ఛేత్స్యతే సమరే బాహూ తదా స్వర్గం గమిష్యసి। అనేన వపుషా తాత వనేఽస్మిన్ రాజసత్తమ
'యుద్ధంలో నీ చేతులను నరికినప్పుడు, నీవు స్వర్గానికి వెళ్ళవు. ఈ రూపంతో, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ అడవిలో—'
యద్ యత్ పశ్యామి సర్వస్య గ్రహణం సాధు రోచయే। అవశ్యం గ్రహణం రామో మన్యేఽహం సముపైష్యతి
'నేను ఏది చూసినా, దాన్ని పట్టుకోవాలని ఆశపడతాను. తప్పకుండా రాముడు నన్ను పట్టుకోడానికి వస్తాడని నేను అనుకుంటున్నాను.'
ఇమాం బుద్ధిం పురస్కృత్య దేహన్యాసకృతశ్రమః। స త్వం రామోఽసి భద్రం తే నాహమన్యేన రాఘవ
ఈ సంకల్పాన్ని పట్టుకొని, ఈ శరీరాన్ని భరించడంలో అలసిపోయిన నేను, నీకు చెబుతున్నాను—నీవే రాముడు, నీకు మంగళం కలుగనీ, రాఘవా! నన్ను మరొకరు చంపలేరు.
శక్యో హన్తుం యథా తత్త్వమేవముక్తం మహర్షిణా। అహం హి మతిసాచివ్యం కరిష్యామి నరర్షభ
మహర్షి చెప్పినట్లే, అతన్ని చంపడం సాధ్యమే. నరశ్రేష్ఠుడా! నేను నా బుద్ధితో సహాయపడతాను.
మిత్రం చైవోపదేక్ష్యామి యువాభ్యాం సంస్కృతోఽగ్నినా। ఏవముక్తస్తు ధర్మాత్మా దనునా తేన రాఘవః
మీ ఇద్దరికీ అగ్నిని సాక్షిగా స్నేహబంధాన్ని ఎలా చేయాలో నేర్పిస్తాను.
ఇదం జగాద వచనం లక్ష్మణస్య చ పశ్యతః। రావణేన హృతా భార్యా సీతా మమ యశస్వినీ
అలా ధర్మాత్ముడైన రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు వినుతూ ఉండగా ఇలా అన్నాడు—'రావణుడు నా మహిమగల భార్య సీతను అపహరించాడు.'
నిష్క్రాన్తస్య జనస్థానాత్ సహ భ్రాత్రా యథాసుఖమ్। నామమాత్రం తు జానామి న రూపం తస్య రక్షసః
జనస్థానాన్ని సోదరుడితో కలిసి వదిలి వచ్చిన తర్వాత, ఆ రాక్షసుని పేరు తప్ప రూపం నాకు తెలియదు.
నివాసం వా ప్రభావం వా వయం తస్య న విద్మహే। శోకార్తానామనాథానామేవం విపరిధావతామ్
అతని నివాసం గానీ, శక్తి గానీ మాకు తెలియదు. మేము దుఃఖంతో బాధపడుతూ, దిక్కులేకుండా తిరుగుతున్నాము.
కారుణ్యం సదృశం కర్తుముపకారేణ వర్తతామ్। కాష్ఠాన్యానీయ భగ్నాని కాలే శుష్కాణి కుఞ్జరైః
ఇలాంటి వారికి దయ చూపి, సహాయం చేయడం సముచితం. ఏనుగులు విరిచిన, కాలానికి తగిన ఎండిన కట్టెలను తెచ్చి—
ధక్ష్యామస్త్వాం వయం వీర శ్వభ్రే మహతి కల్పితే। స త్వం సీతాం సమాచక్ష్వ యేన వా యత్ర వా హృతా
మేము నిన్ను, వీరుడా, పెద్ద గుంతలో వేసి కాల్చేస్తాము. అందుకే, సీతను ఎవరు, ఎక్కడ అపహరించారో చెప్పు.
