ఉవాచ చ విషణ్ణః సన్ రాఘవం రాఘవానుజః। పశ్య మాం వివశం వీర రాక్షసస్య వశంగతమ్
ఆ సమయంలో మనసు దిగులుతో నిండిన రాఘవుని తమ్ముడు లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ వీరా! నన్ను చూడు, నేను ఏమీ చేయలేక, రాక్షసుడి వశమైపోయాను.'
మయైకేన తు నిర్యుక్తః పరిముచ్యస్వ రాఘవ। మాం హి భూతబలిం దత్త్వా పలాయస్వ యథాసుఖమ్
'నువ్వు ఒక్కడే తప్పించుకో, రాఘవా! నన్ను భూతాలకు బలి ఇచ్చి, నీవు సుఖంగా పారిపో.'
అధిగన్తాసి వైదేహీమచిరేణేతి మే మతిః। ప్రతిలభ్య చ కాకుత్స్థ పితృపైతామహీం మహీమ్
'త్వరలోనే నీవు వైదేహిని చేరుకుంటావని నాకు నమ్మకం ఉంది. కకుత్థ్స వంశజా! నీవు మళ్లీ పితామహుల రాజ్యాన్ని పొందుతావు.'
తత్ర మాం రామ రాజ్యస్థః స్మర్తుమర్హసి సర్వదా। లక్ష్మణేనైవముక్తస్తు రామః సౌమిత్రిమబ్రవీత్
'అక్కడ రాజ్యాన్ని పొందిన తరువాత నీవు ఎప్పుడూ నన్ను గుర్తు పెట్టుకోవాలి, రామా.' అని లక్ష్మణుడు ఇలా చెప్పగా, రాముడు సుమిత్ర కుమారుడితో ఇలా అన్నాడు:
మా స్మ త్రాసం వృథా వీర నహి త్వాదృగ్ విషీదతి। ఏతస్మిన్నన్తరే క్రూరో భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
'నీవు వృథాగా భయపడవద్దు, వీరా! నీవంటి వాడు ఎప్పుడూ నిరాశ చెందడు.' అంతలో ఆ క్రూరుడు రామ లక్ష్మణుల దగ్గరకు వచ్చాడు.
తావువాచ మహాబాహుః కబన్ధో దానవోత్తమః। కౌ యువాం వృషభస్కన్ధౌ మహాఖడ్గధనుర్ధరౌ
అప్పుడు మహాబాహువు, దానవుల్లో శ్రేష్ఠుడైన కబంధుడు, వారిని చూసి ఇలా అడిగాడు: 'మీ ఇద్దరూ ఎవరూ? ఎద్దుల్లాంటి భుజాలతో, గొప్ప ఖడ్గాలు, విల్లు పట్టుకుని ఉన్నారు.'
ఘోరం దేశమిమం ప్రాప్తౌ దైవేన మమ చాక్షుషౌ। వదతం కార్యమిహ వాం కిమర్థం చాగతౌ యువామ్
ఈ భయంకరమైన ప్రదేశానికి మీరు ఇద్దరూ నా చూపులో పడే విధంగా విధి వల్ల వచ్చారు. మీరు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చారు? మీ ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? చెప్పండి.
ఇమం దేశమనుప్రాప్తౌ క్షుధార్తస్యేహ తిష్ఠతః। సబాణచాపఖడ్గౌ చ తీక్ష్ణశృఙ్గావివర్షభౌ
నేను ఆకలితో బాధపడుతూ ఇక్కడ ఉన్న ఈ ప్రదేశంలోకి మీరు బాణాలు, విల్లు, ఖడ్గాలతో, పదునైన కొమ్ములతో ఉన్న ఎద్దుల్లా నిలబడ్డారు.
మాం తూర్ణమనుసమ్ప్రాప్తౌ దుర్లభం జీవితం హి వామ్। తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా కబన్ధస్య దురాత్మనః
మీరు ఇద్దరూ చాలా వేగంగా నన్ను చేరుకున్నారు. ఇప్పుడు మీకు ప్రాణాలు దక్కడం చాలా కష్టం. ఆ దుష్టుడు కబంధుడు ఇలా అన్నాడు.
ఉవాచ లక్ష్మణం రామో ముఖేన పరిశుష్యతా। కృచ్ఛ్రాత్ కృచ్ఛ్రతరం ప్రాప్య దారుణం సత్యవిక్రమ
రాముడు నోరు ఎండిపోయి, లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: 'నిజంగా ధైర్యవంతుడవు, ఇంతటి కష్టాన్ని, ఇంతకన్నా ఎక్కువ బాధను ఎదుర్కొన్నాము.'
