ మోహం చ రామో ధైర్యముపాగమత్
అతని మాటలు విని, శోకంతో మనసు ముసురుకున్న రాముడు, తన బాధను, మోహాన్ని వదిలిపెట్టి, మళ్లీ ధైర్యాన్ని పొందాడు.
సోఽభ్యతిక్రామదవ్యగ్రస్తామచిన్త్యపరాక్రమః। రామః పమ్పాం సురుచిరాం రమ్యాం పారిప్లవద్రుమామ్
అంతటి అపారమైన శక్తిశాలి అయిన రాముడు, ఏ మాత్రం గందరగోళం లేకుండా, అందమైన పాంపా సరస్సును, దాని ఒడ్డున పెరిగిన చెట్లతో కూడిన ఆ అందమైన ప్రదేశాన్ని దాటి వెళ్లాడు.
నిరీక్షమాణః సహసా మహాత్మా సర్వం వనం నిర్ఝరకన్దరం చ। ఉద్విగ్నచేతాః సహ లక్ష్మణేన విచార్య దుఃఖోపహతః ప్రతస్థే
ఆ మహాత్ముడు, ఒక్కసారిగా ఆ అడవి అంతా, జలపాతాలు, గుహలు చూసి, మనసు కలవరంతో, లక్ష్మణుడితో కలిసి, బాధతో నిండిన హృదయంతో ప్రయాణం మొదలుపెట్టాడు.
తం మత్తమాతఙ్గవిలాసగామీ గచ్ఛన్తమవ్యగ్రమనా మహాత్మా। స లక్ష్మణో రాఘవమిష్టచేష్టో రరక్ష ధర్మేణ బలేన చైవ
అతడు మత్తులో ఉన్న ఏనుగు నడకతో, మనసు ప్రశాంతంగా నడుస్తుంటే, లక్ష్మణుడు తన అన్న రాఘవుడిని, ధర్మంతోను, బలంతోను రక్షిస్తూ వెళ్ళాడు.
తావృష్యమూకస్య సమీపచారీ చరన్ దదర్శాద్భుతదర్శనీయౌ। శాఖామృగాణామధిపస్తరస్వీ వితత్రసే నైవ విచేష్ట చేష్టామ్
వారు ఋష్యమూక పర్వతానికి దగ్గరగా సంచరిస్తూ ఉండగా, ఇద్దరు ఆశ్చర్యకరమైన, చూడదగ్గ వానర నాయకులను చూశారు. వారు దగ్గరకి వచ్చినా, ఆ వానరులు భయపడలేదు, కదలిక చూపించలేదు.
స తౌ మహాత్మా గజమన్దగామీ శాఖామృగస్తత్ర చరంశ్చరన్తౌ। దృష్ట్వా విషాదం పరమం జగామ చిన్తాపరీతో భయభారభగ్నః
అక్కడ, ఆ మహాత్ముడు, ఏనుగు నడకతో నడిచే వానర నాయకుడు, ఇద్దరిని సంచరిస్తూ చూస్తూ, తీవ్రమైన భయంతో, ఆందోళనతో, తీవ్ర నిరాశలో పడిపోయాడు.
తమాశ్రమం పుణ్యసుఖం శరణ్యం సదైవ శాఖామృగసేవితాన్తమ్। త్రస్తాశ్చ దృష్ట్వా హరయోఽభిజగ్ము- ర్మహౌజసౌ రాఘవలక్ష్మణౌ తౌ
ఆ ఇద్దరు మహాబలులు రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు కనబడగానే, భయంతో వణికిన వానరులు, ఎప్పుడూ వానర నాయకులు సంచరించే, పవిత్రమైన, ఆనందదాయకమైన, ఆశ్రయమైన ఆ ఆశ్రమం వైపు పరుగెత్తారు.
thumb|ద్వితీయః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ద్వితీయః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది రెండవ సర్గ. వినండి.
