అభిశాపకృతస్యేతి తేనేదం భాషితం వచః। యదా ఛిత్త్వా భుజౌ రామస్త్వాం దహేద్ విజనే వనే
అప్పుడు ఆ మహర్షి ఇలా అన్నాడు: 'రాముడు నీ రెండు చేతులు నరికివేసి, అడవిలో నిన్ను దహించినప్పుడు—'
తదా త్వం ప్రాప్స్యసే రూపం స్వమేవ విపులం శుభమ్। శ్రియా విరాజితం పుత్రం దనోస్త్వం విద్ధి లక్ష్మణ
'అప్పుడు నీకు మునుపటి గొప్ప, మంగళకరమైన రూపం తిరిగి వస్తుంది. లక్ష్మణా! నేను దనువు కుమారుడిని అని తెలుసుకో.'
ఇన్ద్రకోపాదిదం రూపం ప్రాప్తమేవం రణాజిరే। అహం హి తపసోగ్రేణ పితామహమతోషయమ్
ఇంద్రుడు కోపంతో యుద్ధభూమిలో నాకు ఈ రూపం కలిగింది. నేను గాఢమైన తపస్సుతో పితామహుడైన బ్రహ్మను సంతుష్టిపరిచాను.
దీర్ఘమాయుః స మే ప్రాదాత్ తతో మాం విభ్రమోఽస్పృశత్ । దీర్ఘమాయుర్మయా ప్రాప్తం కిం మాం శక్రః కరిష్యతి
అప్పుడు ఆయన నాకు దీర్ఘాయువు ప్రసాదించాడు. అందువల్ల నాకు మాయ కలగలేదు. దీర్ఘాయువు పొందిన నేను, ఇంద్రుడు నన్ను ఏమి చేయగలడు?
ఇత్యేవం బుద్ధిమాస్థాయ రణే శక్రమధర్షయమ్। తస్య బాహుప్రముక్తేన వజ్రేణ శతపర్వణా
ఈ విధంగా ఆలోచించి యుద్ధంలో ఇంద్రునితో పోరాడాను. అతడు తన వజ్రాయుధంతో నా తొడలు, తలపై బలంగా కొట్టాడు.
సక్థినీ చ శిరశ్చైవ శరీరే సమ్ప్రవేశితమ్। స మయా యాచ్యమానః సన్ నానయద్ యమసాదనమ్
నా తొడలు, తల శరీరంలోకి లోపలికి పోయాయి. నేను ఎంత వేడుకున్నా, ఆయన నన్ను యమలోకానికి పంపలేదు.
పితామహవచః సత్యం తదస్త్వితి మమాబ్రవీత్। అనాహారః కథం శక్తో భగ్నసక్థిశిరోముఖః
అప్పుడు ఆయన, 'పితామహుడి మాట నిజమవ్వాలి' అని అన్నాడు. ఆహారం లేకుండా, తొడలు, తల, నోరు విరిగిపోయిన నేను—
వజ్రేణాభిహతః కాలం సుదీర్ఘమపి జీవితుమ్। స ఏవముక్తః శక్రో మే బాహూ యోజనమాయతౌ
వజ్రాయుధంతో కొట్టబడిన నేను, ఎంతకాలమైనా ఎలా బ్రతకగలను? అప్పుడు ఇంద్రుడు నా చేతులను ఒక యోజన పొడవుగా చేశాడు—
తదా చాస్యం చ మే కుక్షౌ తీక్ష్ణదంష్ట్రమకల్పయత్ । సోఽహం భుజాభ్యాం దీర్ఘాభ్యాం సంక్షిప్యాస్మిన్ వనేచరాన్
అప్పుడు నా నోటిని కడుపులో, పదునైన పళ్లతో ఏర్పరిచాడు. ఈ పొడవైన చేతులతో నేను ఇక్కడ అడవిలో తిరిగే జంతువులను పట్టుకుంటాను—
సింహద్వీపిమృగవ్యాఘ్రాన్ భక్షయామి సమన్తతః। స తు మామబ్రవీదిన్ద్రో యదా రామః సలక్ష్మణః
సింహాలు, ఏనుగులు, జింకలు, పులులను చుట్టూ పట్టుకుని తినేస్తాను. అప్పుడు ఇంద్రుడు నాకు ఇలా అన్నాడు—'రాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి—'
ఛేత్స్యతే సమరే బాహూ తదా స్వర్గం గమిష్యసి। అనేన వపుషా తాత వనేఽస్మిన్ రాజసత్తమ
'యుద్ధంలో నీ చేతులను నరికినప్పుడు, నీవు స్వర్గానికి వెళ్ళవు. ఈ రూపంతో, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ అడవిలో—'
యద్ యత్ పశ్యామి సర్వస్య గ్రహణం సాధు రోచయే। అవశ్యం గ్రహణం రామో మన్యేఽహం సముపైష్యతి
'నేను ఏది చూసినా, దాన్ని పట్టుకోవాలని ఆశపడతాను. తప్పకుండా రాముడు నన్ను పట్టుకోడానికి వస్తాడని నేను అనుకుంటున్నాను.'
