కురు కల్యాణమత్యర్థం యది జానాసి తత్త్వతః। ఏవముక్తస్తు రామేణ వాక్యం దనురనుత్తమమ్
నీవు నిజంగా తెలుసుకుంటే, గొప్ప మేలు చేయి. ఇలా రాముడు అడిగినప్పుడు, ఆ బలమైన రాక్షసుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ప్రోవాచ కుశలో వక్తా వక్తారమపి రాఘవమ్। దివ్యమస్తి న మే జ్ఞానం నాభిజానామి మైథిలీమ్
ఆ మాటలో నిపుణుడైన వాడు రాఘవుడితో ఇలా అన్నాడు: 'నాకు దివ్యజ్ఞానం లేదు, మైతిలిని గురించి కూడా నాకు తెలియదు.'
యస్తాం వక్ష్యతి తం వక్ష్యే దగ్ధః స్వం రూపమాస్థితః। యోఽభిజానాతి తద్రక్షస్తద్ వక్ష్యే రామ తత్పరమ్
నన్ను కాల్చి నా అసలు రూపం వచ్చిన తర్వాత, ఆమె గురించి ఎవరు తెలుసుకుంటారో నేను చెబుతాను. ఆ రాక్షసుడి గురించి నీకు చెబుతాను రామా.
అదగ్ధస్య హి విజ్ఞాతుం శక్తిరస్తి న మే ప్రభో। రాక్షసం తు మహావీర్యం సీతా యేన హృతా తవ
నన్ను కాల్చకముందు నాకు తెలుసుకునే శక్తి లేదు ప్రభూ. కానీ నీ సీతను ఎత్తుకెళ్లిన ఆ మహాశక్తివంతుడైన రాక్షసుడు—
విజ్ఞానం హి మహద్ భ్రష్టం శాపదోషేణ రాఘవ। స్వకృతేన మయా ప్రాప్తం రూపం లోకవిగర్హితమ్
రాఘవా! శాపదోషంతో నా గొప్ప జ్ఞానం పోయింది. నా తప్పుతోనే నేను ఈ లోకంలో అందరూ ద్వేషించే రూపాన్ని పొంది ఉన్నాను.
కిం తు యావన్న యాత్యస్తం సవితా శ్రాన్తవాహనః। తావన్మామవటే క్షిప్త్వా దహ రామ యథావిధి
కానీ, అలసిన సూర్యుడు అస్తమించకముందే, నన్ను గుంతలో వేసి, న్యాయంగా కాల్చు రామా.
దగ్ధస్త్వయాహమవటే న్యాయేన రఘునన్దన। వక్ష్యామి తం మహావీర యస్తం వేత్స్యతి రాక్షసమ్
రఘునందనా! నీవు నన్ను గుంతలో న్యాయంగా కాల్చిన తర్వాత, ఆ మహావీరుడి గురించి చెబుతాను. అతడు ఆ రాక్షసుడిని కనుగొంటాడు.
తేన సఖ్యం చ కర్తవ్యం న్యాయ్యవృత్తేన రాఘవ। కల్పయిష్యతి తే వీర సాహాయ్యం లఘువిక్రమ
రాఘవా! అతడు ధర్మబద్ధుడైనవాడు. అతడితో స్నేహం చేయాలి. ఓ వీరా! అతడు నీకు త్వరగా సహాయం చేసే మార్గాన్ని చూపిస్తాడు.
నహి తస్యాస్త్యవిజ్ఞాతం త్రిషు లోకేషు రాఘవ। సర్వాన్ పరివృతో లోకాన్ పురా వై కారణాన్తరే
రాఘవా! మూడూ లోకాలలో అతడికి తెలియని విషయం లేదు. ఒకప్పుడు, వేరే కారణంతో, అన్ని లోకాల మధ్య తిరిగాడు.
thumb|ద్విసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ద్విసప్తతితమః సర్గః ॥౩-
ఇక్కడ డెబ్బై రెండవ సర్గ ముగిసింది. వినండి.
ఏవముక్తౌ తు తౌ వీరౌ కబన్ధేన నరేశ్వరౌ। గిరిప్రదరమాసాద్య పావకం విససర్జతుః
కబంధుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ ఇద్దరు వీరులు, నరేశ్వరులు, కొండ గుహ దగ్గరికి వెళ్లి, అగ్ని వెలిగించారు.
