నిశ్చేష్టానాం వధో రాజన్ కుత్సితో జగతీపతేః। క్రతుమధ్యోపనీతానాం పశూనామివ రాఘవ
రాఘవా! రాజు అయినవాడికి, సహాయహీనంగా ఉన్నవారిని చంపడం చాలా నిందనీయం. అది యజ్ఞంలో మధ్యలో తీసుకువచ్చిన పశువులను చంపడంలాంటిది.
ఏతత్ సంజల్పితం శ్రుత్వా తయోః క్రుద్ధస్తు రాక్షసః। విదార్యాస్యం తతో రౌద్రం తౌ భక్షయితుమారభత్
వారిద్దరి మాటలు విని, ఆ కోపంతో ఉన్న రాక్షసుడు తన భయంకరమైన నోరు విప్పి వారిద్దరినీ తినడానికి ప్రయత్నించాడు.
తతస్తౌ దేశకాలజ్ఞౌ ఖడ్గాభ్యామేవ రాఘవౌ। అచ్ఛిన్దన్తాం సుసంహృష్టౌ బాహూ తస్యాంసదేశతః
అప్పుడు సమయాన్ని, స్థలాన్ని తెలుసుకున్న రాఘవులు ఇద్దరూ ఆనందంగా తమ ఖడ్గాలతో అతని భుజాల దగ్గర బాహువులను నరికేశారు.
దక్షిణో దక్షిణం బాహుమసక్తమసినా తతః। చిచ్ఛేద రామో వేగేన సవ్యం వీరస్తు లక్ష్మణః
అప్పుడు రాముడు తన ఖడ్గంతో వేగంగా కబంధుడి కుడి చేయిని నరికాడు. ధైర్యవంతుడైన లక్ష్మణుడు ఎడమ చేయిని నరికాడు.
స పపాత మహాబాహుశ్ఛిన్నబాహుర్మహాస్వనః। ఖం చ గాం చ దిశశ్చైవ నాదయఞ్జలదో యథా
బలమైన భుజాలు నరికివేయబడిన ఆ మహాబలుడు గర్జనతో ఆకాశం, భూమి, దిక్కులు అన్నీ మారుమోగేలా పడి పోయాడు, మేఘం మ్రోగినట్లు.
స నికృత్తౌ భుజౌ దృష్ట్వా శోణితౌఘపరిప్లుతః। దీనః పప్రచ్ఛ తౌ వీరౌ కౌ యువామితి దానవః
తన రెండు చేతులు నరికివేయబడి, రక్తం పొంగిపొర్లుతూ, ఆ దానవుడు విచారంతో ఆ ఇద్దరు వీరులను చూసి, "మీరు ఎవరు?" అని అడిగాడు.
ఇతి తస్య బ్రువాణస్య లక్ష్మణః శుభలక్షణః। శశంస తస్య కాకుస్త్థం కబన్ధస్య మహాబలః
అతడు ఇలా అడుగుతుండగా, మంగళకర లక్షణాలు ఉన్న లక్ష్మణుడు, మహాబలుడు కబంధుడికి కకుత్థ వంశాన్ని వివరించాడు.
అయమిక్ష్వాకుదాయాదో రామో నామ జనైః శ్రుతః। తస్యైవావరజం విద్ధి భ్రాతరం మాం చ లక్ష్మణమ్
ఇతడు ఇక్ష్వాకువంశానికి చెందిన రాముడు అని ప్రజలు వినిపించుకుంటారు. నేనే అతని తమ్ముడు లక్ష్మణుడిని అని తెలుసుకో.
మాత్రా ప్రతిహతే రాజ్యే రామః ప్రవ్రాజితో వనమ్। మయా సహ చరత్యేష భార్యయా చ మహద్ వనమ్
తన తల్లి రాజ్యాన్ని నిరాకరించడంతో, రాముడు అడవికి పంపించబడ్డాడు. ఇప్పుడు ఇతడు తన భార్యతో, నాతో కలిసి ఈ విస్తారమైన అడవిలో సంచరిస్తున్నాడు.