వ్యసనం జీవితాన్తాయ ప్రాప్తమప్రాప్య తాం ప్రియామ్। కాలస్య సుమహద్ వీర్యం సర్వభూతేషు లక్ష్మణ
నా ప్రియమైనవారిని పొందకముందే ప్రాణాంతకమైన ఈ విపత్తు మన మీద పడింది. కాలానికి అన్ని జీవుల మీద ఎంతటి శక్తి ఉందో చూడు లక్ష్మణా.
త్వాం చ మాం చ నరవ్యాఘ్ర వ్యసనైః పశ్య మోహితౌ। నహి భారోఽస్తి దైవస్య సర్వభూతేషు లక్ష్మణ
మనిద్దరినీ, నరశార్దూలా, ఈ బాధలు ఎంతగా మాయలో పడేశాయో చూడు. లక్ష్మణా, అన్ని జీవులకూ విధికి ఎలాంటి భారమూ లేదు.
శూరాశ్చ బలవన్తశ్చ కృతాస్త్రాశ్చ రణాజిరే। కాలాభిపన్నాః సీదన్తి యథా వాలుకసేతవః
ధైర్యవంతులు, బలవంతులు, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు అయినవారు కూడా కాలం ప్రభావంతో యుద్ధంలో పడిపోతారు. అది ఇసుక దిబ్బలు కూలిపోవడం లాంటిది.
ఇతి బ్రువాణో దృఢసత్యవిక్రమో మహాయశా దాశరథిః ప్రతాపవాన్। అవేక్ష్య సౌమిత్రిముదగ్రవిక్రమః స్థిరాం తదా స్వాం మతిమాత్మనాకరోత్
ఇలా మాట్లాడిన దశరథ కుమారుడు రాముడు, నిజమైన ధైర్యవంతుడు, మహాప్రతిష్ఠ కలవాడు, సౌమిత్రిని ధైర్యంగా చూసి, తన మనస్సును స్థిరంగా చేసుకున్నాడు.
thumb|సప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే సప్తతితమః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు అరణ్యకాండలో డెబ్బైవ సర్గ ప్రారంభమవుతోంది. వినండి.
తౌ తు తత్ర స్థితౌ దృష్ట్వా భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। బాహుపాశపరిక్షిప్తౌ కబన్ధో వాక్యమబ్రవీత్
అక్కడ రాముడు, లక్ష్మణుడు అనే ఇద్దరు అన్నదమ్ములను తన బాహువులతో బంధించినట్టు చూసి, కబంధుడు ఇలా అన్నాడు.
తిష్ఠతః కిం ను మాం దృష్ట్వా క్షుధార్తం క్షత్రియర్షభౌ। ఆహారార్థం తు సందిష్టౌ దైవేన హతచేతనౌ
నరశ్రేష్ఠులారా! నేను ఆకలితో ఉన్నాను. నన్ను చూసి మీరు ఎందుకు నిలబడి ఉన్నారు? విధి వల్ల మీరు ఇక్కడికి వచ్చారు. మీ బుద్ధి పోయింది. మీరు నాకు ఆహారంగా పంపబడ్డారు.
తచ్ఛ్రుత్వా లక్ష్మణో వాక్యం ప్రాప్తకాలం హితం తదా। ఉవాచార్తిసమాపన్నో విక్రమే కృతనిశ్చయః
ఆ సమయానికి తగిన, మేలైన మాటలు విని, బాధతో ఉన్నా, ధైర్యంగా ఉన్న లక్ష్మణుడు అప్పుడు ఇలా అన్నాడు.
త్వాం చ మాం చ పురా తూర్ణమాదత్తే రాక్షసాధమః। తస్మాదసిభ్యామస్యాశు బాహూ ఛిన్దావహే గురూ
చూడు, ఆ దుష్ట రాక్షసుడు మనిద్దరినీ త్వరలో పట్టుకుంటాడు. అందుకే మనిద్దరం వెంటనే ఖడ్గాలతో అతని బలమైన బాహువులను నరికేద్దాం.
భీషణోఽయం మహాకాయో రాక్షసా భుజవిక్రమః। లోకం హ్యతిజితం కృత్వా హ్యావాం హన్తుమిహేచ్ఛతి
ఈ భయంకరమైన, పెద్ద శరీరమున్న రాక్షసుడు, బలమైన చేతులతో, లోకాన్ని జయించి, ఇప్పుడు మనిద్దరినీ చంపాలని కోరుకుంటున్నాడు.
