శ్రూయతాం రామ వక్ష్యామి సుగ్రీవో నామ వానరః। భ్రాత్రా నిరస్తః క్రుద్ధేన వాలినా శక్రసూనునా
రామా, విను. నేను నీకు చెబుతాను. సుగ్రీవుడు అనే వానరుడు ఉన్నాడు. అతను తన సోదరుడైన కోపంతో ఉన్న వాలిని చేత బయటకు పంపించబడ్డాడు. వాలి ఇంద్రుని కుమారుడు.
ఋష్యమూకే గిరివరే పమ్పాపర్యన్తశోభితే। నివసత్యాత్మవాన్ వీరశ్చతుర్భిః సహ వానరైః
ఆత్మ నియంత్రణ కలిగిన ఆ వీరుడు, నలుగురు వానరులతో కలిసి, పాంపా సరస్సు ఒడ్డున ఉన్న ఋష్యమూక పర్వతంపై నివసిస్తున్నాడు.
వానరేన్ద్రో మహావీర్యస్తేజోవానమితప్రభః। సత్యసంధో వినీతశ్చ ధృతిమాన్ మతిమాన్ మహాన్
ఆ వానరుల రాజు గొప్ప పరాక్రమవంతుడు, అపారమైన తేజస్సుతో, సత్యవంతుడు, వినయశీలుడు, ధైర్యవంతుడు, జ్ఞానవంతుడు, మహాత్ముడు.
దక్షః ప్రగల్భో ద్యుతిమాన్ మహాబలపరాక్రమః। భ్రాత్రా వివాసితో వీర రాజ్యహేతోర్మహాత్మనా
అతడు నైపుణ్యం కలవాడు, ధైర్యశాలి, ప్రకాశవంతుడు, అపార బలము, పరాక్రమము కలవాడు. రాజ్యం కోసం తన సోదరుడిచేత దేశనుండి పంపించబడ్డాడు.
స తే సహాయో మిత్రం చ సీతాయాః పరిమార్గణే। భవిష్యతి హి తే రామ మా చ శోకే మనః కృథాః
అతడు నీకు స్నేహితుడిగా, సహాయకుడిగా, సీతను వెతకడంలో తోడుగా ఉంటాడు. రామా, నీ మనసు దుఃఖంలో పడనీయకుము.
భవితవ్యం హి తచ్చాపి న తచ్ఛక్యమిహాన్యథా। కర్తుమిక్ష్వాకుశార్దూల కాలో హి దురతిక్రమః
ఇది జరగాల్సిందే, ఇది వేరేలా జరగదు. ఇక్ష్వాకువంశ సింహా, కాలాన్ని ఎవరూ దాటి పోవడం సాధ్యం కాదు.
గచ్ఛ శీఘ్రమితో వీర సుగ్రీవం తం మహాబలమ్। వయస్యం తం కురు క్షిప్రమితో గత్వాద్య రాఘవ
వీరా, ఇక్కడినుంచి త్వరగా వెళ్లి ఆ మహాబలశాలి సుగ్రీవుని కలవు. రాఘవా, ఈ రోజే అతడిని నీ స్నేహితుడిగా చేసుకో.
అద్రోహాయ సమాగమ్య దీప్యమానే విభావసౌ। న చ తే సోఽవమన్తవ్యః సుగ్రీవో వానరాధిపః
మిత్రభావంతో అతని దగ్గరకు వెళ్లి కలవు. అగ్ని ఎలా ప్రకాశిస్తుందో అలా. వానరాధిపతి సుగ్రీవుని తక్కువగా భావించకూడదు.
కృతజ్ఞః కామరూపీ చ సహాయార్థీ చ వీర్యవాన్। శక్తౌ హ్యద్య యువాం కర్తుం కార్యం తస్య చికీర్షితమ్
అతడు కృతజ్ఞుడు, కావలసిన రూపం ధరించగలడు, సహాయాన్ని కోరుతున్నవాడు, పరాక్రమవంతుడు. నీవు ఇద్దరూ ఈ రోజు అతడు కోరిన కార్యాన్ని చేయగలరు.
కృతార్థో వాకృతార్థో వా తవ కృత్యం కరిష్యతి। స ఋక్షరజసః పుత్రః పమ్పామటతి శఙ్కితః
అతడు విజయవంతమైనా, విఫలమైనా, నీ పని తప్పకుండా చేస్తాడు. ఆ వానరుడు, రిక్షరాజు కుమారుడు, ఇప్పుడు పాంపా దగ్గర అప్రమత్తంగా సంచరిస్తున్నాడు.
