thumb|ధ్యానశ్లోకః|center thumb|ప్రథమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ప్రథమః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది మొదటి సర్గ.
తత్ర దృష్ట్వైవ తాం హర్షాదిన్ద్రియాణి చకమ్పిరే। స కామవశమాపన్నః సౌమిత్రిమిదమబ్రవీత్
అక్కడ ఆమెను చూసిన వెంటనే ఆనందంతో రాముని ఇంద్రియాలు కంపించాయి. కామవశుడై, సౌమిత్రిని ఇలా అన్నాడు.
సౌమిత్రే శోభతే పమ్పా వైదూర్యవిమలోదకా। ఫుల్లపద్మోత్పలవతీ శోభితా వివిధైర్ద్రుమైః
సౌమిత్రీ! ఈ పాంపా సరస్సు, వైడూర్యపు వంటి నిర్మలమైన నీటితో, వికసించిన కమలాలు, నీలోత్పలాలతో, ఎన్నో చెట్లతో ఎంతో అందంగా ఉంది.
సౌమిత్రే పశ్య పమ్పాయాః కాననం శుభదర్శనమ్। యత్ర రాజన్తి శైలా వా ద్రుమాః సశిఖరా ఇవ
సౌమిత్రీ! ఈ పాంపా సరస్సు అడవి ఎంత అందంగా ఉందో చూడు. అక్కడ కొండలు మెరిసిపోతూ, చెట్లు పర్వతశిఖరాల్లా నిలబడి ఉన్నాయి.
మాం తు శోకాభిసంతప్తమాధయః పీడయన్తి వై। భరతస్య చ దుఃఖేన వైదేహ్యా హరణేన చ
కానీ నన్ను శోకము బాధిస్తోంది. భరతుని బాధతో, వైదేహి అపహరణంతో నా హృదయం తల్లడిల్లుతోంది.
శోకార్తస్యాపి మే పమ్పా శోభతే చిత్రకాననా। వ్యవకీర్ణా బహువిధైః పుష్పైః శీతోదకా శివా
శోకంతో ఉన్నా కూడా, చిత్రకూట అడవితో అలంకరించబడిన, ఎన్నో రకాల పువ్వులతో చల్లని నీటితో నిండిన ఈ పాంపా సరస్సు నాకు ఎంతో అందంగా కనిపిస్తోంది.
నలినైరపి సంఛన్నా హ్యత్యర్థశుభదర్శనా। సర్పవ్యాలానుచరితా మృగద్విజసమాకులా
కమలాలతో కప్పబడిన ఈ సరస్సు ఎంతో మధురంగా ఉంది. అక్కడ పాములు, క్రూరమృగాలు సంచరిస్తూ, జంతువులు, పక్షులతో నిండిపోయి ఉంది.
అధికం ప్రవిభాత్యేతన్నీలపీతం తు శాద్వలమ్। ద్రుమాణాం వివిధైః పుష్పైః పరిస్తోమైరివార్పితమ్
ఈ నీలం, పసుపు రంగుల గడ్డి పొదలు చెట్లలోని ఎన్నో రకాల పువ్వుల సమూహాలతో అలంకరించబడి మరింత ప్రకాశంగా కనిపిస్తున్నాయి.
పుష్పభారసమృద్ధాని శిఖరాణి సమన్తతః। లతాభిః పుష్పితాగ్రాభిరుపగూఢాని సర్వతః
చుట్టూ పుష్పభారంతో నిండిన పర్వతశిఖరాలు, పుష్పితమైన లతలతో అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాయి.
సుఖానిలోఽయం సౌమిత్రే కాలః ప్రచురమన్మథః। గన్ధవాన్ సురభిర్మాసో జాతపుష్పఫలద్రుమః
సౌమిత్రీ! ఈ మৃদువైన గాలి ఎంతో సుఖంగా ఉంది. ఈ కాలం ప్రేమతో నిండినది, పరిమళభరితంగా, చెట్లు పువ్వులు, పండ్లతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
పశ్య రూపాణి సౌమిత్రే వనానాం పుష్పశాలినామ్। సృజతాం పుష్పవర్షాణి వర్షం తోయముచామివ
సౌమిత్రీ! ఈ అడవులు పుష్పాలతో నిండిపోయి, మేఘాలు వర్షాన్ని కురిపించినట్లు, పువ్వుల వర్షాన్ని కురిపిస్తున్న రూపాలను చూడు.