ఇమాం బుద్ధిం పురస్కృత్య దేహన్యాసకృతశ్రమః। స త్వం రామోఽసి భద్రం తే నాహమన్యేన రాఘవ
ఈ సంకల్పాన్ని పట్టుకొని, ఈ శరీరాన్ని భరించడంలో అలసిపోయిన నేను, నీకు చెబుతున్నాను—నీవే రాముడు, నీకు మంగళం కలుగనీ, రాఘవా! నన్ను మరొకరు చంపలేరు.
శక్యో హన్తుం యథా తత్త్వమేవముక్తం మహర్షిణా। అహం హి మతిసాచివ్యం కరిష్యామి నరర్షభ
మహర్షి చెప్పినట్లే, అతన్ని చంపడం సాధ్యమే. నరశ్రేష్ఠుడా! నేను నా బుద్ధితో సహాయపడతాను.
మిత్రం చైవోపదేక్ష్యామి యువాభ్యాం సంస్కృతోఽగ్నినా। ఏవముక్తస్తు ధర్మాత్మా దనునా తేన రాఘవః
మీ ఇద్దరికీ అగ్నిని సాక్షిగా స్నేహబంధాన్ని ఎలా చేయాలో నేర్పిస్తాను.
ఇదం జగాద వచనం లక్ష్మణస్య చ పశ్యతః। రావణేన హృతా భార్యా సీతా మమ యశస్వినీ
అలా ధర్మాత్ముడైన రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు వినుతూ ఉండగా ఇలా అన్నాడు—'రావణుడు నా మహిమగల భార్య సీతను అపహరించాడు.'
నిష్క్రాన్తస్య జనస్థానాత్ సహ భ్రాత్రా యథాసుఖమ్। నామమాత్రం తు జానామి న రూపం తస్య రక్షసః
జనస్థానాన్ని సోదరుడితో కలిసి వదిలి వచ్చిన తర్వాత, ఆ రాక్షసుని పేరు తప్ప రూపం నాకు తెలియదు.
నివాసం వా ప్రభావం వా వయం తస్య న విద్మహే। శోకార్తానామనాథానామేవం విపరిధావతామ్
అతని నివాసం గానీ, శక్తి గానీ మాకు తెలియదు. మేము దుఃఖంతో బాధపడుతూ, దిక్కులేకుండా తిరుగుతున్నాము.
కారుణ్యం సదృశం కర్తుముపకారేణ వర్తతామ్। కాష్ఠాన్యానీయ భగ్నాని కాలే శుష్కాణి కుఞ్జరైః
ఇలాంటి వారికి దయ చూపి, సహాయం చేయడం సముచితం. ఏనుగులు విరిచిన, కాలానికి తగిన ఎండిన కట్టెలను తెచ్చి—
ధక్ష్యామస్త్వాం వయం వీర శ్వభ్రే మహతి కల్పితే। స త్వం సీతాం సమాచక్ష్వ యేన వా యత్ర వా హృతా
మేము నిన్ను, వీరుడా, పెద్ద గుంతలో వేసి కాల్చేస్తాము. అందుకే, సీతను ఎవరు, ఎక్కడ అపహరించారో చెప్పు.
