వల్గుస్వరా నికూజన్తి పమ్పాసలిలగోచరాః। నోద్విజన్తే నరాన్ దృష్ట్వా వధస్యాకోవిదాః శుభాః
పాంపా జలాల్లో ఆ పక్షులు మధురమైన స్వరాలతో కూస్తూ ఉంటాయి; అవి మనుష్యులను చూసినా భయపడవు, హానికరమైనవి కావు, శుభ్రమైనవి.
ఘృతపిణ్డోపమాన్ స్థూలాంస్తాన్ ద్విజాన్ భక్షయిష్యథః। రోహితాన్ వక్రతుణ్డాంశ్చ నలమీనాంశ్చ రాఘవ
నీవు అక్కడ నెయ్యి ముద్దల్లా బరువుగా ఉన్న పక్షులను, ఎర్రగా ఉన్నవాటిని, వంకర ముక్కుతో ఉన్నవాటిని, ఇంకా నలపక్షి చేపలను తినవచ్చు, రాఘవా.
పమ్పాయామిషుభిర్మత్స్యాంస్తత్ర రామ వరాన్ హతాన్। నిస్త్వక్పక్షానయస్తప్తానకృశానైకకణ్టకాన్
పాంపా సరస్సులోని ఉత్తమమైన చేపలను అక్కడ రామా, నీవు తాజాగా పట్టుకుని, తోలు లేకుండా, రెక్కలు లేకుండా, కాల్చి, సన్నగా, ఒక్క ఎముకతో ఉన్నవాటిని తింటావు.
తవ భక్త్యా సమాయుక్తో లక్ష్మణః సమ్ప్రదాస్యతి। భృశం తాన్ ఖాదతో మత్స్యాన్ పమ్పాయాః పుష్పసంచయే
నీపై భక్తితో నిండిన లక్ష్మణుడు ఆ చేపలను నీకు సమర్పిస్తాడు; నీవు పాంపా సరస్సు పువ్వుల మధ్య వాటిని ఆస్వాదిస్తావు.
పద్మగన్ధి శివం వారి సుఖశీతమనామయమ్। ఉద్ధృత్య స తదాక్లిష్టం రూప్యస్ఫటికసంనిభమ్
పంపా సరస్సు నుండి పద్మపువ్వుల సువాసనతో, శుభకరమైన, చల్లని, నిర్మలమైన, వెండి లేదా స్ఫటికంలా మెరిసే నీటిని అతను నీకు తేవడము జరుగుతుంది.
అథ పుష్కరపర్ణేన లక్ష్మణః పాయయిష్యతి। స్థూలాన్ గిరిగుహాశయ్యాన్ వానరాన్ వనచారిణః
తర్వాత లక్ష్మణుడు పుష్కరపత్రంతో నీకు నీరు ఇచ్చి, కొండ గుహల్లో నివసించే, అడవిలో సంచరించే పెద్ద పెద్ద వానరులను కూడా నీకు చూపిస్తాడు.
సాయాహ్నే విచరన్ రామ దర్శయిష్యతి లక్ష్మణః। అపాం లోభాదుపావృత్తాన్ వృషభానివ నర్దతః
సాయంత్రం నీవు సంచరిస్తూ ఉండగా, రామా, నీకు లక్ష్మణుడు నీటి కోసం ఆశతో దూరంగా వెళ్లి, ఎద్దుల్లా అరుస్తున్న వానరులను చూపిస్తాడు.
స్థూలాన్ పీతాంశ్చ పమ్పాయాం ద్రక్ష్యసి త్వం నరోత్తమ। సాయాహ్నే విచరన్ రామ విటపీ మాల్యధారిణః
నరోత్తమా! నీవు పంపా సరస్సులో పెద్ద పెద్ద పసుపు రంగు వానరులను చూస్తావు. సాయంత్రం నీవు సంచరిస్తూ ఉండగా, పూలతో అలంకరించబడిన చెట్లను కూడా చూస్తావు.
శివోదకం చ పమ్పాయాం దృష్ట్వా శోకం విహాస్యసి। సుమనోభిశ్చితాస్తత్ర తిలకా నక్తమాలకాః
పంపా సరస్సులోని పవిత్రమైన నీటిని చూసి, నీవు నీ దుఃఖాన్ని విడిచిపెడతావు. అక్కడ తిలక మరియు రాత్రిరాణి పువ్వులతో అలంకరించబడిన చెట్లు కనిపిస్తాయి.
ఉత్పలాని చ ఫుల్లాని పఙ్కజాని చ రాఘవ। న తాని కశ్చిన్మాల్యాని తత్రారోపయితా నరః
అక్కడ పుష్పించిన ఉట్పలాలు, కమలాలు కూడా ఉంటాయి రాఘవా. ఆ పూలమాలలను అక్కడ ఎవ్వరూ కట్టలేదు.
