వ్యసనం జీవితాన్తాయ ప్రాప్తమప్రాప్య తాం ప్రియామ్। కాలస్య సుమహద్ వీర్యం సర్వభూతేషు లక్ష్మణ
నా ప్రియమైనవారిని పొందకముందే ప్రాణాంతకమైన ఈ విపత్తు మన మీద పడింది. కాలానికి అన్ని జీవుల మీద ఎంతటి శక్తి ఉందో చూడు లక్ష్మణా.
త్వాం చ మాం చ నరవ్యాఘ్ర వ్యసనైః పశ్య మోహితౌ। నహి భారోఽస్తి దైవస్య సర్వభూతేషు లక్ష్మణ
మనిద్దరినీ, నరశార్దూలా, ఈ బాధలు ఎంతగా మాయలో పడేశాయో చూడు. లక్ష్మణా, అన్ని జీవులకూ విధికి ఎలాంటి భారమూ లేదు.
శూరాశ్చ బలవన్తశ్చ కృతాస్త్రాశ్చ రణాజిరే। కాలాభిపన్నాః సీదన్తి యథా వాలుకసేతవః
ధైర్యవంతులు, బలవంతులు, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు అయినవారు కూడా కాలం ప్రభావంతో యుద్ధంలో పడిపోతారు. అది ఇసుక దిబ్బలు కూలిపోవడం లాంటిది.
ఇతి బ్రువాణో దృఢసత్యవిక్రమో మహాయశా దాశరథిః ప్రతాపవాన్। అవేక్ష్య సౌమిత్రిముదగ్రవిక్రమః స్థిరాం తదా స్వాం మతిమాత్మనాకరోత్
ఇలా మాట్లాడిన దశరథ కుమారుడు రాముడు, నిజమైన ధైర్యవంతుడు, మహాప్రతిష్ఠ కలవాడు, సౌమిత్రిని ధైర్యంగా చూసి, తన మనస్సును స్థిరంగా చేసుకున్నాడు.
thumb|సప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే సప్తతితమః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు అరణ్యకాండలో డెబ్బైవ సర్గ ప్రారంభమవుతోంది. వినండి.
తౌ తు తత్ర స్థితౌ దృష్ట్వా భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। బాహుపాశపరిక్షిప్తౌ కబన్ధో వాక్యమబ్రవీత్
అక్కడ రాముడు, లక్ష్మణుడు అనే ఇద్దరు అన్నదమ్ములను తన బాహువులతో బంధించినట్టు చూసి, కబంధుడు ఇలా అన్నాడు.
తిష్ఠతః కిం ను మాం దృష్ట్వా క్షుధార్తం క్షత్రియర్షభౌ। ఆహారార్థం తు సందిష్టౌ దైవేన హతచేతనౌ
నరశ్రేష్ఠులారా! నేను ఆకలితో ఉన్నాను. నన్ను చూసి మీరు ఎందుకు నిలబడి ఉన్నారు? విధి వల్ల మీరు ఇక్కడికి వచ్చారు. మీ బుద్ధి పోయింది. మీరు నాకు ఆహారంగా పంపబడ్డారు.
తచ్ఛ్రుత్వా లక్ష్మణో వాక్యం ప్రాప్తకాలం హితం తదా। ఉవాచార్తిసమాపన్నో విక్రమే కృతనిశ్చయః
ఆ సమయానికి తగిన, మేలైన మాటలు విని, బాధతో ఉన్నా, ధైర్యంగా ఉన్న లక్ష్మణుడు అప్పుడు ఇలా అన్నాడు.
త్వాం చ మాం చ పురా తూర్ణమాదత్తే రాక్షసాధమః। తస్మాదసిభ్యామస్యాశు బాహూ ఛిన్దావహే గురూ
చూడు, ఆ దుష్ట రాక్షసుడు మనిద్దరినీ త్వరలో పట్టుకుంటాడు. అందుకే మనిద్దరం వెంటనే ఖడ్గాలతో అతని బలమైన బాహువులను నరికేద్దాం.
భీషణోఽయం మహాకాయో రాక్షసా భుజవిక్రమః। లోకం హ్యతిజితం కృత్వా హ్యావాం హన్తుమిహేచ్ఛతి
ఈ భయంకరమైన, పెద్ద శరీరమున్న రాక్షసుడు, బలమైన చేతులతో, లోకాన్ని జయించి, ఇప్పుడు మనిద్దరినీ చంపాలని కోరుకుంటున్నాడు.
