ఏవముక్తౌ తు తౌ వీరౌ కబన్ధేన నరేశ్వరౌ। గిరిప్రదరమాసాద్య పావకం విససర్జతుః
కబంధుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ ఇద్దరు వీరులు, నరేశ్వరులు, కొండ గుహ దగ్గరికి వెళ్లి, అగ్ని వెలిగించారు.
లక్ష్మణస్తు మహోల్కాభిర్జ్వలితాభిః సమన్తతః। చితామాదీపయామాస సా ప్రజజ్వాల సర్వతః
లక్ష్మణుడు చుట్టూ పెద్ద పెద్ద మంటలతో చితిని వెలిగించాడు. ఆ చితి అన్ని వైపులా దహించసాగింది.
తచ్ఛరీరం కబన్ధస్య ఘృతపిణ్డోపమం మహత్। మేదసా పచ్యమానస్య మన్దం దహత పావకః
కబంధుని ఆ పెద్ద శరీరం, నెయ్యి ముద్దలా ఉండి, కొంతకాలం మెల్లగా కాలుతూ, కొవ్వు కరిగిపోతూ అగ్నిలో కాలిపోయింది.
సవిధూయ చితామాశు విధూమోఽగ్నిరివోత్థితః। అరజే వాససీ బిభ్రన్మాల్యం దివ్యం మహాబలః
ఆ చితిని త్వరగా వదిలేసి, పొగలేని అగ్నిలా లేచి, మట్టి అంటని వస్త్రాలు ధరించి, దివ్యమైన పుష్పమాల వేసుకుని, గొప్ప బలంతో కనిపించాడు.
తతశ్చితాయా వేగేన భాస్వరో విరజామ్బరః। ఉత్పపాతాశు సంహృష్టః సర్వప్రత్యఙ్గభూషణః
తర్వాత, చితి నుంచి వేగంగా పైకి ఎగిరి, ప్రకాశవంతంగా, మచ్చలేని వస్త్రాలు ధరించి, ఆనందంతో, అన్ని అవయవాలపై ఆభరణాలతో మెరిసిపోయాడు.
విమానే భాస్వరే తిష్ఠన్ హంసయుక్తే యశస్కరే। ప్రభయా చ మహాతేజా దిశో దశ విరాజయన్
హంసలతో కట్టిన ప్రకాశవంతమైన విమానంలో నిలబడి, మహాతేజస్సుతో, తన కాంతితో పది దిశలను ప్రకాశింపజేశాడు.
సోఽన్తరిక్షగతో వాక్యం కబన్ధో రామమబ్రవీత్। శృణు రాఘవ తత్త్వేన యథా సీతామవాప్స్యసి
ఆ కబంధుడు, ఇప్పుడు ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తూ, రామునితో ఇలా అన్నాడు: 'రాఘవా! నీవు సీతను ఎలా తిరిగి పొందుతావో నిజంగా చెబుతాను, విను.'
రామ షడ్ యుక్తయో లోకే యాభిః సర్వం విమృశ్యతే। పరిమృష్టో దశాన్తేన దశాభాగేన సేవ్యతే
రామా! ఈ లోకంలో ఆరు మార్గాలు ఉన్నాయి. వాటితోనే ప్రతీ విషయం పరిశీలించబడుతుంది. పదవ భాగంతో పరిశీలించి, పదవ భాగంతో సేవ చేయబడుతుంది.
దశాభాగగతో హీనస్త్వం హి రామ సలక్ష్మణః। యత్కృతే వ్యసనం ప్రాప్తం త్వయా దారప్రధర్షణమ్
రామా, నీవు లక్ష్మణునితో కలిసి జీవితం లో పది భాగాల్లో ఒక భాగాన్ని కోల్పోయినట్లయ్యావు. అందుకే నీకు ఈ దుఃఖం, భార్యను దుర్మార్గుడిచేత కోల్పోవడం కలిగింది.
తదవశ్యం త్వయా కార్యః స సుహృత్ సుహృదాం వర। అకృత్వా నహి తే సిద్ధిమహం పశ్యామి చిన్తయన్
అందువల్ల, స్నేహితులలో ఉత్తముడవైన నీవు తప్పక చర్య తీసుకోవాలి. నీవు అది చేయకపోతే, ఎంత ఆలోచించినా నీ విజయాన్ని నేను చూడలేను.