తౌ తు దృష్ట్వా మహాత్మానౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। వరాయుధధరౌ వీరౌ సుగ్రీవః శఙ్కితోఽభవత్
ఆ ఇద్దరు మహాత్ములు, రాముడు లక్ష్మణుడు, గొప్ప ఆయుధాలు ధరించి, వీరత్వాన్ని చూపుతుండగా, సుగ్రీవుడు అనుమానంతో నిండిపోయాడు.
నైవ చక్రే మనః స్థాతుం వీక్షమాణౌ మహాబలౌ। కపేః పరమభీతస్య చిత్తం వ్యవససాద హ
ఆ ఇద్దరు మహాబలులను చూస్తూ, అక్కడ ఉండాలని అతని మనసు ఒప్పుకోలేదు. భయంతో వణికిన ఆ వానరుని మనస్సు తడబాటుకు లోనైంది.
చిన్తయిత్వా స ధర్మాత్మా విమృశ్య గురులాఘవమ్। సుగ్రీవః పరమోద్విగ్నః సర్వైస్తైర్వానరైః సహ
అంతలో ధర్మాత్ముడైన సుగ్రీవుడు, పరిస్థితి తీరుతెన్నులను ఆలోచించి, తనతో ఉన్న వానరులతో కలిసి చాలా కలవరపడ్డాడు.
తతః స సచివేభ్యస్తు సుగ్రీవః ప్లవగాధిపః। శశంస పరమోద్విగ్నః పశ్యంస్తౌ రామలక్ష్మణౌ
తర్వాత, వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు, అత్యంత ఆందోళనతో, ఆ ఇద్దరిని చూస్తూ, తన మంత్రులకు విషయం వివరించాడు.
ఏతౌ వనమిదం దుర్గం వాలిప్రణిహితౌ ధ్రువమ్। ఛద్మనా చీరవసనౌ ప్రచరన్తావిహాగతౌ
ఈ ఇద్దరూ తప్పకుండా వాలిని పంపినవారే. వీరు మాయగా మునివేషం ధరించి, ఏదో రహస్య ఉద్దేశంతో ఈ దుర్గమయమైన అడవిలో సంచరిస్తున్నారు.
తతః సుగ్రీవసచివా దృష్ట్వా పరమధన్వినౌ। జగ్ముర్గిరితటాత్ తస్మాదన్యచ్ఛిఖరముత్తమమ్
అప్పుడు, సుగ్రీవుని మంత్రులు, ఆ ఇద్దరు అద్భుతమైన విలువంతులు కనబడగానే, ఆ కొండపై నుండి మరో మంచి శిఖరానికి వెళ్లారు.
తే క్షిప్రమభిగమ్యాథ యూథపా యూథపర్షభమ్। హరయో వానరశ్రేష్ఠం పరివార్యోపతస్థిరే
వారు త్వరగా అక్కడికి చేరుకుని, వానర నాయకులు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుని చుట్టుముట్టి, అతని వద్దకు చేరారు.
ఏవమేకాయనగతాః ప్లవమానా గిరేర్గిరిమ్। ప్రకమ్పయన్తో వేగేన గిరీణాం శిఖరాణి చ
అలా అందరూ ఒకే వరుసగా పర్వతం మీద నుంచి మరో పర్వతం మీదకు దూకుతూ, తమ వేగంతో ఆ పర్వత శిఖరాలను కంపించేశారు.
తతః శాఖామృగాః సర్వే ప్లవమానా మహాబలాః। బభఞ్జుశ్చ నగాంస్తత్ర పుష్పితాన్ దుర్గమాశ్రితాన్
అప్పుడా మహాబలశాలులైన కోతులు అక్కడ దూకుతూ, చేరుకోలేని చోట పెరిగిన పుష్పభరిత వృక్షాలను విరిచేశాయి.
ఆప్లవన్తో హరివరాః సర్వతస్తం మహాగిరిమ్। మృగమార్జారశార్దూలాంస్త్రాసయన్తో యయుస్తదా
అందమైన కోతులు ఆ మహాపర్వతం చుట్టూ ఎక్కడికక్కడ దూకుతూ, అక్కడున్న జింకలు, పిల్లులు, పులులను భయపెట్టాయి.
