హిమాన్తే పశ్య సౌమిత్రే వృక్షాణాం పుష్పసమ్భవమ్। పుష్పమాసే హి తరవః సంఘర్షాదివ పుష్పితాః
సౌమిత్రీ, ఈ చలికాలంలో చెట్ల పుష్పోత్పత్తిని చూడు; పుష్పకాలంలో చెట్లు పరస్పరం తాకుకున్నట్టు వికసిస్తున్నాయి.
ఆహ్వయన్త ఇవాన్యోన్యం నగాః షట్పదనాదితాః। కుసుమోత్తంసవిటపాః శోభన్తే బహు లక్ష్మణ
లక్ష్మణా, తేనెటీగల గానంతో నిండిన చెట్లు ఒకదానికొకటి పిలుస్తున్నట్లుగా ఉన్నాయి; పూలతో అలంకరించిన కొమ్మలు ఎంతో అందంగా మెరిసిపోతున్నాయి.
ఏష కారణ్డవః పక్షీ విగాహ్య సలిలం శుభమ్। రమతే కాన్తయా సార్ధం కామముద్దీపయన్నివ
ఇక్కడ కరణ్డవ పక్షి స్వచ్చమైన నీటిలో మునిగి, తన జోడితో కలిసి ఆనందంగా విహరిస్తూ, మనసులో కోరికను రేపుతున్నట్టు ఉంది.
మన్దాకిన్యాస్తు యదిదం రూపమేతన్మనోరమమ్। స్థానే జగతి విఖ్యాతా గుణాస్తస్యా మనోరమాః
ఈ మందాకినీ నదికి ఉన్న అందమైన రూపం నిజంగా తగినదే; ఆమె గుణాలు లోకంలో ప్రసిద్ధి చెందాయి, అవి ఎంతో మధురంగా ఉన్నాయి.
యది దృశ్యేత సా సాధ్వీ యది చేహ వసేమహి। స్పృహయేయం న శక్రాయ నాయోధ్యాయై రఘూత్తమ
ఆ సతీమంతుడు కనబడితే, మనం ఇక్కడ నివసించగలిగితే, రఘువంశశ్రేష్ఠా, నాకు ఇంద్రలోకం కావాలన్నా, అయోధ్య కావాలన్నా ఆశ ఉండేది కాదు.
న హ్యేవం రమణీయేషు శాద్వలేషు తయా సహ। రమతో మే భవేచ్చిన్తా న స్పృహాన్యేషు వా భవేత్
ఈ అందమైన పచ్చిక మైదానాల్లో ఆమెతో కలిసి విహరిస్తూ ఉంటే, నాకు ఎలాంటి చింతా ఉండదు, ఇంకేమైనా కోరిక కూడా ఉండదు.
అమీ హి వివిధైః పుష్పైస్తరవో వివిధచ్ఛదాః। కాననేఽస్మిన్ వినా కాన్తాం చిన్తాముత్పాదయన్తి మే
ఈ అడవిలో ఎన్నో రకాల పువ్వులు, వివిధ ఆకులతో అలంకరించిన చెట్లు, నా ప్రియురాలు లేకుండా ఉండటం వల్ల నాకు దుఃఖాన్ని మాత్రమే కలిగిస్తున్నాయి.
పశ్య శీతజలాం చేమాం సౌమిత్రే పుష్కరాయుతామ్। చక్రవాకానుచరితాం కారణ్డవనిషేవితామ్
సౌమిత్రీ, ఈ చల్లని నీళ్లను చూడు, ఇవి కమలాలతో నిండిపోయి, చక్రవాక పక్షులు తిరిగే చోటు, కరణ్డవ పక్షులు సందర్శించే చోటు.
ప్లవైః క్రౌఞ్చైశ్చ సమ్పూర్ణాం మహామృగనిషేవితామ్। అధికం శోభతే పమ్పా వికూజద్భిర్విహంగమైః
పాంపా సరస్సు ప్లవ, క్రౌంచ పక్షులతో నిండిపోయి, గొప్ప జంతువులు సంచరించే చోటుగా, పక్షుల కిలకిలారావాలతో మరింత అందంగా మెరిసిపోతోంది.
దీపయన్తీవ మే కామం వివిధా ముదితా ద్విజాః। శ్యామాం చన్ద్రముఖీం స్మృత్వా ప్రియాం పద్మనిభేక్షణామ్
ఎన్నో రకాల ఆనందంగా ఉన్న పక్షులు నా కోరికను మరింత పెంచుతున్నాయి; చంద్రబింబంలాంటి ముఖం, కమలపు కన్నులు ఉన్న నా ముద్దుబిడ్డను గుర్తు చేసుకుంటూ ఉన్నాను.