ప్రస్తరేషు చ రమ్యేషు వివిధాః కాననద్రుమాః। వాయువేగప్రచలితాః పుష్పైరవకిరన్తి గామ్
ఈ అందమైన మైదానాలలో, ఎన్నో రకాల అడవి చెట్లు గాలి వేగంతో కదిలి, తమ పువ్వులను భూమిపై చల్లిపోతున్నాయి.
పతితైః పతమానైశ్చ పాదపస్థైశ్చ మారుతః। కుసుమైః పశ్య సౌమిత్రే క్రీడతీవ సమన్తతః
సౌమిత్రి, ఈ చెట్లపై పువ్వులు పడిపోయినవి, పడిపోతున్నవి, ఇంకా కొన్నిఇవే చెట్లపై ఉన్నవి — వీటితో గాలి చుట్టూ ఆడుకుంటున్నట్టు చూడూ.
విక్షిపన్ వివిధాః శాఖాం నగానాం కుసుమోత్కటాః। మారుతశ్చలితస్థానైః షట్పదైరనుగీయతే
చెట్లపై విరివిగా పూసిన కొమ్మలను గాలి ఊపుతూ, ఆ ఊగుతున్న పువ్వుల దగ్గర తేనెటీగలు గానాలు పాడుతూ తిరుగుతున్నాయి.
మత్తకోకిలసంనాదైర్నర్తయన్నివ పాదపాన్। శైలకందర నిష్క్రాన్తః ప్రగీత ఇవ చానిలః
మత్తులో ఉన్న కోయిలల కూళ్ళతో, ఆ గాలి కొండ గుహల నుంచి వచ్చి చెట్లను నాట్యం చేయిస్తున్నట్టు, పాట పాడుతున్నట్టు అనిపిస్తోంది.
తేన విక్షిపతాత్యర్థం పవనేన సమన్తతః। అమీ సంసక్తశాఖాగ్రా గ్రథితా ఇవ పాదపాః
అటు ఇటు గాలి బలంగా ఊదడంతో, ఈ చెట్లు తమ కొమ్మల చివర్లు కలిసిపోతూ, ఒకదానికొకటి అల్లుకున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
స ఏవ సుఖసంస్పర్శో వాతి చన్దనశీతలః। గన్ధమభ్యవహన్ పుణ్యం శ్రమాపనయనోఽనిలః
ఈ గాలి సుగంధంగా, చందనపు చల్లదనంతో, తాకినప్పుడు హాయిగా ఉండి, పవిత్రమైన పరిమళాన్ని తెచ్చి, అలసటను పోగొడుతోంది.
అమీ పవనవిక్షిప్తా వినదన్తీవ పాదపాః। షట్పదైరనుకూజద్భిర్వనేషు మధుగన్ధిషు
ఈ చెట్లు గాలి ఊదటంతో ఊగిపోతూ, తేనెటీగలు కలిసిపాడుతున్నప్పుడు, తేనె పరిమళంతో నిండిన అడవుల్లో, అరుస్తున్నట్టు వినిపిస్తున్నాయి.
గిరిప్రస్థేషు రమ్యేషు పుష్పవద్భిర్మనోరమైః। సంసక్తశిఖరాః శైలా విరాజన్తి మహాద్రుమైః
అందమైన పువ్వులతో అలంకరించబడిన ఈ కొండల పైభాగాల్లో, గొప్ప చెట్లతో కలిసిన శిఖరాలు ఎంతో అందంగా మెరిసిపోతున్నాయి.
పుష్పసంఛన్నశిఖరా మారుతోత్క్షేపచఞ్చలాః। అమీ మధుకరోత్తంసాః ప్రగీతా ఇవ పాదపాః
పువ్వులతో కప్పబడిన చెట్ల తలలు, గాలి ఊపుతో ఊగుతూ, తేనెటీగలు అలంకారంగా అలరిస్తూ, ఎవరో వీటిని గురించి పాటలు పాడుతున్నట్టు అనిపిస్తున్నాయి.