కురు కల్యాణమత్యర్థం యది జానాసి తత్త్వతః। ఏవముక్తస్తు రామేణ వాక్యం దనురనుత్తమమ్
నీవు నిజంగా తెలుసుకుంటే, గొప్ప మేలు చేయి. ఇలా రాముడు అడిగినప్పుడు, ఆ బలమైన రాక్షసుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ప్రోవాచ కుశలో వక్తా వక్తారమపి రాఘవమ్। దివ్యమస్తి న మే జ్ఞానం నాభిజానామి మైథిలీమ్
ఆ మాటలో నిపుణుడైన వాడు రాఘవుడితో ఇలా అన్నాడు: 'నాకు దివ్యజ్ఞానం లేదు, మైతిలిని గురించి కూడా నాకు తెలియదు.'
యస్తాం వక్ష్యతి తం వక్ష్యే దగ్ధః స్వం రూపమాస్థితః। యోఽభిజానాతి తద్రక్షస్తద్ వక్ష్యే రామ తత్పరమ్
నన్ను కాల్చి నా అసలు రూపం వచ్చిన తర్వాత, ఆమె గురించి ఎవరు తెలుసుకుంటారో నేను చెబుతాను. ఆ రాక్షసుడి గురించి నీకు చెబుతాను రామా.
అదగ్ధస్య హి విజ్ఞాతుం శక్తిరస్తి న మే ప్రభో। రాక్షసం తు మహావీర్యం సీతా యేన హృతా తవ
నన్ను కాల్చకముందు నాకు తెలుసుకునే శక్తి లేదు ప్రభూ. కానీ నీ సీతను ఎత్తుకెళ్లిన ఆ మహాశక్తివంతుడైన రాక్షసుడు—
విజ్ఞానం హి మహద్ భ్రష్టం శాపదోషేణ రాఘవ। స్వకృతేన మయా ప్రాప్తం రూపం లోకవిగర్హితమ్
రాఘవా! శాపదోషంతో నా గొప్ప జ్ఞానం పోయింది. నా తప్పుతోనే నేను ఈ లోకంలో అందరూ ద్వేషించే రూపాన్ని పొంది ఉన్నాను.
కిం తు యావన్న యాత్యస్తం సవితా శ్రాన్తవాహనః। తావన్మామవటే క్షిప్త్వా దహ రామ యథావిధి
కానీ, అలసిన సూర్యుడు అస్తమించకముందే, నన్ను గుంతలో వేసి, న్యాయంగా కాల్చు రామా.
దగ్ధస్త్వయాహమవటే న్యాయేన రఘునన్దన। వక్ష్యామి తం మహావీర యస్తం వేత్స్యతి రాక్షసమ్
రఘునందనా! నీవు నన్ను గుంతలో న్యాయంగా కాల్చిన తర్వాత, ఆ మహావీరుడి గురించి చెబుతాను. అతడు ఆ రాక్షసుడిని కనుగొంటాడు.
తేన సఖ్యం చ కర్తవ్యం న్యాయ్యవృత్తేన రాఘవ। కల్పయిష్యతి తే వీర సాహాయ్యం లఘువిక్రమ
రాఘవా! అతడు ధర్మబద్ధుడైనవాడు. అతడితో స్నేహం చేయాలి. ఓ వీరా! అతడు నీకు త్వరగా సహాయం చేసే మార్గాన్ని చూపిస్తాడు.
నహి తస్యాస్త్యవిజ్ఞాతం త్రిషు లోకేషు రాఘవ। సర్వాన్ పరివృతో లోకాన్ పురా వై కారణాన్తరే
రాఘవా! మూడూ లోకాలలో అతడికి తెలియని విషయం లేదు. ఒకప్పుడు, వేరే కారణంతో, అన్ని లోకాల మధ్య తిరిగాడు.
thumb|ద్విసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ద్విసప్తతితమః సర్గః ॥౩-
ఇక్కడ డెబ్బై రెండవ సర్గ ముగిసింది. వినండి.
ఏవముక్తౌ తు తౌ వీరౌ కబన్ధేన నరేశ్వరౌ। గిరిప్రదరమాసాద్య పావకం విససర్జతుః
కబంధుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ ఇద్దరు వీరులు, నరేశ్వరులు, కొండ గుహ దగ్గరికి వెళ్లి, అగ్ని వెలిగించారు.
