త్వం తు కో వా కిమర్థం వా కబన్ధసదృశో వనే। ఆస్యేనోరసి దీప్తేన భగ్నజఙ్ఘో విచేష్టసే
కానీ నువ్వెవరు? ఎందుకు కబంధుడిలా, మెడపై నోరు మెరుస్తూ, కాళ్లు విరిగిపోయి అడవిలో తిరుగుతున్నావు?
ఏవముక్తః కబన్ధస్తు లక్ష్మణేనోత్తరం వచః। ఉవాచ వచనం ప్రీతస్తదిన్ద్రవచనం స్మరన్
లక్ష్మణుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, కబంధుడు ఇంద్రుడు చెప్పిన మాటలు గుర్తు చేసుకుని, ఆనందంగా సమాధానం చెప్పాడు.
స్వాగతం వాం నరవ్యాఘ్రౌ దిష్ట్యా పశ్యామి వామహమ్। దిష్ట్యా చేమౌ నికృత్తౌ మే యువాభ్యాం బాహుబన్ధనౌ
నరసింహుల్లాంటి వీరులారా! మీరిరువురు నాకు ఎదురయ్యారు, అదృష్టమే. మీరు నాకట్టిన చేతులు మీరు నరికివేయడం కూడా అదృష్టమే.
విరూపం యచ్చ మే రూపం ప్రాప్తం హ్యవినయాద్ యథా। తన్మే శృణు నరవ్యాఘ్ర తత్త్వతః శంసతస్తవ
నా రూపం ఇలా వికృతంగా మారడాన్ని, నా తప్పు వల్లే ఎలా జరిగిందో నేను నిజాయితీగా చెబుతున్నాను, వినండి నరసింహులారా.
thumb|ఏకసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకసప్తతితమః సర్గః ॥౩-
ఇక్కడ డబ్బై ఒకటి వ సర్గ ముగిసింది. వినండి.
పురా రామ మహాబాహో మహాబలపరాక్రమమ్। రూపమాసీన్మమాచిన్త్యం త్రిషు లోకేషు విశ్రుతమ్
రామా! ఒకప్పుడు నాకు అపారమైన బలం, పరాక్రమం ఉండేవి. నా రూపం మూడు లోకాల్లో ప్రసిద్ధిగా ఉండేది.
యథా సూర్యస్య సోమస్య శక్రస్య చ యథా వపుః। సోఽహం రూపమిదం కృత్వా లోకవిత్రాసనం మహత్
సూర్యుడు, చంద్రుడు, ఇంద్రుడు ఎలా ప్రకాశిస్తారో, నా రూపం కూడా అలాగే ఉండేది. ఆ రూపంతో లోకాలకు భయాందోళన కలిగించేవాడిని.
ఋషీన్ వనగతాన్ రామ త్రాసయామి తతస్తతః। తతః స్థూలశిరా నామ మహర్షిః కోపితో మయా
రామా! అడవిలో ఉండే ఋషులను నేను ఎక్కడికక్కడ భయపెట్టేవాడిని. అప్పుడు స్థూలశిరస్సు అనే మహర్షి నన్ను కోపగించుకున్నాడు.
స చిన్వన్ వివిధం వన్యం రూపేణానేన ధర్షితః। తేనాహముక్తః ప్రేక్ష్యైవం ఘోరశాపాభిధాయినా
అతడు అడవిలో వివిధ వన్యఫలాలు వెతుకుతుండగా, నేను ఈ రూపంతో అతన్ని బాధించాను. అప్పుడు అతడు నన్ను చూసి భయంకరమైన శాపం పెట్టాడు.
ఏతదేవం నృశంసం తే రూపమస్తు విగర్హితమ్। స మయా యాచితః క్రుద్ధః శాపస్యాన్తో భవేదితి
'నీకు ఈ క్రూరమైన రూపం కలగాలి' అని శపించాడు. నేను అతన్ని శాపాంతం కోసం వేడుకున్నాను.
