ఆజగామ తతః పమ్పాం లక్ష్మణేన సహ ప్రభుః। సమీక్షమాణః పుష్పాఢ్యం సర్వతో విపులద్రుమమ్
ఆ తరువాత, రాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి పంపా సరస్సు వద్దకు చేరాడు. చుట్టూ పుష్పాలతో నిండిన పెద్ద పెద్ద చెట్లను చూస్తూ వెళ్లాడు.
కోయష్టిభిశ్చార్జునకైః శతపత్రైశ్చ కీరకైః। ఏతైశ్చాన్యైశ్చ బహుభిర్నాదితం తద్ వనం మహత్
ఆ అటవి కోయష్టిక, అర్జునక, శతపత్ర, కీరక పక్షుల అరుపులతో, ఇంకా ఎన్నో ఇతర పక్షులతో మారుమోగిపోతుండేది.
స రామో వివిధాన్ వృక్షాన్ సరాంసి వివిధాని చ। పశ్యన్ కామాభిసంతప్తో జగామ పరమం హ్రదమ్
కోరికతో బాధపడుతూ రాముడు, రకరకాల చెట్లు, అనేక రకాల సరస్సులను చూస్తూ, ఆ గొప్ప హ్రదాన్ని చేరాడు.
స తామాసాద్య వై రామో దూరాత్ పానీయవాహినీమ్। మతఙ్గసరసం నామ హ్రదం సమవగాహత
అలా దూరం నుండి నీటితో నిండిన మతంగ సరస్సు దగ్గరకు వచ్చి, రాముడు ఆ హ్రదంలోకి ప్రవేశించాడు.
తత్ర జగ్మతురవ్యగ్రౌ రాఘవౌ హి సమాహితౌ। స తు శోకసమావిష్టో రామో దశరథాత్మజః
అక్కడ రఘువంశపు ఇద్దరు కుమారులు, మనసు స్థిరంగా, ఏ కలత లేకుండా వెళ్లారు. కానీ దశరథుని కుమారుడైన రాముడు మాత్రం దుఃఖంతో నిండిపోయాడు.
వివేశ నలినీం రమ్యాం పంకజైశ్చ సమావృతామ్। తిలకాశోకపుంనాగబకులోద్దాలకాశినీమ్
అతడు పువ్వులతో నిండిన, తిలక, అశోక, పున్నాగ, బకుల, ఉదాలక చెట్లతో చుట్టుముట్టిన అందమైన కమలాకిని ప్రవేశించాడు.
రమ్యోపవనసమ్బాధాం పద్మసమ్పీడితోదకామ్। స్ఫటికోపమతోయాం తాం శ్లక్ష్ణవాలుకసంతతామ్
ఆ సరస్సు చుట్టూ అందమైన తోటలు, లోపల కమలాలతో నిండిన నీరు, స్ఫటికంలా పారదీపంగా, మెత్తని ఇసుకతో పరచి, ఎంతో ఆకర్షణగా కనిపించేది.
మత్స్యకచ్ఛపసమ్బాధాం తీరస్థద్రుమశోభితామ్। సఖీభిరివ సంయుక్తాం లతాభిరనువేష్టితామ్
ఆ సరస్సు చేపలు, తాబేళ్లతో నిండిపోయి, ఒడ్డున చెట్లతో అలంకరించబడి, చుట్టూ లతలు స్నేహితుల్లా చుట్టుముట్టి ఉండేవి.
కింనరోరగగన్ధర్వయక్షరాక్షససేవితామ్। నానాద్రుమలతాకీర్ణాం శీతవారినిధిం శుభామ్
కిన్నరులు, నాగులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు అక్కడ తరచూ వచ్చేవారు. రకరకాల చెట్లు, లతలతో నిండిన, చల్లని నీటితో నిండిన అందమైన సరస్సు అది.
పద్మసౌగన్ధికైస్తామ్రాం శుక్లాం కుముదమణ్డలైః। నీలాం కువలయోద్ఘాటైర్బహువర్ణాం కుథామివ
కమలాలు, సుగంధికలు వల్ల ఎర్రగా, కుముద పువ్వుల గుంపులతో తెల్లగా, నీలకువలయ పువ్వులతో నీలంగా, అనేక రంగులతో అలంకరించబడిన చీరలా కనిపించేది.