లక్ష్మణస్తు మహోల్కాభిర్జ్వలితాభిః సమన్తతః। చితామాదీపయామాస సా ప్రజజ్వాల సర్వతః
లక్ష్మణుడు చుట్టూ పెద్ద పెద్ద మంటలతో చితిని వెలిగించాడు. ఆ చితి అన్ని వైపులా దహించసాగింది.
తచ్ఛరీరం కబన్ధస్య ఘృతపిణ్డోపమం మహత్। మేదసా పచ్యమానస్య మన్దం దహత పావకః
కబంధుని ఆ పెద్ద శరీరం, నెయ్యి ముద్దలా ఉండి, కొంతకాలం మెల్లగా కాలుతూ, కొవ్వు కరిగిపోతూ అగ్నిలో కాలిపోయింది.
సవిధూయ చితామాశు విధూమోఽగ్నిరివోత్థితః। అరజే వాససీ బిభ్రన్మాల్యం దివ్యం మహాబలః
ఆ చితిని త్వరగా వదిలేసి, పొగలేని అగ్నిలా లేచి, మట్టి అంటని వస్త్రాలు ధరించి, దివ్యమైన పుష్పమాల వేసుకుని, గొప్ప బలంతో కనిపించాడు.
తతశ్చితాయా వేగేన భాస్వరో విరజామ్బరః। ఉత్పపాతాశు సంహృష్టః సర్వప్రత్యఙ్గభూషణః
తర్వాత, చితి నుంచి వేగంగా పైకి ఎగిరి, ప్రకాశవంతంగా, మచ్చలేని వస్త్రాలు ధరించి, ఆనందంతో, అన్ని అవయవాలపై ఆభరణాలతో మెరిసిపోయాడు.
విమానే భాస్వరే తిష్ఠన్ హంసయుక్తే యశస్కరే। ప్రభయా చ మహాతేజా దిశో దశ విరాజయన్
హంసలతో కట్టిన ప్రకాశవంతమైన విమానంలో నిలబడి, మహాతేజస్సుతో, తన కాంతితో పది దిశలను ప్రకాశింపజేశాడు.
సోఽన్తరిక్షగతో వాక్యం కబన్ధో రామమబ్రవీత్। శృణు రాఘవ తత్త్వేన యథా సీతామవాప్స్యసి
ఆ కబంధుడు, ఇప్పుడు ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తూ, రామునితో ఇలా అన్నాడు: 'రాఘవా! నీవు సీతను ఎలా తిరిగి పొందుతావో నిజంగా చెబుతాను, విను.'
రామ షడ్ యుక్తయో లోకే యాభిః సర్వం విమృశ్యతే। పరిమృష్టో దశాన్తేన దశాభాగేన సేవ్యతే
రామా! ఈ లోకంలో ఆరు మార్గాలు ఉన్నాయి. వాటితోనే ప్రతీ విషయం పరిశీలించబడుతుంది. పదవ భాగంతో పరిశీలించి, పదవ భాగంతో సేవ చేయబడుతుంది.
దశాభాగగతో హీనస్త్వం హి రామ సలక్ష్మణః। యత్కృతే వ్యసనం ప్రాప్తం త్వయా దారప్రధర్షణమ్
రామా, నీవు లక్ష్మణునితో కలిసి జీవితం లో పది భాగాల్లో ఒక భాగాన్ని కోల్పోయినట్లయ్యావు. అందుకే నీకు ఈ దుఃఖం, భార్యను దుర్మార్గుడిచేత కోల్పోవడం కలిగింది.
తదవశ్యం త్వయా కార్యః స సుహృత్ సుహృదాం వర। అకృత్వా నహి తే సిద్ధిమహం పశ్యామి చిన్తయన్
అందువల్ల, స్నేహితులలో ఉత్తముడవైన నీవు తప్పక చర్య తీసుకోవాలి. నీవు అది చేయకపోతే, ఎంత ఆలోచించినా నీ విజయాన్ని నేను చూడలేను.