అభిశాపకృతస్యేతి తేనేదం భాషితం వచః। యదా ఛిత్త్వా భుజౌ రామస్త్వాం దహేద్ విజనే వనే
అప్పుడు ఆ మహర్షి ఇలా అన్నాడు: 'రాముడు నీ రెండు చేతులు నరికివేసి, అడవిలో నిన్ను దహించినప్పుడు—'
తదా త్వం ప్రాప్స్యసే రూపం స్వమేవ విపులం శుభమ్। శ్రియా విరాజితం పుత్రం దనోస్త్వం విద్ధి లక్ష్మణ
'అప్పుడు నీకు మునుపటి గొప్ప, మంగళకరమైన రూపం తిరిగి వస్తుంది. లక్ష్మణా! నేను దనువు కుమారుడిని అని తెలుసుకో.'
ఇన్ద్రకోపాదిదం రూపం ప్రాప్తమేవం రణాజిరే। అహం హి తపసోగ్రేణ పితామహమతోషయమ్
ఇంద్రుడు కోపంతో యుద్ధభూమిలో నాకు ఈ రూపం కలిగింది. నేను గాఢమైన తపస్సుతో పితామహుడైన బ్రహ్మను సంతుష్టిపరిచాను.
దీర్ఘమాయుః స మే ప్రాదాత్ తతో మాం విభ్రమోఽస్పృశత్ । దీర్ఘమాయుర్మయా ప్రాప్తం కిం మాం శక్రః కరిష్యతి
అప్పుడు ఆయన నాకు దీర్ఘాయువు ప్రసాదించాడు. అందువల్ల నాకు మాయ కలగలేదు. దీర్ఘాయువు పొందిన నేను, ఇంద్రుడు నన్ను ఏమి చేయగలడు?
ఇత్యేవం బుద్ధిమాస్థాయ రణే శక్రమధర్షయమ్। తస్య బాహుప్రముక్తేన వజ్రేణ శతపర్వణా
ఈ విధంగా ఆలోచించి యుద్ధంలో ఇంద్రునితో పోరాడాను. అతడు తన వజ్రాయుధంతో నా తొడలు, తలపై బలంగా కొట్టాడు.
సక్థినీ చ శిరశ్చైవ శరీరే సమ్ప్రవేశితమ్। స మయా యాచ్యమానః సన్ నానయద్ యమసాదనమ్
నా తొడలు, తల శరీరంలోకి లోపలికి పోయాయి. నేను ఎంత వేడుకున్నా, ఆయన నన్ను యమలోకానికి పంపలేదు.
పితామహవచః సత్యం తదస్త్వితి మమాబ్రవీత్। అనాహారః కథం శక్తో భగ్నసక్థిశిరోముఖః
అప్పుడు ఆయన, 'పితామహుడి మాట నిజమవ్వాలి' అని అన్నాడు. ఆహారం లేకుండా, తొడలు, తల, నోరు విరిగిపోయిన నేను—
వజ్రేణాభిహతః కాలం సుదీర్ఘమపి జీవితుమ్। స ఏవముక్తః శక్రో మే బాహూ యోజనమాయతౌ
వజ్రాయుధంతో కొట్టబడిన నేను, ఎంతకాలమైనా ఎలా బ్రతకగలను? అప్పుడు ఇంద్రుడు నా చేతులను ఒక యోజన పొడవుగా చేశాడు—
తదా చాస్యం చ మే కుక్షౌ తీక్ష్ణదంష్ట్రమకల్పయత్ । సోఽహం భుజాభ్యాం దీర్ఘాభ్యాం సంక్షిప్యాస్మిన్ వనేచరాన్
అప్పుడు నా నోటిని కడుపులో, పదునైన పళ్లతో ఏర్పరిచాడు. ఈ పొడవైన చేతులతో నేను ఇక్కడ అడవిలో తిరిగే జంతువులను పట్టుకుంటాను—
సింహద్వీపిమృగవ్యాఘ్రాన్ భక్షయామి సమన్తతః। స తు మామబ్రవీదిన్ద్రో యదా రామః సలక్ష్మణః
సింహాలు, ఏనుగులు, జింకలు, పులులను చుట్టూ పట్టుకుని తినేస్తాను. అప్పుడు ఇంద్రుడు నాకు ఇలా అన్నాడు—'రాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి—'
ఛేత్స్యతే సమరే బాహూ తదా స్వర్గం గమిష్యసి। అనేన వపుషా తాత వనేఽస్మిన్ రాజసత్తమ
'యుద్ధంలో నీ చేతులను నరికినప్పుడు, నీవు స్వర్గానికి వెళ్ళవు. ఈ రూపంతో, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ అడవిలో—'
యద్ యత్ పశ్యామి సర్వస్య గ్రహణం సాధు రోచయే। అవశ్యం గ్రహణం రామో మన్యేఽహం సముపైష్యతి
'నేను ఏది చూసినా, దాన్ని పట్టుకోవాలని ఆశపడతాను. తప్పకుండా రాముడు నన్ను పట్టుకోడానికి వస్తాడని నేను అనుకుంటున్నాను.'