అరవిన్దోత్పలవతీం పద్మసౌగన్ధికాయుతామ్। పుష్పితామ్రవణోపేతాం బర్హిణోద్ఘుష్టనాదితామ్
అందులో కమలాలు, ఉత్పలాలు, సుగంధికలు విరబూసి ఉండేవి. పుష్పాలతో నిండిన మామిడి తోటలు చుట్టూ ఉండగా, నెమళ్ల అరుపులతో మారుమోగేది.
స తాం దృష్ట్వా తతః పమ్పాం రామః సౌమిత్రిణా సహ। విలలాప చ తేజస్వీ రామో దశరథాత్మజః
అప్పుడు ఆ పంపాను చూసిన రాముడు, సౌమిత్రితో కలిసి, తేజస్సుతో నిండిన దశరథుని కుమారుడు, అక్కడ విచారించాడు.
తిలకైర్బీజపూరైశ్చ వటైః శుక్లద్రుమైస్తథా। పుష్పితైః కరవీరైశ్చ పుంనాగైశ్చ సుపుష్పితైః
తిలక, బీజపూర, వటవృక్షాలు, తెల్లని చెట్లు, పుష్పాలతో నిండిన కరవీరాలు, పున్నాగాలు అక్కడ విరివిగా కనిపించేవి.
మాలతీకున్దగుల్మైశ్చ భణ్డీరైర్నిచులైస్తథా। అశోకైః సప్తపర్ణైశ్చ కతకైరతిముక్తకైః
మల్లె, కుంద, బండీరా, నికులా మొక్కలు, అశోక, సప్తపర్ణ, కటక, అతిముక్త చెట్లు అక్కడ పుష్పాలతో అలంకరించబడి ఉండేవి.
అన్యైశ్చ వివిధైర్వృక్షైః ప్రమదామివ శోభితామ్। అస్యాస్తీరే తు పూర్వోక్తః పర్వతో ధాతుమణ్డితః
ఇక్కడ ఎన్నో రకాల చెట్లతో అలంకరించబడి, అందమైన యువతిని పోలినట్టుగా ఈ తీరాన్ని మణులు మెరిసే పర్వతం అలంకరిస్తోంది.
ఋష్యమూక ఇతి ఖ్యాతశ్చిత్రపుష్పితపాదపః। హరిర్ఋక్షరజోనామ్నః పుత్రస్తస్య మహాత్మనః
ఆ పర్వతాన్ని ఋష్యమూక అని పిలుస్తారు; అక్కడ రంగురంగుల పువ్వులతో నిండిన చెట్లు ఉన్నాయి. ఆ మహాత్ముడు ఋక్షరాజుని కుమారుడు అక్కడ నివసిస్తున్నాడు.
అధ్యాస్తే తు మహావీర్యః సుగ్రీవ ఇతి విశ్రుతః। సుగ్రీవమభిగచ్ఛ త్వం వానరేన్ద్రం నరర్షభ
అక్కడ మహా పరాక్రమశాలి సుగ్రీవుడు ప్రసిద్ధి గాంచిన వానరరాజు నివసిస్తున్నాడు. నరశ్రేష్ఠుడా! నీవు ఆ సుగ్రీవుడిని చేరవు.
ఇత్యువాచ పునర్వాక్యం లక్ష్మణం సత్యవిక్రమః। కథం మయా వినా సీతాం శక్యం లక్ష్మణ జీవితుమ్
అలా చెప్పిన రాముడు, నిజమైన ధైర్యశాలి, మరలా లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: "లక్ష్మణా! సీత లేకుండా నేను ఎలా బ్రతకగలను?"
ఇత్యేవముక్త్వా మదనాభిపీడితః స లక్ష్మణం వాక్యమనన్యచేతనః। వివేశ పమ్పాం నలినీమనోరమాం తముత్తమం శోకముదీరయాణః
అలా చెప్పి, ప్రేమవేదనతో మనసంతా సీతలోనే లీనమై, ఆత్మలోతైన దుఃఖాన్ని పలుకుతూ, లక్ష్మణునితో కలిసి రాముడు ఆ కమలాలతో అలంకరించిన మధురమైన పంపా సరస్సులోకి ప్రవేశించాడు.
