భాస్కరస్యౌరసః పుత్రో వాలినా కృతకిల్బిషః। సంనిధాయాయుధం క్షిప్రమృష్యమూకాలయం కపిమ్
భాస్కరుని కుమారుడైన అతడు, వాలిచేత అన్యాయం చేయబడి, ఆయుధాలను దూరంగా పెట్టి, ఋష్యమూక పర్వతంపై నివసిస్తున్న వానరుల నాయకుడు.
కురు రాఘవ సత్యేన వయస్యం వనచారిణమ్। స హి స్థానాని కాత్స్న్ర్యేన సర్వాణి కపికుఞ్జరః
రాఘవా, నీవు నీ సత్యంతో ఆ అడవి సంచారి వానరుణ్ని స్నేహితుడిగా చేసుకో. ఎందుకంటే అతడు వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, అన్ని ప్రాంతాలను పూర్తిగా తెలుసు.
నరమాంసాశినాం లోకే నైపుణ్యాదధిగచ్ఛతి। న తస్యావిదితం లోకే కించిదస్తి హి రాఘవ
ఈ లోకంలో మానవ మాంసం తినేవారికన్నా అతడు నైపుణ్యంలో ముందున్నాడు. రాఘవా, లోకంలో అతడికి తెలియని విషయం ఏదీ లేదు.
యావత్ సూర్యః ప్రతపతి సహస్రాంశుః పరంతప। స నదీర్విపులాన్ శైలాన్ గిరిదుర్గాణి కన్దరాన్
వెయ్యిరశ్ములు కలిగిన సూర్యుడు ఎప్పటికీ ప్రకాశించేంత వరకు, అతడు నదులు, విస్తారమైన పర్వతాలు, పర్వత కోటలు, గుహలు అన్నీ వెతకగలడు.
అన్విష్య వానరైః సార్ధం పత్నీం తేఽధిగమిష్యతి। వానరాంశ్చ మహాకాయాన్ ప్రేషయిష్యతి రాఘవ
వానరులతో కలిసి, అతడు నీ భార్యను కనుగొంటాడు. రాఘవా, అతడు గొప్ప శరీరాలు కలిగిన వానరులను పంపిస్తాడు.
దిశో విచేతుం తాం సీతాం త్వద్వియోగేన శోచతీమ్। అన్వేష్యతి వరారోహాం మైథిలీం రావణాలయే
అతడు వారిని అన్ని దిశల్లో సీతను వెతకమని పంపిస్తాడు. నీ వियोगంలో బాధపడుతున్న ఆ మహిషీ మైథిలిని రావణుని ఇంట్లో వెతకగలడు.
స మేరుశృఙ్గాగ్రగతామనిన్దితాం ప్రవిశ్య పాతాలతలేఽపి వాశ్రితామ్। ప్లవఙ్గమానామృషభస్తవ ప్రియాం నిహత్య రక్షాంసి పునః ప్రదాస్యతి
నీ నిందలేని ప్రియమైనవారిని, వారు మెరు పర్వత శిఖరంపై ఉన్నా గాని, పాతాళంలో దాగి ఉన్నా గాని, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు ఆ రాక్షసులను సంహరించి, మళ్లీ నీకు అప్పగిస్తాడు.
thumb|త్రిసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రిసప్తతితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, డబ్బైమూడు వ సర్గను వినండి.
దర్శయిత్వా తు రామాయ సీతాయాః పరిమార్గణే। వాక్యమన్వర్థమర్థజ్ఞః కబన్ధః పునరబ్రవీత్
సీతను వెతకడానికి దారి చూపిన తర్వాత, విషయాన్ని బాగా తెలిసిన కబంధుడు రామునికి మళ్లీ ఇలా చెప్పాడు.
ఏష రామ శివః పన్థా యత్రైతే పుష్పితా ద్రుమాః। ప్రతీచీం దిశమాశ్రిత్య ప్రకాశన్తే మనోరమాః
రామా, ఈ పుష్పాలతో అలంకరించిన అందమైన చెట్లు పడమర దిశగా నిలబడి ఉన్న ఈ శుభ్రమైన మార్గమే.
జమ్బూప్రియాలపనసా న్యగ్రోధప్లక్షతిన్దుకాః। అశ్వత్థాః కర్ణికారాశ్చ చూతాశ్చాన్యే చ పాదపాః
ఇక్కడ జంబూ, ప్రియాళ, పనస, మర్రి, ఉడుమ, తిందుక, అశ్వత్థ, కర్ణికార, మామిడి ఇంకా ఇతర చెట్లు పెరిగి ఉన్నాయి.