పశ్య సానుషు చిత్రేషు మృగీభిః సహితాన్ మృగాన్। మాం పునర్మృగశావాక్ష్యా వైదేహ్యా విరహీకృతమ్। వ్యథయన్తీవ మే చిత్తం సంచరన్తస్తతస్తతః
ఆ అందమైన కొండదారుల్లో జంటగా ఉన్న జింకలను చూడు; నేను కూడా మృగశావాక్షి అయిన వైదేహి నుండి వేరుపడి, అవి ఇక్కడ అక్కడ తిరిగినప్పుడు నా హృదయం బాధతో నిండిపోతోంది.
అస్మిన్ సానుని రమ్యే హి మత్తద్విజగణాకులే। పశ్యేయం యది తాం కాన్తాం తతః స్వస్తి భవేన్మమ
ఈ అందమైన కొండపై మత్తులో ఉన్న పక్షుల గుంపులతో నిండిన చోట నా ప్రియురాలిని చూడగలిగితే, నాకు అంతా మంచిదే అవుతుంది.
జీవేయం ఖలు సౌమిత్రే మయా సహ సుమధ్యమా। సేవేత యది వైదేహీ పమ్పాయాః పవనం శుభమ్
సుమిత్రా! సీతాదేవి నా వెంట ఉండి, మనిద్దరం కలిసి పాంపా సరస్సు దగ్గర పవిత్రమైన, మధురమైన గాలి తాకుతూ జీవించగలిగితే, నిజంగా నేను సంతోషంగా బ్రతికేవాడిని.
పద్మసౌగన్ధికవహం శివం శోకవినాశనమ్। ధన్యా లక్ష్మణ సేవన్తే పమ్పాయా వనమారుతమ్
లక్ష్మణా! పాంపా సరస్సు అడవిలో, పద్మాలు, సౌగంధిక పుష్పాల పరిమళంతో నిండిన, శుభకరమైన, దుఃఖాన్ని తొలగించే ఆ గాలిని ఆస్వాదించే వారు నిజంగా అదృష్టవంతులు.
శ్యామా పద్మపలాశాక్షీ ప్రియా విరహితా మయా। కథం ధారయతి ప్రాణాన్ వివశా జనకాత్మజా
నీలవర్ణం, పద్మపత్రాల్లాంటి కన్నులు కలిగిన నా ప్రియమైన సీత, నన్ను వదిలి ఒంటరిగా ఉండి, ఎలా తన ప్రాణాలను నిలబెట్టుకుంటుందో, నాకు అర్థం కావడం లేదు.
కిం ను వక్ష్యామి ధర్మజ్ఞం రాజానం సత్యవాదినమ్। జనకం పృష్టసీతం తం కుశలం జనసంసది
ధర్మాన్ని పాటించే, సత్యవంతుడైన రాజు జనకుడు, ప్రజల మధ్య సీతా క్షేమం గురించి అడిగితే, నేను ఏమని చెప్పగలను?
యా మామనుగతా మన్దం పిత్రా ప్రస్థాపితం వనమ్। సీతా ధర్మం సమాస్థాయ క్వ ను సా వర్తతే ప్రియా
తండ్రి అడిగినప్పటికీ, నన్ను అనుసరించి అడవికి వచ్చిన, ధర్మాన్ని పాటించే నా ప్రియమైన సీత ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉందో నాకు తెలియదు.
తయా విహీనః కృపణః కథం లక్ష్మణ ధారయే। యా మామనుగతా రాజ్యాద్ భ్రష్టం విహతచేతసమ్
లక్ష్మణా! రాజ్యం పోయి, మనసు కలవరపడిన నాకు, నన్ను అనుసరించిన సీత లేకుండా నేను ఎలా బ్రతకగలను?
తచ్చార్వాఞ్చితపద్మాక్షం సుగన్ధి శుభమవ్రణమ్। అపశ్యతో ముఖం తస్యాః సీదతీవ మతిర్మమ
పుష్పించిన పద్మాల్లాంటి కన్నులు, సువాసన, అందం, మచ్చలేని ముఖాన్ని నేను చూడలేకపోతున్నందున, నా మనసు బాగా దిగులుగా ఉంది.
స్మితహాస్యాన్తరయుతం గుణవన్మధురం హితమ్। వైదేహ్యా వాక్యమతులం కదా శ్రోష్యామి లక్ష్మణ
లక్ష్మణా! సీతాదేవి మృదువుగా నవ్వుతూ, మధురంగా, మంచిగా, గుణవంతంగా మాట్లాడే మాటలు నేను ఎప్పుడు వినగలను?