క్రమేణ గత్వా ప్రవిలోకయన్ వనం దదర్శ పమ్పాం శుభదర్శకాననామ్। అనేకనానావిధపక్షిసంకులాం వివేశ రామః సహ లక్ష్మణేన
అలాగే అడవిని చూస్తూ, నెమ్మదిగా ముందుకు సాగుతూ, రాముడు లక్ష్మణునితో కలిసి అనేక రకాల పక్షులతో నిండిన, చూడటానికి ఎంతో అందమైన పంపా సరస్సును చూసి, అందులోకి ప్రవేశించాడు.
thumb|ధ్యానశ్లోకః|center thumb|ప్రథమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ప్రథమః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది మొదటి సర్గ.
తత్ర దృష్ట్వైవ తాం హర్షాదిన్ద్రియాణి చకమ్పిరే। స కామవశమాపన్నః సౌమిత్రిమిదమబ్రవీత్
అక్కడ ఆమెను చూసిన వెంటనే ఆనందంతో రాముని ఇంద్రియాలు కంపించాయి. కామవశుడై, సౌమిత్రిని ఇలా అన్నాడు.
సౌమిత్రే శోభతే పమ్పా వైదూర్యవిమలోదకా। ఫుల్లపద్మోత్పలవతీ శోభితా వివిధైర్ద్రుమైః
సౌమిత్రీ! ఈ పాంపా సరస్సు, వైడూర్యపు వంటి నిర్మలమైన నీటితో, వికసించిన కమలాలు, నీలోత్పలాలతో, ఎన్నో చెట్లతో ఎంతో అందంగా ఉంది.
సౌమిత్రే పశ్య పమ్పాయాః కాననం శుభదర్శనమ్। యత్ర రాజన్తి శైలా వా ద్రుమాః సశిఖరా ఇవ
సౌమిత్రీ! ఈ పాంపా సరస్సు అడవి ఎంత అందంగా ఉందో చూడు. అక్కడ కొండలు మెరిసిపోతూ, చెట్లు పర్వతశిఖరాల్లా నిలబడి ఉన్నాయి.
మాం తు శోకాభిసంతప్తమాధయః పీడయన్తి వై। భరతస్య చ దుఃఖేన వైదేహ్యా హరణేన చ
కానీ నన్ను శోకము బాధిస్తోంది. భరతుని బాధతో, వైదేహి అపహరణంతో నా హృదయం తల్లడిల్లుతోంది.
శోకార్తస్యాపి మే పమ్పా శోభతే చిత్రకాననా। వ్యవకీర్ణా బహువిధైః పుష్పైః శీతోదకా శివా
శోకంతో ఉన్నా కూడా, చిత్రకూట అడవితో అలంకరించబడిన, ఎన్నో రకాల పువ్వులతో చల్లని నీటితో నిండిన ఈ పాంపా సరస్సు నాకు ఎంతో అందంగా కనిపిస్తోంది.
నలినైరపి సంఛన్నా హ్యత్యర్థశుభదర్శనా। సర్పవ్యాలానుచరితా మృగద్విజసమాకులా
కమలాలతో కప్పబడిన ఈ సరస్సు ఎంతో మధురంగా ఉంది. అక్కడ పాములు, క్రూరమృగాలు సంచరిస్తూ, జంతువులు, పక్షులతో నిండిపోయి ఉంది.
అధికం ప్రవిభాత్యేతన్నీలపీతం తు శాద్వలమ్। ద్రుమాణాం వివిధైః పుష్పైః పరిస్తోమైరివార్పితమ్
ఈ నీలం, పసుపు రంగుల గడ్డి పొదలు చెట్లలోని ఎన్నో రకాల పువ్వుల సమూహాలతో అలంకరించబడి మరింత ప్రకాశంగా కనిపిస్తున్నాయి.
పుష్పభారసమృద్ధాని శిఖరాణి సమన్తతః। లతాభిః పుష్పితాగ్రాభిరుపగూఢాని సర్వతః
చుట్టూ పుష్పభారంతో నిండిన పర్వతశిఖరాలు, పుష్పితమైన లతలతో అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాయి.
సుఖానిలోఽయం సౌమిత్రే కాలః ప్రచురమన్మథః। గన్ధవాన్ సురభిర్మాసో జాతపుష్పఫలద్రుమః
సౌమిత్రీ! ఈ మৃদువైన గాలి ఎంతో సుఖంగా ఉంది. ఈ కాలం ప్రేమతో నిండినది, పరిమళభరితంగా, చెట్లు పువ్వులు, పండ్లతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.