అస్య దేవప్రభావస్య వసతో విజనే వనే। రక్షసాపహృతా భార్యా యామిచ్ఛన్తావిహాగతౌ
ఈ దేవతులాంటి బలశాలి అడవిలో నివసిస్తున్నప్పుడు, రాక్షసుడు ఇతని భార్యను అపహరించాడు. మేమిద్దరం ఆమెను వెతుకుతూ ఇక్కడికి వచ్చాము.
త్వం తు కో వా కిమర్థం వా కబన్ధసదృశో వనే। ఆస్యేనోరసి దీప్తేన భగ్నజఙ్ఘో విచేష్టసే
కానీ నువ్వెవరు? ఎందుకు కబంధుడిలా, మెడపై నోరు మెరుస్తూ, కాళ్లు విరిగిపోయి అడవిలో తిరుగుతున్నావు?
ఏవముక్తః కబన్ధస్తు లక్ష్మణేనోత్తరం వచః। ఉవాచ వచనం ప్రీతస్తదిన్ద్రవచనం స్మరన్
లక్ష్మణుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, కబంధుడు ఇంద్రుడు చెప్పిన మాటలు గుర్తు చేసుకుని, ఆనందంగా సమాధానం చెప్పాడు.
స్వాగతం వాం నరవ్యాఘ్రౌ దిష్ట్యా పశ్యామి వామహమ్। దిష్ట్యా చేమౌ నికృత్తౌ మే యువాభ్యాం బాహుబన్ధనౌ
నరసింహుల్లాంటి వీరులారా! మీరిరువురు నాకు ఎదురయ్యారు, అదృష్టమే. మీరు నాకట్టిన చేతులు మీరు నరికివేయడం కూడా అదృష్టమే.
విరూపం యచ్చ మే రూపం ప్రాప్తం హ్యవినయాద్ యథా। తన్మే శృణు నరవ్యాఘ్ర తత్త్వతః శంసతస్తవ
నా రూపం ఇలా వికృతంగా మారడాన్ని, నా తప్పు వల్లే ఎలా జరిగిందో నేను నిజాయితీగా చెబుతున్నాను, వినండి నరసింహులారా.
thumb|ఏకసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకసప్తతితమః సర్గః ॥౩-
ఇక్కడ డబ్బై ఒకటి వ సర్గ ముగిసింది. వినండి.
పురా రామ మహాబాహో మహాబలపరాక్రమమ్। రూపమాసీన్మమాచిన్త్యం త్రిషు లోకేషు విశ్రుతమ్
రామా! ఒకప్పుడు నాకు అపారమైన బలం, పరాక్రమం ఉండేవి. నా రూపం మూడు లోకాల్లో ప్రసిద్ధిగా ఉండేది.
యథా సూర్యస్య సోమస్య శక్రస్య చ యథా వపుః। సోఽహం రూపమిదం కృత్వా లోకవిత్రాసనం మహత్
సూర్యుడు, చంద్రుడు, ఇంద్రుడు ఎలా ప్రకాశిస్తారో, నా రూపం కూడా అలాగే ఉండేది. ఆ రూపంతో లోకాలకు భయాందోళన కలిగించేవాడిని.
ఋషీన్ వనగతాన్ రామ త్రాసయామి తతస్తతః। తతః స్థూలశిరా నామ మహర్షిః కోపితో మయా
రామా! అడవిలో ఉండే ఋషులను నేను ఎక్కడికక్కడ భయపెట్టేవాడిని. అప్పుడు స్థూలశిరస్సు అనే మహర్షి నన్ను కోపగించుకున్నాడు.
స చిన్వన్ వివిధం వన్యం రూపేణానేన ధర్షితః। తేనాహముక్తః ప్రేక్ష్యైవం ఘోరశాపాభిధాయినా
అతడు అడవిలో వివిధ వన్యఫలాలు వెతుకుతుండగా, నేను ఈ రూపంతో అతన్ని బాధించాను. అప్పుడు అతడు నన్ను చూసి భయంకరమైన శాపం పెట్టాడు.
ఏతదేవం నృశంసం తే రూపమస్తు విగర్హితమ్। స మయా యాచితః క్రుద్ధః శాపస్యాన్తో భవేదితి
'నీకు ఈ క్రూరమైన రూపం కలగాలి' అని శపించాడు. నేను అతన్ని శాపాంతం కోసం వేడుకున్నాను.