నిశ్చేష్టానాం వధో రాజన్ కుత్సితో జగతీపతేః। క్రతుమధ్యోపనీతానాం పశూనామివ రాఘవ
రాఘవా! రాజు అయినవాడికి, సహాయహీనంగా ఉన్నవారిని చంపడం చాలా నిందనీయం. అది యజ్ఞంలో మధ్యలో తీసుకువచ్చిన పశువులను చంపడంలాంటిది.
ఏతత్ సంజల్పితం శ్రుత్వా తయోః క్రుద్ధస్తు రాక్షసః। విదార్యాస్యం తతో రౌద్రం తౌ భక్షయితుమారభత్
వారిద్దరి మాటలు విని, ఆ కోపంతో ఉన్న రాక్షసుడు తన భయంకరమైన నోరు విప్పి వారిద్దరినీ తినడానికి ప్రయత్నించాడు.
తతస్తౌ దేశకాలజ్ఞౌ ఖడ్గాభ్యామేవ రాఘవౌ। అచ్ఛిన్దన్తాం సుసంహృష్టౌ బాహూ తస్యాంసదేశతః
అప్పుడు సమయాన్ని, స్థలాన్ని తెలుసుకున్న రాఘవులు ఇద్దరూ ఆనందంగా తమ ఖడ్గాలతో అతని భుజాల దగ్గర బాహువులను నరికేశారు.
దక్షిణో దక్షిణం బాహుమసక్తమసినా తతః। చిచ్ఛేద రామో వేగేన సవ్యం వీరస్తు లక్ష్మణః
అప్పుడు రాముడు తన ఖడ్గంతో వేగంగా కబంధుడి కుడి చేయిని నరికాడు. ధైర్యవంతుడైన లక్ష్మణుడు ఎడమ చేయిని నరికాడు.
స పపాత మహాబాహుశ్ఛిన్నబాహుర్మహాస్వనః। ఖం చ గాం చ దిశశ్చైవ నాదయఞ్జలదో యథా
బలమైన భుజాలు నరికివేయబడిన ఆ మహాబలుడు గర్జనతో ఆకాశం, భూమి, దిక్కులు అన్నీ మారుమోగేలా పడి పోయాడు, మేఘం మ్రోగినట్లు.
స నికృత్తౌ భుజౌ దృష్ట్వా శోణితౌఘపరిప్లుతః। దీనః పప్రచ్ఛ తౌ వీరౌ కౌ యువామితి దానవః
తన రెండు చేతులు నరికివేయబడి, రక్తం పొంగిపొర్లుతూ, ఆ దానవుడు విచారంతో ఆ ఇద్దరు వీరులను చూసి, "మీరు ఎవరు?" అని అడిగాడు.
ఇతి తస్య బ్రువాణస్య లక్ష్మణః శుభలక్షణః। శశంస తస్య కాకుస్త్థం కబన్ధస్య మహాబలః
అతడు ఇలా అడుగుతుండగా, మంగళకర లక్షణాలు ఉన్న లక్ష్మణుడు, మహాబలుడు కబంధుడికి కకుత్థ వంశాన్ని వివరించాడు.
అయమిక్ష్వాకుదాయాదో రామో నామ జనైః శ్రుతః। తస్యైవావరజం విద్ధి భ్రాతరం మాం చ లక్ష్మణమ్
ఇతడు ఇక్ష్వాకువంశానికి చెందిన రాముడు అని ప్రజలు వినిపించుకుంటారు. నేనే అతని తమ్ముడు లక్ష్మణుడిని అని తెలుసుకో.
మాత్రా ప్రతిహతే రాజ్యే రామః ప్రవ్రాజితో వనమ్। మయా సహ చరత్యేష భార్యయా చ మహద్ వనమ్
తన తల్లి రాజ్యాన్ని నిరాకరించడంతో, రాముడు అడవికి పంపించబడ్డాడు. ఇప్పుడు ఇతడు తన భార్యతో, నాతో కలిసి ఈ విస్తారమైన అడవిలో సంచరిస్తున్నాడు.
అస్య దేవప్రభావస్య వసతో విజనే వనే। రక్షసాపహృతా భార్యా యామిచ్ఛన్తావిహాగతౌ
ఈ దేవతులాంటి బలశాలి అడవిలో నివసిస్తున్నప్పుడు, రాక్షసుడు ఇతని భార్యను అపహరించాడు. మేమిద్దరం ఆమెను వెతుకుతూ ఇక్కడికి వచ్చాము.