భాస్కరస్యౌరసః పుత్రో వాలినా కృతకిల్బిషః। సంనిధాయాయుధం క్షిప్రమృష్యమూకాలయం కపిమ్
భాస్కరుని కుమారుడైన అతడు, వాలిచేత అన్యాయం చేయబడి, ఆయుధాలను దూరంగా పెట్టి, ఋష్యమూక పర్వతంపై నివసిస్తున్న వానరుల నాయకుడు.
కురు రాఘవ సత్యేన వయస్యం వనచారిణమ్। స హి స్థానాని కాత్స్న్ర్యేన సర్వాణి కపికుఞ్జరః
రాఘవా, నీవు నీ సత్యంతో ఆ అడవి సంచారి వానరుణ్ని స్నేహితుడిగా చేసుకో. ఎందుకంటే అతడు వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, అన్ని ప్రాంతాలను పూర్తిగా తెలుసు.
నరమాంసాశినాం లోకే నైపుణ్యాదధిగచ్ఛతి। న తస్యావిదితం లోకే కించిదస్తి హి రాఘవ
ఈ లోకంలో మానవ మాంసం తినేవారికన్నా అతడు నైపుణ్యంలో ముందున్నాడు. రాఘవా, లోకంలో అతడికి తెలియని విషయం ఏదీ లేదు.
యావత్ సూర్యః ప్రతపతి సహస్రాంశుః పరంతప। స నదీర్విపులాన్ శైలాన్ గిరిదుర్గాణి కన్దరాన్
వెయ్యిరశ్ములు కలిగిన సూర్యుడు ఎప్పటికీ ప్రకాశించేంత వరకు, అతడు నదులు, విస్తారమైన పర్వతాలు, పర్వత కోటలు, గుహలు అన్నీ వెతకగలడు.
అన్విష్య వానరైః సార్ధం పత్నీం తేఽధిగమిష్యతి। వానరాంశ్చ మహాకాయాన్ ప్రేషయిష్యతి రాఘవ
వానరులతో కలిసి, అతడు నీ భార్యను కనుగొంటాడు. రాఘవా, అతడు గొప్ప శరీరాలు కలిగిన వానరులను పంపిస్తాడు.
దిశో విచేతుం తాం సీతాం త్వద్వియోగేన శోచతీమ్। అన్వేష్యతి వరారోహాం మైథిలీం రావణాలయే
అతడు వారిని అన్ని దిశల్లో సీతను వెతకమని పంపిస్తాడు. నీ వियोगంలో బాధపడుతున్న ఆ మహిషీ మైథిలిని రావణుని ఇంట్లో వెతకగలడు.
స మేరుశృఙ్గాగ్రగతామనిన్దితాం ప్రవిశ్య పాతాలతలేఽపి వాశ్రితామ్। ప్లవఙ్గమానామృషభస్తవ ప్రియాం నిహత్య రక్షాంసి పునః ప్రదాస్యతి
నీ నిందలేని ప్రియమైనవారిని, వారు మెరు పర్వత శిఖరంపై ఉన్నా గాని, పాతాళంలో దాగి ఉన్నా గాని, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు ఆ రాక్షసులను సంహరించి, మళ్లీ నీకు అప్పగిస్తాడు.
thumb|త్రిసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రిసప్తతితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, డబ్బైమూడు వ సర్గను వినండి.
దర్శయిత్వా తు రామాయ సీతాయాః పరిమార్గణే। వాక్యమన్వర్థమర్థజ్ఞః కబన్ధః పునరబ్రవీత్
సీతను వెతకడానికి దారి చూపిన తర్వాత, విషయాన్ని బాగా తెలిసిన కబంధుడు రామునికి మళ్లీ ఇలా చెప్పాడు.
ఏష రామ శివః పన్థా యత్రైతే పుష్పితా ద్రుమాః। ప్రతీచీం దిశమాశ్రిత్య ప్రకాశన్తే మనోరమాః
రామా, ఈ పుష్పాలతో అలంకరించిన అందమైన చెట్లు పడమర దిశగా నిలబడి ఉన్న ఈ శుభ్రమైన మార్గమే.