కురు కల్యాణమత్యర్థం యది జానాసి తత్త్వతః। ఏవముక్తస్తు రామేణ వాక్యం దనురనుత్తమమ్
నీవు నిజంగా తెలుసుకుంటే, గొప్ప మేలు చేయి. ఇలా రాముడు అడిగినప్పుడు, ఆ బలమైన రాక్షసుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ప్రోవాచ కుశలో వక్తా వక్తారమపి రాఘవమ్। దివ్యమస్తి న మే జ్ఞానం నాభిజానామి మైథిలీమ్
ఆ మాటలో నిపుణుడైన వాడు రాఘవుడితో ఇలా అన్నాడు: 'నాకు దివ్యజ్ఞానం లేదు, మైతిలిని గురించి కూడా నాకు తెలియదు.'
యస్తాం వక్ష్యతి తం వక్ష్యే దగ్ధః స్వం రూపమాస్థితః। యోఽభిజానాతి తద్రక్షస్తద్ వక్ష్యే రామ తత్పరమ్
నన్ను కాల్చి నా అసలు రూపం వచ్చిన తర్వాత, ఆమె గురించి ఎవరు తెలుసుకుంటారో నేను చెబుతాను. ఆ రాక్షసుడి గురించి నీకు చెబుతాను రామా.
అదగ్ధస్య హి విజ్ఞాతుం శక్తిరస్తి న మే ప్రభో। రాక్షసం తు మహావీర్యం సీతా యేన హృతా తవ
నన్ను కాల్చకముందు నాకు తెలుసుకునే శక్తి లేదు ప్రభూ. కానీ నీ సీతను ఎత్తుకెళ్లిన ఆ మహాశక్తివంతుడైన రాక్షసుడు—
విజ్ఞానం హి మహద్ భ్రష్టం శాపదోషేణ రాఘవ। స్వకృతేన మయా ప్రాప్తం రూపం లోకవిగర్హితమ్
రాఘవా! శాపదోషంతో నా గొప్ప జ్ఞానం పోయింది. నా తప్పుతోనే నేను ఈ లోకంలో అందరూ ద్వేషించే రూపాన్ని పొంది ఉన్నాను.
కిం తు యావన్న యాత్యస్తం సవితా శ్రాన్తవాహనః। తావన్మామవటే క్షిప్త్వా దహ రామ యథావిధి
కానీ, అలసిన సూర్యుడు అస్తమించకముందే, నన్ను గుంతలో వేసి, న్యాయంగా కాల్చు రామా.
దగ్ధస్త్వయాహమవటే న్యాయేన రఘునన్దన। వక్ష్యామి తం మహావీర యస్తం వేత్స్యతి రాక్షసమ్
రఘునందనా! నీవు నన్ను గుంతలో న్యాయంగా కాల్చిన తర్వాత, ఆ మహావీరుడి గురించి చెబుతాను. అతడు ఆ రాక్షసుడిని కనుగొంటాడు.
తేన సఖ్యం చ కర్తవ్యం న్యాయ్యవృత్తేన రాఘవ। కల్పయిష్యతి తే వీర సాహాయ్యం లఘువిక్రమ
రాఘవా! అతడు ధర్మబద్ధుడైనవాడు. అతడితో స్నేహం చేయాలి. ఓ వీరా! అతడు నీకు త్వరగా సహాయం చేసే మార్గాన్ని చూపిస్తాడు.
నహి తస్యాస్త్యవిజ్ఞాతం త్రిషు లోకేషు రాఘవ। సర్వాన్ పరివృతో లోకాన్ పురా వై కారణాన్తరే
రాఘవా! మూడూ లోకాలలో అతడికి తెలియని విషయం లేదు. ఒకప్పుడు, వేరే కారణంతో, అన్ని లోకాల మధ్య తిరిగాడు.
thumb|ద్విసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ద్విసప్తతితమః సర్గః ॥౩-
ఇక్కడ డెబ్బై రెండవ సర్గ ముగిసింది. వినండి.