అరవిన్దోత్పలవతీం పద్మసౌగన్ధికాయుతామ్। పుష్పితామ్రవణోపేతాం బర్హిణోద్ఘుష్టనాదితామ్
అందులో కమలాలు, ఉత్పలాలు, సుగంధికలు విరబూసి ఉండేవి. పుష్పాలతో నిండిన మామిడి తోటలు చుట్టూ ఉండగా, నెమళ్ల అరుపులతో మారుమోగేది.
స తాం దృష్ట్వా తతః పమ్పాం రామః సౌమిత్రిణా సహ। విలలాప చ తేజస్వీ రామో దశరథాత్మజః
అప్పుడు ఆ పంపాను చూసిన రాముడు, సౌమిత్రితో కలిసి, తేజస్సుతో నిండిన దశరథుని కుమారుడు, అక్కడ విచారించాడు.
తిలకైర్బీజపూరైశ్చ వటైః శుక్లద్రుమైస్తథా। పుష్పితైః కరవీరైశ్చ పుంనాగైశ్చ సుపుష్పితైః
తిలక, బీజపూర, వటవృక్షాలు, తెల్లని చెట్లు, పుష్పాలతో నిండిన కరవీరాలు, పున్నాగాలు అక్కడ విరివిగా కనిపించేవి.
మాలతీకున్దగుల్మైశ్చ భణ్డీరైర్నిచులైస్తథా। అశోకైః సప్తపర్ణైశ్చ కతకైరతిముక్తకైః
మల్లె, కుంద, బండీరా, నికులా మొక్కలు, అశోక, సప్తపర్ణ, కటక, అతిముక్త చెట్లు అక్కడ పుష్పాలతో అలంకరించబడి ఉండేవి.
అన్యైశ్చ వివిధైర్వృక్షైః ప్రమదామివ శోభితామ్। అస్యాస్తీరే తు పూర్వోక్తః పర్వతో ధాతుమణ్డితః
ఇక్కడ ఎన్నో రకాల చెట్లతో అలంకరించబడి, అందమైన యువతిని పోలినట్టుగా ఈ తీరాన్ని మణులు మెరిసే పర్వతం అలంకరిస్తోంది.
ఋష్యమూక ఇతి ఖ్యాతశ్చిత్రపుష్పితపాదపః। హరిర్ఋక్షరజోనామ్నః పుత్రస్తస్య మహాత్మనః
ఆ పర్వతాన్ని ఋష్యమూక అని పిలుస్తారు; అక్కడ రంగురంగుల పువ్వులతో నిండిన చెట్లు ఉన్నాయి. ఆ మహాత్ముడు ఋక్షరాజుని కుమారుడు అక్కడ నివసిస్తున్నాడు.
అధ్యాస్తే తు మహావీర్యః సుగ్రీవ ఇతి విశ్రుతః। సుగ్రీవమభిగచ్ఛ త్వం వానరేన్ద్రం నరర్షభ
అక్కడ మహా పరాక్రమశాలి సుగ్రీవుడు ప్రసిద్ధి గాంచిన వానరరాజు నివసిస్తున్నాడు. నరశ్రేష్ఠుడా! నీవు ఆ సుగ్రీవుడిని చేరవు.
ఇత్యువాచ పునర్వాక్యం లక్ష్మణం సత్యవిక్రమః। కథం మయా వినా సీతాం శక్యం లక్ష్మణ జీవితుమ్
అలా చెప్పిన రాముడు, నిజమైన ధైర్యశాలి, మరలా లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: "లక్ష్మణా! సీత లేకుండా నేను ఎలా బ్రతకగలను?"
ఇత్యేవముక్త్వా మదనాభిపీడితః స లక్ష్మణం వాక్యమనన్యచేతనః। వివేశ పమ్పాం నలినీమనోరమాం తముత్తమం శోకముదీరయాణః
అలా చెప్పి, ప్రేమవేదనతో మనసంతా సీతలోనే లీనమై, ఆత్మలోతైన దుఃఖాన్ని పలుకుతూ, లక్ష్మణునితో కలిసి రాముడు ఆ కమలాలతో అలంకరించిన మధురమైన పంపా సరస్సులోకి ప్రవేశించాడు.