శ్రూయతాం రామ వక్ష్యామి సుగ్రీవో నామ వానరః। భ్రాత్రా నిరస్తః క్రుద్ధేన వాలినా శక్రసూనునా
రామా, విను. నేను నీకు చెబుతాను. సుగ్రీవుడు అనే వానరుడు ఉన్నాడు. అతను తన సోదరుడైన కోపంతో ఉన్న వాలిని చేత బయటకు పంపించబడ్డాడు. వాలి ఇంద్రుని కుమారుడు.
ఋష్యమూకే గిరివరే పమ్పాపర్యన్తశోభితే। నివసత్యాత్మవాన్ వీరశ్చతుర్భిః సహ వానరైః
ఆత్మ నియంత్రణ కలిగిన ఆ వీరుడు, నలుగురు వానరులతో కలిసి, పాంపా సరస్సు ఒడ్డున ఉన్న ఋష్యమూక పర్వతంపై నివసిస్తున్నాడు.
వానరేన్ద్రో మహావీర్యస్తేజోవానమితప్రభః। సత్యసంధో వినీతశ్చ ధృతిమాన్ మతిమాన్ మహాన్
ఆ వానరుల రాజు గొప్ప పరాక్రమవంతుడు, అపారమైన తేజస్సుతో, సత్యవంతుడు, వినయశీలుడు, ధైర్యవంతుడు, జ్ఞానవంతుడు, మహాత్ముడు.
దక్షః ప్రగల్భో ద్యుతిమాన్ మహాబలపరాక్రమః। భ్రాత్రా వివాసితో వీర రాజ్యహేతోర్మహాత్మనా
అతడు నైపుణ్యం కలవాడు, ధైర్యశాలి, ప్రకాశవంతుడు, అపార బలము, పరాక్రమము కలవాడు. రాజ్యం కోసం తన సోదరుడిచేత దేశనుండి పంపించబడ్డాడు.
స తే సహాయో మిత్రం చ సీతాయాః పరిమార్గణే। భవిష్యతి హి తే రామ మా చ శోకే మనః కృథాః
అతడు నీకు స్నేహితుడిగా, సహాయకుడిగా, సీతను వెతకడంలో తోడుగా ఉంటాడు. రామా, నీ మనసు దుఃఖంలో పడనీయకుము.
భవితవ్యం హి తచ్చాపి న తచ్ఛక్యమిహాన్యథా। కర్తుమిక్ష్వాకుశార్దూల కాలో హి దురతిక్రమః
ఇది జరగాల్సిందే, ఇది వేరేలా జరగదు. ఇక్ష్వాకువంశ సింహా, కాలాన్ని ఎవరూ దాటి పోవడం సాధ్యం కాదు.
గచ్ఛ శీఘ్రమితో వీర సుగ్రీవం తం మహాబలమ్। వయస్యం తం కురు క్షిప్రమితో గత్వాద్య రాఘవ
వీరా, ఇక్కడినుంచి త్వరగా వెళ్లి ఆ మహాబలశాలి సుగ్రీవుని కలవు. రాఘవా, ఈ రోజే అతడిని నీ స్నేహితుడిగా చేసుకో.
అద్రోహాయ సమాగమ్య దీప్యమానే విభావసౌ। న చ తే సోఽవమన్తవ్యః సుగ్రీవో వానరాధిపః
మిత్రభావంతో అతని దగ్గరకు వెళ్లి కలవు. అగ్ని ఎలా ప్రకాశిస్తుందో అలా. వానరాధిపతి సుగ్రీవుని తక్కువగా భావించకూడదు.
కృతజ్ఞః కామరూపీ చ సహాయార్థీ చ వీర్యవాన్। శక్తౌ హ్యద్య యువాం కర్తుం కార్యం తస్య చికీర్షితమ్
అతడు కృతజ్ఞుడు, కావలసిన రూపం ధరించగలడు, సహాయాన్ని కోరుతున్నవాడు, పరాక్రమవంతుడు. నీవు ఇద్దరూ ఈ రోజు అతడు కోరిన కార్యాన్ని చేయగలరు.
కృతార్థో వాకృతార్థో వా తవ కృత్యం కరిష్యతి। స ఋక్షరజసః పుత్రః పమ్పామటతి శఙ్కితః
అతడు విజయవంతమైనా, విఫలమైనా, నీ పని తప్పకుండా చేస్తాడు. ఆ వానరుడు, రిక్షరాజు కుమారుడు, ఇప్పుడు పాంపా దగ్గర అప్రమత్తంగా సంచరిస్తున్నాడు.