ధన్వనా నాగవృక్షాశ్చ తిలకా నక్తమాలకాః। నీలాశోకాః కదమ్బాశ్చ కరవీరాశ్చ పుష్పితాః
ఇక్కడ నాగవృక్షాలు, తిలక, రాత్రిపువ్వు, నీలాశోక, కదంబ, పుష్పాలతో ఉన్న కరవీరాలు కూడా ఉన్నాయి.
అగ్నిముఖ్యా అశోకాశ్చ సురక్తాః పారిభద్రకాః। తానారుహ్యాథవా భూమౌ పాతయిత్వా చ తాన్ బలాత్
అక్కడ అగ్నివర్ణమైన అశోక చెట్లు, గాఢంగా ఎర్రగా ఉన్న పారీభద్రక చెట్లు ఉన్నాయి; వాటిని ఎక్కి గాని, లేదా బలవంతంగా కదిలించి నేలకే పడేసి గాని—
ఫలాన్యమృతకల్పాని భక్షయిత్వా గమిష్యథః। తదతిక్రమ్య కాకుత్స్థ వనం పుష్పితపాదపమ్
—ఆ అమృతసమానమైన ఫలాలను తిని, ఆ తర్వాత ముందుకు సాగవచ్చు.
నన్దనప్రతిమం చాన్యత్ కురవస్తూత్తరా ఇవ। సర్వకాలఫలా యత్ర పాదపా మధురస్రవాః
కాకుత్స్థ వంశజా, దానిని దాటి, నందనవనాన్ని పోలిన మరో పుష్పవృక్షాలతో నిండిన అరణ్యం, ఉత్తర దిక్కున ఉన్న కురవస్తు వనాల్లా, అక్కడ ఉంది.
సర్వే చ ఋతవస్తత్ర వనే చైత్రరథే యథా। ఫలభారనతాస్తత్ర మహావిటపధారిణః
అక్కడ చైత్రరథ వనంలా, అన్ని ఋతువులూ కనిపిస్తాయి; పెద్ద పెద్ద కొమ్మలతో, ఫలభారం తట్టలేక వంగిపోయిన చెట్లు అక్కడ ఎక్కడ చూసినా మెరిసిపోతుంటాయి.
శోభన్తే సర్వతస్తత్ర మేఘపర్వతసంనిభాః। తానారుహ్యాథవా భూమౌ పాతయిత్వాథవా సుఖమ్
అక్కడ మేఘాలు, పర్వతాల్లా కనిపించే చెట్లు చుట్టూ ఉన్నాయి; వాటిని ఎక్కి గాని, లేదా సులభంగా కదిలించి నేలకే పడేసి గాని—
ఫలాన్యమృతకల్పాని లక్ష్మణస్తే ప్రదాస్యతి। చఙ్క్రమన్తౌ వరాన్ శైలాన్ శైలాచ్ఛైలం వనాద్ వనమ్
లక్ష్మణుడు నీకు అమృతంతో సమానమైన ఆ ఫలాలను ఇస్తాడు; మీరు ఇద్దరూ కొండ నుంచి కొండకు, అరణ్యం నుంచి అరణ్యానికి తిరుగుతారు.
తతః పుష్కరిణీం వీరౌ పమ్పాం నామ గమిష్యథః। అశర్కరామవిభ్రంశాం సమతీర్థామశైవలామ్
అప్పుడే, వీరులారా, మీరు పుష్కరిణి అయిన పాంపా సరస్సు వద్దకు చేరుకుంటారు; అది రాళ్లులేని, సమతలమైన, ముళ్ళు లేని, ప్రశాంతమైనది.
రామ సంజాతవాలూకాం కమలోత్పలశోభితామ్। తత్ర హంసాః ప్లవాః క్రౌఞ్చాః కురరాశ్చైవ రాఘవ
రామా, అక్కడ కొత్తగా ఏర్పడిన ఇసుకలు, కమలాలు, ఉట్పలాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది; అక్కడ హంసలు, నాట్లు, క్రౌంచపక్షులు, కురరపక్షులు ఉంటాయి, రాఘవా.
వల్గుస్వరా నికూజన్తి పమ్పాసలిలగోచరాః। నోద్విజన్తే నరాన్ దృష్ట్వా వధస్యాకోవిదాః శుభాః
పాంపా జలాల్లో ఆ పక్షులు మధురమైన స్వరాలతో కూస్తూ ఉంటాయి; అవి మనుష్యులను చూసినా భయపడవు, హానికరమైనవి కావు, శుభ్రమైనవి.