జమ్బూప్రియాలపనసా న్యగ్రోధప్లక్షతిన్దుకాః। అశ్వత్థాః కర్ణికారాశ్చ చూతాశ్చాన్యే చ పాదపాః
ఇక్కడ జంబూ, ప్రియాళ, పనస, మర్రి, ఉడుమ, తిందుక, అశ్వత్థ, కర్ణికార, మామిడి ఇంకా ఇతర చెట్లు పెరిగి ఉన్నాయి.
ధన్వనా నాగవృక్షాశ్చ తిలకా నక్తమాలకాః। నీలాశోకాః కదమ్బాశ్చ కరవీరాశ్చ పుష్పితాః
ఇక్కడ నాగవృక్షాలు, తిలక, రాత్రిపువ్వు, నీలాశోక, కదంబ, పుష్పాలతో ఉన్న కరవీరాలు కూడా ఉన్నాయి.
అగ్నిముఖ్యా అశోకాశ్చ సురక్తాః పారిభద్రకాః। తానారుహ్యాథవా భూమౌ పాతయిత్వా చ తాన్ బలాత్
అక్కడ అగ్నివర్ణమైన అశోక చెట్లు, గాఢంగా ఎర్రగా ఉన్న పారీభద్రక చెట్లు ఉన్నాయి; వాటిని ఎక్కి గాని, లేదా బలవంతంగా కదిలించి నేలకే పడేసి గాని—
ఫలాన్యమృతకల్పాని భక్షయిత్వా గమిష్యథః। తదతిక్రమ్య కాకుత్స్థ వనం పుష్పితపాదపమ్
—ఆ అమృతసమానమైన ఫలాలను తిని, ఆ తర్వాత ముందుకు సాగవచ్చు.
నన్దనప్రతిమం చాన్యత్ కురవస్తూత్తరా ఇవ। సర్వకాలఫలా యత్ర పాదపా మధురస్రవాః
కాకుత్స్థ వంశజా, దానిని దాటి, నందనవనాన్ని పోలిన మరో పుష్పవృక్షాలతో నిండిన అరణ్యం, ఉత్తర దిక్కున ఉన్న కురవస్తు వనాల్లా, అక్కడ ఉంది.
సర్వే చ ఋతవస్తత్ర వనే చైత్రరథే యథా। ఫలభారనతాస్తత్ర మహావిటపధారిణః
అక్కడ చైత్రరథ వనంలా, అన్ని ఋతువులూ కనిపిస్తాయి; పెద్ద పెద్ద కొమ్మలతో, ఫలభారం తట్టలేక వంగిపోయిన చెట్లు అక్కడ ఎక్కడ చూసినా మెరిసిపోతుంటాయి.
శోభన్తే సర్వతస్తత్ర మేఘపర్వతసంనిభాః। తానారుహ్యాథవా భూమౌ పాతయిత్వాథవా సుఖమ్
అక్కడ మేఘాలు, పర్వతాల్లా కనిపించే చెట్లు చుట్టూ ఉన్నాయి; వాటిని ఎక్కి గాని, లేదా సులభంగా కదిలించి నేలకే పడేసి గాని—
ఫలాన్యమృతకల్పాని లక్ష్మణస్తే ప్రదాస్యతి। చఙ్క్రమన్తౌ వరాన్ శైలాన్ శైలాచ్ఛైలం వనాద్ వనమ్
లక్ష్మణుడు నీకు అమృతంతో సమానమైన ఆ ఫలాలను ఇస్తాడు; మీరు ఇద్దరూ కొండ నుంచి కొండకు, అరణ్యం నుంచి అరణ్యానికి తిరుగుతారు.
తతః పుష్కరిణీం వీరౌ పమ్పాం నామ గమిష్యథః। అశర్కరామవిభ్రంశాం సమతీర్థామశైవలామ్
అప్పుడే, వీరులారా, మీరు పుష్కరిణి అయిన పాంపా సరస్సు వద్దకు చేరుకుంటారు; అది రాళ్లులేని, సమతలమైన, ముళ్ళు లేని, ప్రశాంతమైనది.
రామ సంజాతవాలూకాం కమలోత్పలశోభితామ్। తత్ర హంసాః ప్లవాః క్రౌఞ్చాః కురరాశ్చైవ రాఘవ
రామా, అక్కడ కొత్తగా ఏర్పడిన ఇసుకలు, కమలాలు, ఉట్పలాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది; అక్కడ హంసలు, నాట్లు, క్రౌంచపక్షులు, కురరపక్షులు ఉంటాయి, రాఘవా.