ఇమాం బుద్ధిం పురస్కృత్య దేహన్యాసకృతశ్రమః। స త్వం రామోఽసి భద్రం తే నాహమన్యేన రాఘవ
ఈ సంకల్పాన్ని పట్టుకొని, ఈ శరీరాన్ని భరించడంలో అలసిపోయిన నేను, నీకు చెబుతున్నాను—నీవే రాముడు, నీకు మంగళం కలుగనీ, రాఘవా! నన్ను మరొకరు చంపలేరు.
శక్యో హన్తుం యథా తత్త్వమేవముక్తం మహర్షిణా। అహం హి మతిసాచివ్యం కరిష్యామి నరర్షభ
మహర్షి చెప్పినట్లే, అతన్ని చంపడం సాధ్యమే. నరశ్రేష్ఠుడా! నేను నా బుద్ధితో సహాయపడతాను.
మిత్రం చైవోపదేక్ష్యామి యువాభ్యాం సంస్కృతోఽగ్నినా। ఏవముక్తస్తు ధర్మాత్మా దనునా తేన రాఘవః
మీ ఇద్దరికీ అగ్నిని సాక్షిగా స్నేహబంధాన్ని ఎలా చేయాలో నేర్పిస్తాను.
ఇదం జగాద వచనం లక్ష్మణస్య చ పశ్యతః। రావణేన హృతా భార్యా సీతా మమ యశస్వినీ
అలా ధర్మాత్ముడైన రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు వినుతూ ఉండగా ఇలా అన్నాడు—'రావణుడు నా మహిమగల భార్య సీతను అపహరించాడు.'
నిష్క్రాన్తస్య జనస్థానాత్ సహ భ్రాత్రా యథాసుఖమ్। నామమాత్రం తు జానామి న రూపం తస్య రక్షసః
జనస్థానాన్ని సోదరుడితో కలిసి వదిలి వచ్చిన తర్వాత, ఆ రాక్షసుని పేరు తప్ప రూపం నాకు తెలియదు.
నివాసం వా ప్రభావం వా వయం తస్య న విద్మహే। శోకార్తానామనాథానామేవం విపరిధావతామ్
అతని నివాసం గానీ, శక్తి గానీ మాకు తెలియదు. మేము దుఃఖంతో బాధపడుతూ, దిక్కులేకుండా తిరుగుతున్నాము.
కారుణ్యం సదృశం కర్తుముపకారేణ వర్తతామ్। కాష్ఠాన్యానీయ భగ్నాని కాలే శుష్కాణి కుఞ్జరైః
ఇలాంటి వారికి దయ చూపి, సహాయం చేయడం సముచితం. ఏనుగులు విరిచిన, కాలానికి తగిన ఎండిన కట్టెలను తెచ్చి—
ధక్ష్యామస్త్వాం వయం వీర శ్వభ్రే మహతి కల్పితే। స త్వం సీతాం సమాచక్ష్వ యేన వా యత్ర వా హృతా
మేము నిన్ను, వీరుడా, పెద్ద గుంతలో వేసి కాల్చేస్తాము. అందుకే, సీతను ఎవరు, ఎక్కడ అపహరించారో చెప్పు.