ఘృతపిణ్డోపమాన్ స్థూలాంస్తాన్ ద్విజాన్ భక్షయిష్యథః। రోహితాన్ వక్రతుణ్డాంశ్చ నలమీనాంశ్చ రాఘవ
నీవు అక్కడ నెయ్యి ముద్దల్లా బరువుగా ఉన్న పక్షులను, ఎర్రగా ఉన్నవాటిని, వంకర ముక్కుతో ఉన్నవాటిని, ఇంకా నలపక్షి చేపలను తినవచ్చు, రాఘవా.
పమ్పాయామిషుభిర్మత్స్యాంస్తత్ర రామ వరాన్ హతాన్। నిస్త్వక్పక్షానయస్తప్తానకృశానైకకణ్టకాన్
పాంపా సరస్సులోని ఉత్తమమైన చేపలను అక్కడ రామా, నీవు తాజాగా పట్టుకుని, తోలు లేకుండా, రెక్కలు లేకుండా, కాల్చి, సన్నగా, ఒక్క ఎముకతో ఉన్నవాటిని తింటావు.
తవ భక్త్యా సమాయుక్తో లక్ష్మణః సమ్ప్రదాస్యతి। భృశం తాన్ ఖాదతో మత్స్యాన్ పమ్పాయాః పుష్పసంచయే
నీపై భక్తితో నిండిన లక్ష్మణుడు ఆ చేపలను నీకు సమర్పిస్తాడు; నీవు పాంపా సరస్సు పువ్వుల మధ్య వాటిని ఆస్వాదిస్తావు.
పద్మగన్ధి శివం వారి సుఖశీతమనామయమ్। ఉద్ధృత్య స తదాక్లిష్టం రూప్యస్ఫటికసంనిభమ్
పంపా సరస్సు నుండి పద్మపువ్వుల సువాసనతో, శుభకరమైన, చల్లని, నిర్మలమైన, వెండి లేదా స్ఫటికంలా మెరిసే నీటిని అతను నీకు తేవడము జరుగుతుంది.
అథ పుష్కరపర్ణేన లక్ష్మణః పాయయిష్యతి। స్థూలాన్ గిరిగుహాశయ్యాన్ వానరాన్ వనచారిణః
తర్వాత లక్ష్మణుడు పుష్కరపత్రంతో నీకు నీరు ఇచ్చి, కొండ గుహల్లో నివసించే, అడవిలో సంచరించే పెద్ద పెద్ద వానరులను కూడా నీకు చూపిస్తాడు.
సాయాహ్నే విచరన్ రామ దర్శయిష్యతి లక్ష్మణః। అపాం లోభాదుపావృత్తాన్ వృషభానివ నర్దతః
సాయంత్రం నీవు సంచరిస్తూ ఉండగా, రామా, నీకు లక్ష్మణుడు నీటి కోసం ఆశతో దూరంగా వెళ్లి, ఎద్దుల్లా అరుస్తున్న వానరులను చూపిస్తాడు.
స్థూలాన్ పీతాంశ్చ పమ్పాయాం ద్రక్ష్యసి త్వం నరోత్తమ। సాయాహ్నే విచరన్ రామ విటపీ మాల్యధారిణః
నరోత్తమా! నీవు పంపా సరస్సులో పెద్ద పెద్ద పసుపు రంగు వానరులను చూస్తావు. సాయంత్రం నీవు సంచరిస్తూ ఉండగా, పూలతో అలంకరించబడిన చెట్లను కూడా చూస్తావు.
శివోదకం చ పమ్పాయాం దృష్ట్వా శోకం విహాస్యసి। సుమనోభిశ్చితాస్తత్ర తిలకా నక్తమాలకాః
పంపా సరస్సులోని పవిత్రమైన నీటిని చూసి, నీవు నీ దుఃఖాన్ని విడిచిపెడతావు. అక్కడ తిలక మరియు రాత్రిరాణి పువ్వులతో అలంకరించబడిన చెట్లు కనిపిస్తాయి.
ఉత్పలాని చ ఫుల్లాని పఙ్కజాని చ రాఘవ। న తాని కశ్చిన్మాల్యాని తత్రారోపయితా నరః
అక్కడ పుష్పించిన ఉట్పలాలు, కమలాలు కూడా ఉంటాయి రాఘవా. ఆ పూలమాలలను అక్కడ ఎవ్వరూ కట్టలేదు.