నిశ్చేష్టానాం వధో రాజన్ కుత్సితో జగతీపతేః। క్రతుమధ్యోపనీతానాం పశూనామివ రాఘవ
రాఘవా! రాజు అయినవాడికి, సహాయహీనంగా ఉన్నవారిని చంపడం చాలా నిందనీయం. అది యజ్ఞంలో మధ్యలో తీసుకువచ్చిన పశువులను చంపడంలాంటిది.
ఏతత్ సంజల్పితం శ్రుత్వా తయోః క్రుద్ధస్తు రాక్షసః। విదార్యాస్యం తతో రౌద్రం తౌ భక్షయితుమారభత్
వారిద్దరి మాటలు విని, ఆ కోపంతో ఉన్న రాక్షసుడు తన భయంకరమైన నోరు విప్పి వారిద్దరినీ తినడానికి ప్రయత్నించాడు.
తతస్తౌ దేశకాలజ్ఞౌ ఖడ్గాభ్యామేవ రాఘవౌ। అచ్ఛిన్దన్తాం సుసంహృష్టౌ బాహూ తస్యాంసదేశతః
అప్పుడు సమయాన్ని, స్థలాన్ని తెలుసుకున్న రాఘవులు ఇద్దరూ ఆనందంగా తమ ఖడ్గాలతో అతని భుజాల దగ్గర బాహువులను నరికేశారు.
దక్షిణో దక్షిణం బాహుమసక్తమసినా తతః। చిచ్ఛేద రామో వేగేన సవ్యం వీరస్తు లక్ష్మణః
అప్పుడు రాముడు తన ఖడ్గంతో వేగంగా కబంధుడి కుడి చేయిని నరికాడు. ధైర్యవంతుడైన లక్ష్మణుడు ఎడమ చేయిని నరికాడు.
స పపాత మహాబాహుశ్ఛిన్నబాహుర్మహాస్వనః। ఖం చ గాం చ దిశశ్చైవ నాదయఞ్జలదో యథా
బలమైన భుజాలు నరికివేయబడిన ఆ మహాబలుడు గర్జనతో ఆకాశం, భూమి, దిక్కులు అన్నీ మారుమోగేలా పడి పోయాడు, మేఘం మ్రోగినట్లు.
స నికృత్తౌ భుజౌ దృష్ట్వా శోణితౌఘపరిప్లుతః। దీనః పప్రచ్ఛ తౌ వీరౌ కౌ యువామితి దానవః
తన రెండు చేతులు నరికివేయబడి, రక్తం పొంగిపొర్లుతూ, ఆ దానవుడు విచారంతో ఆ ఇద్దరు వీరులను చూసి, "మీరు ఎవరు?" అని అడిగాడు.
ఇతి తస్య బ్రువాణస్య లక్ష్మణః శుభలక్షణః। శశంస తస్య కాకుస్త్థం కబన్ధస్య మహాబలః
అతడు ఇలా అడుగుతుండగా, మంగళకర లక్షణాలు ఉన్న లక్ష్మణుడు, మహాబలుడు కబంధుడికి కకుత్థ వంశాన్ని వివరించాడు.
అయమిక్ష్వాకుదాయాదో రామో నామ జనైః శ్రుతః। తస్యైవావరజం విద్ధి భ్రాతరం మాం చ లక్ష్మణమ్
ఇతడు ఇక్ష్వాకువంశానికి చెందిన రాముడు అని ప్రజలు వినిపించుకుంటారు. నేనే అతని తమ్ముడు లక్ష్మణుడిని అని తెలుసుకో.
మాత్రా ప్రతిహతే రాజ్యే రామః ప్రవ్రాజితో వనమ్। మయా సహ చరత్యేష భార్యయా చ మహద్ వనమ్
తన తల్లి రాజ్యాన్ని నిరాకరించడంతో, రాముడు అడవికి పంపించబడ్డాడు. ఇప్పుడు ఇతడు తన భార్యతో, నాతో కలిసి ఈ విస్తారమైన అడవిలో సంచరిస్తున్నాడు.