క్రమేణ గత్వా ప్రవిలోకయన్ వనం దదర్శ పమ్పాం శుభదర్శకాననామ్। అనేకనానావిధపక్షిసంకులాం వివేశ రామః సహ లక్ష్మణేన
అలాగే అడవిని చూస్తూ, నెమ్మదిగా ముందుకు సాగుతూ, రాముడు లక్ష్మణునితో కలిసి అనేక రకాల పక్షులతో నిండిన, చూడటానికి ఎంతో అందమైన పంపా సరస్సును చూసి, అందులోకి ప్రవేశించాడు.
thumb|ధ్యానశ్లోకః|center thumb|ప్రథమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ప్రథమః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది మొదటి సర్గ.
తత్ర దృష్ట్వైవ తాం హర్షాదిన్ద్రియాణి చకమ్పిరే। స కామవశమాపన్నః సౌమిత్రిమిదమబ్రవీత్
అక్కడ ఆమెను చూసిన వెంటనే ఆనందంతో రాముని ఇంద్రియాలు కంపించాయి. కామవశుడై, సౌమిత్రిని ఇలా అన్నాడు.
సౌమిత్రే శోభతే పమ్పా వైదూర్యవిమలోదకా। ఫుల్లపద్మోత్పలవతీ శోభితా వివిధైర్ద్రుమైః
సౌమిత్రీ! ఈ పాంపా సరస్సు, వైడూర్యపు వంటి నిర్మలమైన నీటితో, వికసించిన కమలాలు, నీలోత్పలాలతో, ఎన్నో చెట్లతో ఎంతో అందంగా ఉంది.
సౌమిత్రే పశ్య పమ్పాయాః కాననం శుభదర్శనమ్। యత్ర రాజన్తి శైలా వా ద్రుమాః సశిఖరా ఇవ
సౌమిత్రీ! ఈ పాంపా సరస్సు అడవి ఎంత అందంగా ఉందో చూడు. అక్కడ కొండలు మెరిసిపోతూ, చెట్లు పర్వతశిఖరాల్లా నిలబడి ఉన్నాయి.
మాం తు శోకాభిసంతప్తమాధయః పీడయన్తి వై। భరతస్య చ దుఃఖేన వైదేహ్యా హరణేన చ
కానీ నన్ను శోకము బాధిస్తోంది. భరతుని బాధతో, వైదేహి అపహరణంతో నా హృదయం తల్లడిల్లుతోంది.
శోకార్తస్యాపి మే పమ్పా శోభతే చిత్రకాననా। వ్యవకీర్ణా బహువిధైః పుష్పైః శీతోదకా శివా
శోకంతో ఉన్నా కూడా, చిత్రకూట అడవితో అలంకరించబడిన, ఎన్నో రకాల పువ్వులతో చల్లని నీటితో నిండిన ఈ పాంపా సరస్సు నాకు ఎంతో అందంగా కనిపిస్తోంది.
నలినైరపి సంఛన్నా హ్యత్యర్థశుభదర్శనా। సర్పవ్యాలానుచరితా మృగద్విజసమాకులా
కమలాలతో కప్పబడిన ఈ సరస్సు ఎంతో మధురంగా ఉంది. అక్కడ పాములు, క్రూరమృగాలు సంచరిస్తూ, జంతువులు, పక్షులతో నిండిపోయి ఉంది.
అధికం ప్రవిభాత్యేతన్నీలపీతం తు శాద్వలమ్। ద్రుమాణాం వివిధైః పుష్పైః పరిస్తోమైరివార్పితమ్
ఈ నీలం, పసుపు రంగుల గడ్డి పొదలు చెట్లలోని ఎన్నో రకాల పువ్వుల సమూహాలతో అలంకరించబడి మరింత ప్రకాశంగా కనిపిస్తున్నాయి.
పుష్పభారసమృద్ధాని శిఖరాణి సమన్తతః। లతాభిః పుష్పితాగ్రాభిరుపగూఢాని సర్వతః
చుట్టూ పుష్పభారంతో నిండిన పర్వతశిఖరాలు, పుష్పితమైన లతలతో అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాయి.
సుఖానిలోఽయం సౌమిత్రే కాలః ప్రచురమన్మథః। గన్ధవాన్ సురభిర్మాసో జాతపుష్పఫలద్రుమః
సౌమిత్రీ! ఈ మৃদువైన గాలి ఎంతో సుఖంగా ఉంది. ఈ కాలం ప్రేమతో నిండినది, పరిమళభరితంగా, చెట్లు పువ్వులు, పండ్లతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
పశ్య రూపాణి సౌమిత్రే వనానాం పుష్పశాలినామ్। సృజతాం పుష్పవర్షాణి వర్షం తోయముచామివ
సౌమిత్రీ! ఈ అడవులు పుష్పాలతో నిండిపోయి, మేఘాలు వర్షాన్ని కురిపించినట్లు, పువ్వుల వర్షాన్ని కురిపిస్తున్న రూపాలను చూడు.