న చ వై మ్లానతాం యాన్తి న చ శీర్యన్తి రాఘవ। మతఙ్గశిష్యాస్తత్రాసన్నృషయః సుసమాహితాః
అవి ఎప్పుడూ వాడిపోవు, రాలిపోవు కూడా కాదు రాఘవా. అక్కడ మతంగ మహర్షి శిష్యులు, ధ్యానంలో లీనమై ఉంటారు.
తేషాం భారాభితప్తానాం వన్యమాహరతాం గురోః। యే ప్రపేతుర్మహీం తూర్ణం శరీరాత్ స్వేదబిన్దవః
తమ గురువు కోసం అడవి ఫలాలు, కందులు తెచ్చే క్రమంలో, శ్రమతో వారి శరీరం నుండి భూమిపై పడిన చెమటబిందువుల వల్లే అవి పుట్టాయి.
తాని మాల్యాని జాతాని మునీనాం తపసా తదా। స్వేదబిన్దుసముత్థాని న వినశ్యన్తి రాఘవ
ఆ మాలలు అప్పట్లో మునుల తపస్సుతో, వారి చెమటబిందువుల నుండి పుట్టాయి రాఘవా. అవి ఎప్పుడూ నశించవు.
తేషాం గతానామద్యాపి దృశ్యతే పరిచారిణీ। శ్రమణీ శబరీ నామ కాకుత్స్థ చిరజీవినీ
వారు వెళ్లిపోయిన తర్వాత కూడా, ఇప్పటికీ అక్కడ శబరి అనే దీర్ఘాయువు సాధ్వి, వారి సేవకురాలిగా కనిపిస్తుంది కకుత్స్థుడా.
త్వాం తు ధర్మే స్థితా నిత్యం సర్వభూతనమస్కృతమ్। దృష్ట్వా దేవోపమం రామ స్వర్గలోకం గమిష్యతి
ఆమె ఎల్లప్పుడూ ధర్మంలో నిలిచి, సమస్త జీవులచే పూజించబడుతుంది. నిన్ను దేవతలవంటి రూపంతో చూసిన వెంటనే, ఆమె స్వర్గాన్ని పొందుతుంది రామా.
తతస్తద్రామ పమ్పాయాస్తీరమాశ్రిత్య పశ్చిమమ్। ఆశ్రమస్థానమతులం గుహ్యం కాకుత్స్థ పశ్యసి
అంతటితో, కకుత్స్థుడా, నీవు పంపా సరస్సు పడమర తీరంలో ఉన్న, అపూర్వమైన, రహస్యమైన ఆశ్రమాన్ని చూస్తావు.
న తత్రాక్రమితుం నాగాః శక్నువన్తి తదాశ్రమే। ఋషేస్తస్య మతఙ్గస్య విధానాత్ తచ్చ కాననమ్
ఆ ఆశ్రమంలో, మతంగ మహర్షి ఆజ్ఞ వల్ల, ఏనుగులు కూడా అడుగు పెట్టలేవు. ఆ అడవిలోకి కూడా ప్రవేశించలేవు.
మతఙ్గవనమిత్యేవ విశ్రుతం రఘునన్దన। తస్మిన్ నన్దనసంకాశే దేవారణ్యోపమే వనే
రఘునందనా! ఆ అడవి మతంగవనం అని ప్రసిద్ధి. అది నందనవనంతో సమానంగా, దేవతల అడవిలా ఉంది.
నానావిహగసంకీర్ణే రంస్యసే రామ నిర్వృతః। ఋష్యమూకస్తు పమ్పాయాః పురస్తాత్ పుష్పితద్రుమః
వివిధ పక్షులతో నిండిన ఆ అడవిలో నీవు ఆనందంగా విహరిస్తావు రామా. పంపా సరస్సు ముందు, పుష్పాలతో అలంకరించబడిన ఋష్యమూక పర్వతం ఉంది.
సుదుఃఖారోహణశ్చైవ శిశునాగాభిరక్షితః। ఉదారో బ్రహ్మణా చైవ పూర్వకాలేఽభినిర్మితః
ఆ పర్వతాన్ని ఎక్కడం చాలా కష్టం. చిన్న ఏనుగులు కాపాడుతుంటాయి. అది పురాతన కాలంలో బ్రహ్మదేవుడు గొప్పగా నిర్మించాడు.
శయానః పురుషో రామ తస్య శైలస్య మూర్ధని। యత్ స్వప్నం లభతే విత్తం తత్ ప్రబుద్ధోఽధిగచ్ఛతి
రామా, ఆ పర్వత శిఖరంపై ఎవరు నిద్రిస్తే, వారు కలలో చూసిన ధనాన్ని, లేచి వచ్చిన తర్వాత పొందుతారు.