ప్రాప్య దుఃఖం వనే శ్యామా మాం మన్మథవికర్శితమ్। నష్టదుఃఖేవ హృష్టేవ సాధ్వీ సాధ్వభ్యభాషత
నీలవర్ణమైన ఆ సతీమణి, అడవిలో ప్రేమవేదనతో బాధపడుతున్న నన్ను చూసి, తన దుఃఖాన్ని మర్చిపోయినవాళ్లా, ఆనందంగా మాట్లాడింది.
కిం ను వక్ష్యామ్యయోధ్యాయాం కౌసల్యాం హి నృపాత్మజ। క్వ సా స్నుషేతి పృచ్ఛన్తీం కథం చాపి మనస్వినీమ్
రాజకుమారా! అయోధ్యలో కౌసల్యా దేవి, 'నా కోడలు ఎక్కడ?' అని విచారంగా అడిగితే, నేను ఏమని చెప్పగలను?
గచ్ఛ లక్ష్మణ పశ్య త్వం భరతం భ్రాతృవత్సలమ్। నహ్యహం జీవితుం శక్తస్తామృతే జనకాత్మజామ్
లక్ష్మణా! నీవు వెళ్లి అన్నయ్య భారతుని చూడవు. నేను జనకుని కుమార్తె సీత లేకుండా బ్రతకలేను.
ఇతి రామం మహాత్మానం విలపన్తమనాథవత్। ఉవాచ లక్ష్మణో భ్రాతా వచనం యుక్తమవ్యయమ్
అలా మహాత్ముడైన రాముడు దుఃఖంతో విలపిస్తూ ఉండగా, అతని అన్నయ్య లక్ష్మణుడు సమంజసమైన, స్థిరమైన మాటలు అన్నాడు.
సంస్తమ్భ రామ భద్రం తే మా శుచః పురుషోత్తమ। నేదృశానాం మతిర్మన్దా భవత్యకలుషాత్మనామ్
రామా! మనసు దృఢంగా ఉంచు. నీకు మంగళం కలగాలి. ఓ మానవోత్తమా! నీ హృదయం పవిత్రంగా ఉంటే, ఇలాంటి ఆలోచనలు రావు.
స్మృత్వా వియోగజం దుఃఖం త్యజ స్నేహం ప్రియే జనే। అతిస్నేహపరిష్వఙ్గాద్ వర్తిరార్ద్రాపి దహ్యతే
విడిపోవడం వల్ల కలిగే బాధను గుర్తు చేసుకుని, ప్రియమైన వారిపై ఉండే మమకారాన్ని విడిచిపెట్టు. మితిమీరిన ప్రేమ వల్ల, తడి వత్తి కూడా అగ్నిలో కాలిపోతుంది.
యది గచ్ఛతి పాతాలం తతోఽభ్యధికమేవ వా। సర్వథా రావణస్తాత న భవిష్యతి రాఘవ
తండ్రి! రాఘవా! రావణుడు పాతాళానికి పోయినా, దాని కంటే దూరమైన చోటికి వెళ్లినా, నీ నుండి తప్పించుకోలేడు.
ప్రవృత్తిర్లభ్యతాం తావత్ తస్య పాపస్య రక్షసః। తతో హాస్యతి వా సీతాం నిధనం వా గమిష్యతి
ముందుగా ఆ పాపాత్ముడైన రాక్షసుడు ఎక్కడున్నాడో తెలుసుకుందాం. తరువాత అతడు సీతను వదిలిపెడతాడు లేదా తన ప్రాణాలు కోల్పోతాడు.
యది యాతి దితేర్గర్భం రావణం సహ సీతయా। తత్రాప్యేనం హనిష్యామి న చేద్ దాస్యతి మైథిలీమ్
రావణుడు సీతతో కలిసి దితి గర్భంలోకి వెళ్లినా, మిథిలా కుమార్తెను తిరిగి ఇవ్వకపోతే, అక్కడే అతన్ని సంహరిస్తాను.
స్వాస్థ్యం భద్రం భజస్వార్య త్యజ్యతాం కృపణా మతిః। అర్థో హి నష్టకార్యార్థైరయత్నేనాధిగమ్యతే
ఆర్యా! నీ మనసు స్థిరంగా ఉంచు, ఈ దయనీయమైన భావనను వదిలిపెట్టు. ప్రయత్నం చేయని వారికి పోయిన కార్యాలు తిరిగి దక్కవు.