సుపుష్పితాంస్తు పశ్యైతాన్ కర్ణికారాన్ సమన్తతః। హాటకప్రతిసంఛన్నాన్ నరాన్ పీతామ్బరానివ
చుట్టూ చుట్టూ పుష్పాలతో నిండిన కర్ణికార చెట్లను చూడు. ఇవి బంగారు వస్త్రాలు ధరించినవారు లాగా, పసుపు వస్త్రాలతో మెరిసిపోతున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
అయం వసన్తః సౌమిత్రే నానావిహగనాదితః। సీతయా విప్రహీణస్య శోకసందీపనో మమ
సౌమిత్రి, ఎన్నో పక్షుల కూళ్ళతో నిండిన ఈ వసంతకాలం, సీత లేక నేను ఉన్న ఈ దుఃఖాన్ని మరింత పెంచుతోంది.
మాం హి శోకసమాక్రాన్తం సంతాపయతి మన్మథః। హృష్టం ప్రవదమానశ్చ సమాహ్వయతి కోకిలః
నన్ను దుఃఖం కమ్మేసినప్పుడు, మనసులో కోరిక వేధిస్తోంది. ఆనందంగా కూస్తున్న కోయిల నన్ను పిలుస్తోంది.
ఏష దాత్యూహకో హృష్టో రమ్యే మాం వననిర్ఝరే। ప్రణదన్మన్మథావిష్టం శోచయిష్యతి లక్ష్మణ
లక్ష్మణ, ఈ ఆనందంగా ఉన్న కోయిల ఈ అందమైన అడవి వాగులో కూస్తూ, ప్రేమతో మునిగిపోయిన నన్ను మరింత దుఃఖపెట్టబోతుంది.
శ్రుత్వైతస్య పురా శబ్దమాశ్రమస్థా మమ ప్రియా। మామాహూయ ప్రముదితాః పరమం ప్రత్యనన్దత
ఇంతకుముందు, ఆశ్రమంలో ఉన్నప్పుడు, ఈ కోయిల శబ్దం విని, నా ప్రియమైనవారు ఆనందంగా నన్ను పిలిచి ఎంతో సంతోషించింది.
ఏవం విచిత్రాః పతగా నానారావవిరావిణః। వృక్షగుల్మలతాః పశ్య సమ్పతన్తి సమన్తతః
చూడు, చుట్టూ చెట్లు, పొదలు, లతలు ఎన్నో రకాల పక్షులతో నిండిపోయి, వాటి పాటలతో మారుమోగిపోతున్నాయి.
విమిశ్రా విహగాః పుంభిరాత్మవ్యూహాభినన్దితాః। భృఙ్గరాజప్రముదితాః సౌమిత్రే మధురస్వరాః
సౌమిత్రి, పక్షులు తమ జతలతో కలిసిపోతూ, తమ గుంపుల్లో ఆనందంగా ఉండి, తేనెటీగల రాజు సంతోషంగా, మధురమైన స్వరాలతో కూస్తున్నారు.
అస్యాః కూలే ప్రముదితాః సఙ్ఘశః శకునాస్త్విహ। దాత్యూహరతివిక్రన్దైః పుంస్కోకిలరుతైరపి
ఈ నదీ తీరంలో, పక్షుల గుంపులు ఆనందంగా ఉన్నాయి. అక్కడ కోయిలల గానాలు, మగ కోయిలల కూళ్ళతో మారుమోగిపోతున్నాయి.
స్వనన్తి పాదపాశ్చేమే మమానఙ్గప్రదీపకాః। అశోకస్తబకాఙ్గారః షట్పదస్వననిఃస్వనః
ఈ చెట్లు, నాకు ప్రేమను రగిలించేలా, అశోకపు పుష్పగుచ్ఛాలు నిప్పులా మెరిసిపోతూ, తేనెటీగల గానంతో మారుమోగిపోతున్నాయి.
మాం హి పల్లవతామ్రార్చిర్వసన్తాగ్నిః ప్రధక్ష్యతి। నహి తాం సూక్ష్మపక్ష్మాక్షీం సుకేశీం మృదుభాషిణీమ్
ఈ వసంత కాలంలో, కొత్త ఆకుల ఎర్రటి అంచులతో, ప్రేమ అగ్ని నన్ను కాల్చేస్తోంది. ఎందుకంటే, సున్నితమైన కనురెప్పలు, అందమైన జుట్టు, మృదువైన మాటలు కలిగిన ఆమెను నేను చూడలేకపోతున్నాను.