అస్య దేవప్రభావస్య వసతో విజనే వనే। రక్షసాపహృతా భార్యా యామిచ్ఛన్తావిహాగతౌ
ఈ దేవతులాంటి బలశాలి అడవిలో నివసిస్తున్నప్పుడు, రాక్షసుడు ఇతని భార్యను అపహరించాడు. మేమిద్దరం ఆమెను వెతుకుతూ ఇక్కడికి వచ్చాము.
త్వం తు కో వా కిమర్థం వా కబన్ధసదృశో వనే। ఆస్యేనోరసి దీప్తేన భగ్నజఙ్ఘో విచేష్టసే
కానీ నువ్వెవరు? ఎందుకు కబంధుడిలా, మెడపై నోరు మెరుస్తూ, కాళ్లు విరిగిపోయి అడవిలో తిరుగుతున్నావు?
ఏవముక్తః కబన్ధస్తు లక్ష్మణేనోత్తరం వచః। ఉవాచ వచనం ప్రీతస్తదిన్ద్రవచనం స్మరన్
లక్ష్మణుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, కబంధుడు ఇంద్రుడు చెప్పిన మాటలు గుర్తు చేసుకుని, ఆనందంగా సమాధానం చెప్పాడు.
స్వాగతం వాం నరవ్యాఘ్రౌ దిష్ట్యా పశ్యామి వామహమ్। దిష్ట్యా చేమౌ నికృత్తౌ మే యువాభ్యాం బాహుబన్ధనౌ
నరసింహుల్లాంటి వీరులారా! మీరిరువురు నాకు ఎదురయ్యారు, అదృష్టమే. మీరు నాకట్టిన చేతులు మీరు నరికివేయడం కూడా అదృష్టమే.
విరూపం యచ్చ మే రూపం ప్రాప్తం హ్యవినయాద్ యథా। తన్మే శృణు నరవ్యాఘ్ర తత్త్వతః శంసతస్తవ
నా రూపం ఇలా వికృతంగా మారడాన్ని, నా తప్పు వల్లే ఎలా జరిగిందో నేను నిజాయితీగా చెబుతున్నాను, వినండి నరసింహులారా.
thumb|ఏకసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకసప్తతితమః సర్గః ॥౩-
ఇక్కడ డబ్బై ఒకటి వ సర్గ ముగిసింది. వినండి.
పురా రామ మహాబాహో మహాబలపరాక్రమమ్। రూపమాసీన్మమాచిన్త్యం త్రిషు లోకేషు విశ్రుతమ్
రామా! ఒకప్పుడు నాకు అపారమైన బలం, పరాక్రమం ఉండేవి. నా రూపం మూడు లోకాల్లో ప్రసిద్ధిగా ఉండేది.
యథా సూర్యస్య సోమస్య శక్రస్య చ యథా వపుః। సోఽహం రూపమిదం కృత్వా లోకవిత్రాసనం మహత్
సూర్యుడు, చంద్రుడు, ఇంద్రుడు ఎలా ప్రకాశిస్తారో, నా రూపం కూడా అలాగే ఉండేది. ఆ రూపంతో లోకాలకు భయాందోళన కలిగించేవాడిని.
ఋషీన్ వనగతాన్ రామ త్రాసయామి తతస్తతః। తతః స్థూలశిరా నామ మహర్షిః కోపితో మయా
రామా! అడవిలో ఉండే ఋషులను నేను ఎక్కడికక్కడ భయపెట్టేవాడిని. అప్పుడు స్థూలశిరస్సు అనే మహర్షి నన్ను కోపగించుకున్నాడు.
స చిన్వన్ వివిధం వన్యం రూపేణానేన ధర్షితః। తేనాహముక్తః ప్రేక్ష్యైవం ఘోరశాపాభిధాయినా
అతడు అడవిలో వివిధ వన్యఫలాలు వెతుకుతుండగా, నేను ఈ రూపంతో అతన్ని బాధించాను. అప్పుడు అతడు నన్ను చూసి భయంకరమైన శాపం పెట్టాడు.
ఏతదేవం నృశంసం తే రూపమస్తు విగర్హితమ్। స మయా యాచితః క్రుద్ధః శాపస్యాన్తో భవేదితి
'నీకు ఈ క్రూరమైన రూపం కలగాలి' అని శపించాడు. నేను అతన్ని శాపాంతం కోసం వేడుకున్నాను.