భాస్కరస్యౌరసః పుత్రో వాలినా కృతకిల్బిషః। సంనిధాయాయుధం క్షిప్రమృష్యమూకాలయం కపిమ్
భాస్కరుని కుమారుడైన అతడు, వాలిచేత అన్యాయం చేయబడి, ఆయుధాలను దూరంగా పెట్టి, ఋష్యమూక పర్వతంపై నివసిస్తున్న వానరుల నాయకుడు.
కురు రాఘవ సత్యేన వయస్యం వనచారిణమ్। స హి స్థానాని కాత్స్న్ర్యేన సర్వాణి కపికుఞ్జరః
రాఘవా, నీవు నీ సత్యంతో ఆ అడవి సంచారి వానరుణ్ని స్నేహితుడిగా చేసుకో. ఎందుకంటే అతడు వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, అన్ని ప్రాంతాలను పూర్తిగా తెలుసు.
నరమాంసాశినాం లోకే నైపుణ్యాదధిగచ్ఛతి। న తస్యావిదితం లోకే కించిదస్తి హి రాఘవ
ఈ లోకంలో మానవ మాంసం తినేవారికన్నా అతడు నైపుణ్యంలో ముందున్నాడు. రాఘవా, లోకంలో అతడికి తెలియని విషయం ఏదీ లేదు.
యావత్ సూర్యః ప్రతపతి సహస్రాంశుః పరంతప। స నదీర్విపులాన్ శైలాన్ గిరిదుర్గాణి కన్దరాన్
వెయ్యిరశ్ములు కలిగిన సూర్యుడు ఎప్పటికీ ప్రకాశించేంత వరకు, అతడు నదులు, విస్తారమైన పర్వతాలు, పర్వత కోటలు, గుహలు అన్నీ వెతకగలడు.
అన్విష్య వానరైః సార్ధం పత్నీం తేఽధిగమిష్యతి। వానరాంశ్చ మహాకాయాన్ ప్రేషయిష్యతి రాఘవ
వానరులతో కలిసి, అతడు నీ భార్యను కనుగొంటాడు. రాఘవా, అతడు గొప్ప శరీరాలు కలిగిన వానరులను పంపిస్తాడు.
దిశో విచేతుం తాం సీతాం త్వద్వియోగేన శోచతీమ్। అన్వేష్యతి వరారోహాం మైథిలీం రావణాలయే
అతడు వారిని అన్ని దిశల్లో సీతను వెతకమని పంపిస్తాడు. నీ వियोगంలో బాధపడుతున్న ఆ మహిషీ మైథిలిని రావణుని ఇంట్లో వెతకగలడు.
స మేరుశృఙ్గాగ్రగతామనిన్దితాం ప్రవిశ్య పాతాలతలేఽపి వాశ్రితామ్। ప్లవఙ్గమానామృషభస్తవ ప్రియాం నిహత్య రక్షాంసి పునః ప్రదాస్యతి
నీ నిందలేని ప్రియమైనవారిని, వారు మెరు పర్వత శిఖరంపై ఉన్నా గాని, పాతాళంలో దాగి ఉన్నా గాని, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు ఆ రాక్షసులను సంహరించి, మళ్లీ నీకు అప్పగిస్తాడు.
thumb|త్రిసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రిసప్తతితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, డబ్బైమూడు వ సర్గను వినండి.
దర్శయిత్వా తు రామాయ సీతాయాః పరిమార్గణే। వాక్యమన్వర్థమర్థజ్ఞః కబన్ధః పునరబ్రవీత్
సీతను వెతకడానికి దారి చూపిన తర్వాత, విషయాన్ని బాగా తెలిసిన కబంధుడు రామునికి మళ్లీ ఇలా చెప్పాడు.
ఏష రామ శివః పన్థా యత్రైతే పుష్పితా ద్రుమాః। ప్రతీచీం దిశమాశ్రిత్య ప్రకాశన్తే మనోరమాః
రామా, ఈ పుష్పాలతో అలంకరించిన అందమైన చెట్లు పడమర దిశగా నిలబడి ఉన్న ఈ శుభ్రమైన మార్గమే.