తతః సుగ్రీవసచివాః పర్వతేన్ద్రే సమాహితాః। సంగమ్య కపిముఖ్యేన సర్వే ప్రాఞ్జలయః స్థితాః
తర్వాత సుగ్రీవుని మంత్రులు, కోతుల నాయకుడితో కలిసి, ఆ గొప్ప పర్వతంపై చేతులు జోడించి నిలబడ్డారు.
తతస్తు భయసంత్రస్తం వాలికిల్బిషశఙ్కితమ్। ఉవాచ హనుమాన్ వాక్యం సుగ్రీవం వాక్యకోవిదః
వాలిని దుష్టకార్యాల వల్ల భయంతో ఉన్న సుగ్రీవుని, మాటలో నిపుణుడైన హనుమంతుడు ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
సమ్భ్రమస్త్యజ్యతామేష సర్వైర్వాలికృతే మహాన్। మలయోఽయం గిరివరో భయం నేహాస్తి వాలినః
వాలిని గురించి ఉన్న ఈ పెద్ద భయాన్ని అందరూ వదిలేయండి. ఈ మలయ పర్వతం ఎంతో శ్రేష్ఠమైనది, ఇక్కడ వాలికి భయం లేదు.
యస్మాదుద్విగ్నచేతాస్త్వం విద్రుతో హరిపుఙ్గవ। తం క్రూరదర్శనం క్రూరం నేహ పశ్యామి వాలినమ్
నీవు, కోతులలో శ్రేష్ఠుడవు, భయంతో పారిపోయావు కదా, కానీ ఇక్కడ ఆ క్రూరమైన వాలిని నేను ఎక్కడా చూడటం లేదు.
యస్మాత్ తవ భయం సౌమ్య పూర్వజాత్ పాపకర్మణః। స నేహ వాలీ దుష్టాత్మా న తే పశ్యామ్యహం భయమ్
సౌమ్యా, నీకు భయం నీ అన్నయ్య చేసిన పాపకార్యాల వల్లే. ఆ దుర్మార్గుడైన వాలి ఇక్కడ లేడు; నీకు ఎలాంటి భయం లేదని నేను భావిస్తున్నాను.
అహో శాఖామృగత్వం తే వ్యక్తమేవ ప్లవఙ్గమ। లఘుచిత్తతయాఽఽత్మానం న స్థాపయసి యో మతౌ
ఓ కోతివా, నీ కోతి స్వభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. మనసు చంచలంగా ఉండడం వల్ల నీవు నీ ఆలోచనలో స్థిరంగా ఉండలేవు.
బుద్ధివిజ్ఞానసమ్పన్న ఇఙ్గితైః సర్వమాచర। నహ్యబుద్ధిం గతో రాజా సర్వభూతాని శాస్తి హి
బుద్ధి, వివేకం కలిగి ఉన్నవాడివి, ప్రతి విషయంలో సంకేతాలను గమనిస్తూ వ్యవహరించు. ఎందుకంటే, బుద్ధిలేని రాజు ఎవరినీ పాలించలేడు.
సుగ్రీవస్తు శుభం వాక్యం శ్రుత్వా సర్వం హనూమతః। తతః శుభతరం వాక్యం హనూమన్తమువాచ హ
హనుమంతుడు చెప్పిన శుభవాక్యాలు వినిన సుగ్రీవుడు, మరింత శుభమైన మాటలు హనుమంతునితో చెప్పాడు.
దీర్ఘబాహూ విశాలాక్షౌ శరచాపాసిధారిణౌ। కస్య న స్యాద్ భయం దృష్ట్వా హ్యేతౌ సురసుతోపమౌ
దీర్ఘమైన భుజాలు, విశాలమైన కళ్ళు, విల్లు, బాణాలు, ఖడ్గం ధరించిన వీరిద్దరిని చూస్తే ఎవరికైనా భయం కలగక మానదు; వీరు దేవతా కుమారుల్లా కనిపిస్తున్నారు.