అభిశాపకృతస్యేతి తేనేదం భాషితం వచః। యదా ఛిత్త్వా భుజౌ రామస్త్వాం దహేద్ విజనే వనే
అప్పుడు ఆ మహర్షి ఇలా అన్నాడు: 'రాముడు నీ రెండు చేతులు నరికివేసి, అడవిలో నిన్ను దహించినప్పుడు—'
తదా త్వం ప్రాప్స్యసే రూపం స్వమేవ విపులం శుభమ్। శ్రియా విరాజితం పుత్రం దనోస్త్వం విద్ధి లక్ష్మణ
'అప్పుడు నీకు మునుపటి గొప్ప, మంగళకరమైన రూపం తిరిగి వస్తుంది. లక్ష్మణా! నేను దనువు కుమారుడిని అని తెలుసుకో.'
ఇన్ద్రకోపాదిదం రూపం ప్రాప్తమేవం రణాజిరే। అహం హి తపసోగ్రేణ పితామహమతోషయమ్
ఇంద్రుడు కోపంతో యుద్ధభూమిలో నాకు ఈ రూపం కలిగింది. నేను గాఢమైన తపస్సుతో పితామహుడైన బ్రహ్మను సంతుష్టిపరిచాను.
దీర్ఘమాయుః స మే ప్రాదాత్ తతో మాం విభ్రమోఽస్పృశత్ । దీర్ఘమాయుర్మయా ప్రాప్తం కిం మాం శక్రః కరిష్యతి
అప్పుడు ఆయన నాకు దీర్ఘాయువు ప్రసాదించాడు. అందువల్ల నాకు మాయ కలగలేదు. దీర్ఘాయువు పొందిన నేను, ఇంద్రుడు నన్ను ఏమి చేయగలడు?
ఇత్యేవం బుద్ధిమాస్థాయ రణే శక్రమధర్షయమ్। తస్య బాహుప్రముక్తేన వజ్రేణ శతపర్వణా
ఈ విధంగా ఆలోచించి యుద్ధంలో ఇంద్రునితో పోరాడాను. అతడు తన వజ్రాయుధంతో నా తొడలు, తలపై బలంగా కొట్టాడు.
సక్థినీ చ శిరశ్చైవ శరీరే సమ్ప్రవేశితమ్। స మయా యాచ్యమానః సన్ నానయద్ యమసాదనమ్
నా తొడలు, తల శరీరంలోకి లోపలికి పోయాయి. నేను ఎంత వేడుకున్నా, ఆయన నన్ను యమలోకానికి పంపలేదు.
పితామహవచః సత్యం తదస్త్వితి మమాబ్రవీత్। అనాహారః కథం శక్తో భగ్నసక్థిశిరోముఖః
అప్పుడు ఆయన, 'పితామహుడి మాట నిజమవ్వాలి' అని అన్నాడు. ఆహారం లేకుండా, తొడలు, తల, నోరు విరిగిపోయిన నేను—
వజ్రేణాభిహతః కాలం సుదీర్ఘమపి జీవితుమ్। స ఏవముక్తః శక్రో మే బాహూ యోజనమాయతౌ
వజ్రాయుధంతో కొట్టబడిన నేను, ఎంతకాలమైనా ఎలా బ్రతకగలను? అప్పుడు ఇంద్రుడు నా చేతులను ఒక యోజన పొడవుగా చేశాడు—
తదా చాస్యం చ మే కుక్షౌ తీక్ష్ణదంష్ట్రమకల్పయత్ । సోఽహం భుజాభ్యాం దీర్ఘాభ్యాం సంక్షిప్యాస్మిన్ వనేచరాన్
అప్పుడు నా నోటిని కడుపులో, పదునైన పళ్లతో ఏర్పరిచాడు. ఈ పొడవైన చేతులతో నేను ఇక్కడ అడవిలో తిరిగే జంతువులను పట్టుకుంటాను—
సింహద్వీపిమృగవ్యాఘ్రాన్ భక్షయామి సమన్తతః। స తు మామబ్రవీదిన్ద్రో యదా రామః సలక్ష్మణః
సింహాలు, ఏనుగులు, జింకలు, పులులను చుట్టూ పట్టుకుని తినేస్తాను. అప్పుడు ఇంద్రుడు నాకు ఇలా అన్నాడు—'రాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి—'