ప్రస్తరేషు చ రమ్యేషు వివిధాః కాననద్రుమాః। వాయువేగప్రచలితాః పుష్పైరవకిరన్తి గామ్
ఈ అందమైన మైదానాలలో, ఎన్నో రకాల అడవి చెట్లు గాలి వేగంతో కదిలి, తమ పువ్వులను భూమిపై చల్లిపోతున్నాయి.
పతితైః పతమానైశ్చ పాదపస్థైశ్చ మారుతః। కుసుమైః పశ్య సౌమిత్రే క్రీడతీవ సమన్తతః
సౌమిత్రి, ఈ చెట్లపై పువ్వులు పడిపోయినవి, పడిపోతున్నవి, ఇంకా కొన్నిఇవే చెట్లపై ఉన్నవి — వీటితో గాలి చుట్టూ ఆడుకుంటున్నట్టు చూడూ.
విక్షిపన్ వివిధాః శాఖాం నగానాం కుసుమోత్కటాః। మారుతశ్చలితస్థానైః షట్పదైరనుగీయతే
చెట్లపై విరివిగా పూసిన కొమ్మలను గాలి ఊపుతూ, ఆ ఊగుతున్న పువ్వుల దగ్గర తేనెటీగలు గానాలు పాడుతూ తిరుగుతున్నాయి.
మత్తకోకిలసంనాదైర్నర్తయన్నివ పాదపాన్। శైలకందర నిష్క్రాన్తః ప్రగీత ఇవ చానిలః
మత్తులో ఉన్న కోయిలల కూళ్ళతో, ఆ గాలి కొండ గుహల నుంచి వచ్చి చెట్లను నాట్యం చేయిస్తున్నట్టు, పాట పాడుతున్నట్టు అనిపిస్తోంది.
తేన విక్షిపతాత్యర్థం పవనేన సమన్తతః। అమీ సంసక్తశాఖాగ్రా గ్రథితా ఇవ పాదపాః
అటు ఇటు గాలి బలంగా ఊదడంతో, ఈ చెట్లు తమ కొమ్మల చివర్లు కలిసిపోతూ, ఒకదానికొకటి అల్లుకున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
స ఏవ సుఖసంస్పర్శో వాతి చన్దనశీతలః। గన్ధమభ్యవహన్ పుణ్యం శ్రమాపనయనోఽనిలః
ఈ గాలి సుగంధంగా, చందనపు చల్లదనంతో, తాకినప్పుడు హాయిగా ఉండి, పవిత్రమైన పరిమళాన్ని తెచ్చి, అలసటను పోగొడుతోంది.
అమీ పవనవిక్షిప్తా వినదన్తీవ పాదపాః। షట్పదైరనుకూజద్భిర్వనేషు మధుగన్ధిషు
ఈ చెట్లు గాలి ఊదటంతో ఊగిపోతూ, తేనెటీగలు కలిసిపాడుతున్నప్పుడు, తేనె పరిమళంతో నిండిన అడవుల్లో, అరుస్తున్నట్టు వినిపిస్తున్నాయి.
గిరిప్రస్థేషు రమ్యేషు పుష్పవద్భిర్మనోరమైః। సంసక్తశిఖరాః శైలా విరాజన్తి మహాద్రుమైః
అందమైన పువ్వులతో అలంకరించబడిన ఈ కొండల పైభాగాల్లో, గొప్ప చెట్లతో కలిసిన శిఖరాలు ఎంతో అందంగా మెరిసిపోతున్నాయి.
పుష్పసంఛన్నశిఖరా మారుతోత్క్షేపచఞ్చలాః। అమీ మధుకరోత్తంసాః ప్రగీతా ఇవ పాదపాః
పువ్వులతో కప్పబడిన చెట్ల తలలు, గాలి ఊపుతో ఊగుతూ, తేనెటీగలు అలంకారంగా అలరిస్తూ, ఎవరో వీటిని గురించి పాటలు పాడుతున్నట్టు అనిపిస్తున్నాయి.