యస్త్వేనం విషమాచారః పాపకర్మాధిరోహతి। తత్రైవ ప్రహరన్త్యేనం సుప్తమాదాయ రాక్షసాః
కాని, ఎవరు దుష్టచర్యలు, పాపకార్యాలతో అక్కడకి ఎక్కితే, అక్కడ ఉన్న రాక్షసులు వారిని నిద్రలో పట్టుకుని హింసిస్తారు.
తత్రాపి శిశునాగానామాక్రన్దః శ్రూయతే మహాన్। క్రీడతాం రామ పమ్పాయాం మతఙ్గాశ్రమవాసినామ్
అక్కడ కూడా మతంగ ఆశ్రమంలో నివసించే పిల్ల ఏనుగుల గంభీరమైన అరుపులు, పంపా సరస్సులో ఆడుకుంటూ వినిపిస్తున్నాయి.
సక్తా రుధిరధారాభిః సంహత్య పరమద్విపాః। ప్రచరన్తి పృథక్కీర్ణా మేఘవర్ణాస్తరస్వినః
శక్తివంతమైన పెద్ద ఏనుగులు, శరీరంపై రక్తపు ధారలు పడి, మేఘాల వర్ణంతో వేగంగా తిరుగుతూ, సమూహంగా చేరి, మళ్లీ విడివిడిగా సంచరిస్తుంటాయి.
తే తత్ర పీత్వా పానీయం విమలం చారు శోభనమ్। అత్యన్తసుఖసంస్పర్శం సర్వగన్ధసమన్వితమ్
అక్కడ అవి సుగంధభరితమైన, చల్లని, నిర్మలమైన, అందమైన నీటిని తాగి పూర్తిగా తృప్తిగా ఉంటాయి.
నిర్వృత్తాః సంవిగాహన్తే వనాని వనగోచరాః। ఋక్షాంశ్చ ద్వీపినశ్చైవ నీలకోమలకప్రభాన్
ఆ అడవి జంతువులు సంతృప్తిగా అడవిలో సంచరిస్తూ, నీలిరంగు మృదువైన రోమాలు మెరుస్తున్న ఎలుగుబంట్లు, పులులతో కలిసి తిరుగుతుంటాయి.
రురూనపేతానజయాన్ దృష్ట్వా శోకం ప్రహాస్యసి। రామ తస్య తు శైలస్య మహతీ శోభతే గుహా
అక్కడ ఉన్న జింకలు, అడవి పందులు, భయములేని మృగాలను చూసి నీ మనసులోని బాధ పోతుంది రామా. ఆ పర్వతంపై ఒక గొప్ప గుహ కూడా ఉంది.
శిలాపిధానా కాకుత్స్థ దుఃఖం చాస్యాః ప్రవేశనమ్। తస్యా గుహాయాః ప్రాగ్ద్వారే మహాన్ శీతోదకో హ్రదః ౪౦ బహుమూలఫలో రమ్యో నానానగసమాకులః। తస్యాం వసతి ధర్మాత్మా సుగ్రీవః సహ వానరైః
కాకుత్స్థ వంశజా, ఆ గుహ రాళ్లతో మూసి, లోపలికి వెళ్లడం కష్టంగా ఉంటుంది. ఆ గుహ తూర్పు ద్వారంలో చల్లని నీరు ఉన్న పెద్ద చెరువు ఉంది. అక్కడ ఎన్నో వేర్లు, పండ్లు, వివిధ వృక్షాలు ఉన్నాయి. ఆ ప్రదేశంలో సత్యసంధుడైన సుగ్రీవుడు వానరులతో కలిసి నివసిస్తున్నాడు.
కదాచిచ్ఛిఖరే తస్య పర్వతస్యాపి తిష్ఠతి। కబన్ధస్త్వనుశాస్యైవం తావుభౌ రామలక్ష్మణౌ
ఆ పర్వత శిఖరంపై ఎప్పుడైనా కబంధుడు నిలబడి, రాముడు, లక్ష్మణుడిని ఇలా ఉపదేశిస్తాడు.
స్రగ్వీ భాస్కరవర్ణాభః ఖే వ్యరోచత వీర్యవాన్। తం తు ఖస్థం మహాభాగం తావుభౌ రామలక్ష్మణౌ
పుష్పమాలలు ధరించి, సూర్యుని వంటి ప్రకాశంతో, శక్తిశాలిగా ఆకాశంలో కబంధుడు మెరిసిపోతూ కనిపించాడు. రాముడు, లక్ష్మణుడు అతన్ని అక్కడ చూశారు.