లక్ష్మణస్తు మహోల్కాభిర్జ్వలితాభిః సమన్తతః। చితామాదీపయామాస సా ప్రజజ్వాల సర్వతః
లక్ష్మణుడు చుట్టూ పెద్ద పెద్ద మంటలతో చితిని వెలిగించాడు. ఆ చితి అన్ని వైపులా దహించసాగింది.
తచ్ఛరీరం కబన్ధస్య ఘృతపిణ్డోపమం మహత్। మేదసా పచ్యమానస్య మన్దం దహత పావకః
కబంధుని ఆ పెద్ద శరీరం, నెయ్యి ముద్దలా ఉండి, కొంతకాలం మెల్లగా కాలుతూ, కొవ్వు కరిగిపోతూ అగ్నిలో కాలిపోయింది.
సవిధూయ చితామాశు విధూమోఽగ్నిరివోత్థితః। అరజే వాససీ బిభ్రన్మాల్యం దివ్యం మహాబలః
ఆ చితిని త్వరగా వదిలేసి, పొగలేని అగ్నిలా లేచి, మట్టి అంటని వస్త్రాలు ధరించి, దివ్యమైన పుష్పమాల వేసుకుని, గొప్ప బలంతో కనిపించాడు.
తతశ్చితాయా వేగేన భాస్వరో విరజామ్బరః। ఉత్పపాతాశు సంహృష్టః సర్వప్రత్యఙ్గభూషణః
తర్వాత, చితి నుంచి వేగంగా పైకి ఎగిరి, ప్రకాశవంతంగా, మచ్చలేని వస్త్రాలు ధరించి, ఆనందంతో, అన్ని అవయవాలపై ఆభరణాలతో మెరిసిపోయాడు.
విమానే భాస్వరే తిష్ఠన్ హంసయుక్తే యశస్కరే। ప్రభయా చ మహాతేజా దిశో దశ విరాజయన్
హంసలతో కట్టిన ప్రకాశవంతమైన విమానంలో నిలబడి, మహాతేజస్సుతో, తన కాంతితో పది దిశలను ప్రకాశింపజేశాడు.
సోఽన్తరిక్షగతో వాక్యం కబన్ధో రామమబ్రవీత్। శృణు రాఘవ తత్త్వేన యథా సీతామవాప్స్యసి
ఆ కబంధుడు, ఇప్పుడు ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తూ, రామునితో ఇలా అన్నాడు: 'రాఘవా! నీవు సీతను ఎలా తిరిగి పొందుతావో నిజంగా చెబుతాను, విను.'
రామ షడ్ యుక్తయో లోకే యాభిః సర్వం విమృశ్యతే। పరిమృష్టో దశాన్తేన దశాభాగేన సేవ్యతే
రామా! ఈ లోకంలో ఆరు మార్గాలు ఉన్నాయి. వాటితోనే ప్రతీ విషయం పరిశీలించబడుతుంది. పదవ భాగంతో పరిశీలించి, పదవ భాగంతో సేవ చేయబడుతుంది.
దశాభాగగతో హీనస్త్వం హి రామ సలక్ష్మణః। యత్కృతే వ్యసనం ప్రాప్తం త్వయా దారప్రధర్షణమ్
రామా, నీవు లక్ష్మణునితో కలిసి జీవితం లో పది భాగాల్లో ఒక భాగాన్ని కోల్పోయినట్లయ్యావు. అందుకే నీకు ఈ దుఃఖం, భార్యను దుర్మార్గుడిచేత కోల్పోవడం కలిగింది.
తదవశ్యం త్వయా కార్యః స సుహృత్ సుహృదాం వర। అకృత్వా నహి తే సిద్ధిమహం పశ్యామి చిన్తయన్
అందువల్ల, స్నేహితులలో ఉత్తముడవైన నీవు తప్పక చర్య తీసుకోవాలి. నీవు అది చేయకపోతే, ఎంత ఆలోచించినా నీ విజయాన్ని నేను చూడలేను.
శ్రూయతాం రామ వక్ష్యామి సుగ్రీవో నామ వానరః। భ్రాత్రా నిరస్తః క్రుద్ధేన వాలినా శక్రసూనునా
రామా, విను. నేను నీకు చెబుతాను. సుగ్రీవుడు అనే వానరుడు ఉన్నాడు. అతను తన సోదరుడైన కోపంతో ఉన్న వాలిని చేత బయటకు పంపించబడ్డాడు. వాలి ఇంద్రుని కుమారుడు.
ఋష్యమూకే గిరివరే పమ్పాపర్యన్తశోభితే। నివసత్యాత్మవాన్ వీరశ్చతుర్భిః సహ వానరైః
ఆత్మ నియంత్రణ కలిగిన ఆ వీరుడు, నలుగురు వానరులతో కలిసి, పాంపా సరస్సు ఒడ్డున ఉన్న ఋష్యమూక పర్వతంపై నివసిస్తున్నాడు.
వానరేన్ద్రో మహావీర్యస్తేజోవానమితప్రభః। సత్యసంధో వినీతశ్చ ధృతిమాన్ మతిమాన్ మహాన్
ఆ వానరుల రాజు గొప్ప పరాక్రమవంతుడు, అపారమైన తేజస్సుతో, సత్యవంతుడు, వినయశీలుడు, ధైర్యవంతుడు, జ్ఞానవంతుడు, మహాత్ముడు.
దక్షః ప్రగల్భో ద్యుతిమాన్ మహాబలపరాక్రమః। భ్రాత్రా వివాసితో వీర రాజ్యహేతోర్మహాత్మనా
అతడు నైపుణ్యం కలవాడు, ధైర్యశాలి, ప్రకాశవంతుడు, అపార బలము, పరాక్రమము కలవాడు. రాజ్యం కోసం తన సోదరుడిచేత దేశనుండి పంపించబడ్డాడు.
స తే సహాయో మిత్రం చ సీతాయాః పరిమార్గణే। భవిష్యతి హి తే రామ మా చ శోకే మనః కృథాః
అతడు నీకు స్నేహితుడిగా, సహాయకుడిగా, సీతను వెతకడంలో తోడుగా ఉంటాడు. రామా, నీ మనసు దుఃఖంలో పడనీయకుము.
భవితవ్యం హి తచ్చాపి న తచ్ఛక్యమిహాన్యథా। కర్తుమిక్ష్వాకుశార్దూల కాలో హి దురతిక్రమః
ఇది జరగాల్సిందే, ఇది వేరేలా జరగదు. ఇక్ష్వాకువంశ సింహా, కాలాన్ని ఎవరూ దాటి పోవడం సాధ్యం కాదు.
గచ్ఛ శీఘ్రమితో వీర సుగ్రీవం తం మహాబలమ్। వయస్యం తం కురు క్షిప్రమితో గత్వాద్య రాఘవ
వీరా, ఇక్కడినుంచి త్వరగా వెళ్లి ఆ మహాబలశాలి సుగ్రీవుని కలవు. రాఘవా, ఈ రోజే అతడిని నీ స్నేహితుడిగా చేసుకో.
అద్రోహాయ సమాగమ్య దీప్యమానే విభావసౌ। న చ తే సోఽవమన్తవ్యః సుగ్రీవో వానరాధిపః
మిత్రభావంతో అతని దగ్గరకు వెళ్లి కలవు. అగ్ని ఎలా ప్రకాశిస్తుందో అలా. వానరాధిపతి సుగ్రీవుని తక్కువగా భావించకూడదు.
కృతజ్ఞః కామరూపీ చ సహాయార్థీ చ వీర్యవాన్। శక్తౌ హ్యద్య యువాం కర్తుం కార్యం తస్య చికీర్షితమ్
అతడు కృతజ్ఞుడు, కావలసిన రూపం ధరించగలడు, సహాయాన్ని కోరుతున్నవాడు, పరాక్రమవంతుడు. నీవు ఇద్దరూ ఈ రోజు అతడు కోరిన కార్యాన్ని చేయగలరు.
కృతార్థో వాకృతార్థో వా తవ కృత్యం కరిష్యతి। స ఋక్షరజసః పుత్రః పమ్పామటతి శఙ్కితః
అతడు విజయవంతమైనా, విఫలమైనా, నీ పని తప్పకుండా చేస్తాడు. ఆ వానరుడు, రిక్షరాజు కుమారుడు, ఇప్పుడు పాంపా దగ్గర అప్రమత్తంగా సంచరిస్తున్నాడు.