రోమభిర్నిశితైస్తీక్ష్ణైర్మహాగిరిమివోచ్ఛ్రితమ్। నీలమేఘనిభం రౌద్రం మేఘస్తనితనిఃస్వనమ్
తీవ్రంగా ముల్లులాంటి రోమాలు ఉన్న, గొప్ప కొండలా ఎత్తుగా, మేఘంలా నల్లగా, భయంకరంగా, మేఘగర్జనలా శబ్దించే వాడిని చూశారు.
అగ్నిజ్వాలానికాశేన లలాటస్థేన దీప్యతా। మహాపక్షేణ పిఙ్గేన విపులేనాయతేన చ
అగ్నిజ్వాలలా మెరుస్తున్న నుదుటితో, పెద్ద పసుపు రంగు రెక్కలు విస్తరించి ఉన్న వాడిని చూశారు.
ఏకేనోరసి ఘోరేణ నయనేన సుదర్శినా। మహాదంష్ట్రోపపన్నం తం లేలిహానం మహాముఖమ్
ఒకటి మాత్రమే ఉన్న భయంకరమైన, స్పష్టంగా కనిపించే కన్ను ఛాతిపై ఉండి, పెద్ద పళ్లతో, పెదవులు నాకుతూ ఉన్న అతడిని చూశారు.
భక్షయన్తం మహాఘోరానృక్షసింహమృగద్విజాన్। ఘోరౌ భుజౌ వికుర్వాణముభౌ యోజనమాయతౌ
భయంకరమైన ఎలుగుబంట్లు, సింహాలు, జింకలు, పక్షులను తినుతూ, రెండు భయంకరమైన చేతులను, ఒక్కొక్కటి యోజన పొడవుండేలా ఊపుతున్న వాడిని చూశారు.
కరాభ్యాం వివిధాన్ గృహ్య ఋక్షాన్ పక్షిగణాన్ మృగాన్। ఆకర్షన్తం వికర్షన్తమనేకాన్ మృగయూథపాన్
తన చేతులతో色色 ఎలుగుబంట్లు, పక్షుల గుంపులు, జింకలను పట్టుకుని, ఎన్నో జంతు గుంపుల నాయకులను లాగుతూ, ఈడ్చుకుంటూ పోతున్న వాడిని చూశారు.
స్థితమావృత్య పన్థానం తయోర్భ్రాత్రోః ప్రపన్నయోః। అథ తం సమతిక్రమ్య క్రోశమాత్రం దదర్శతుః
ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ముల దారిని ఆపివేసి అక్కడ నిలబడి ఉన్న అతడిని, కొంత దూరం (క్రోశం) దాటి వెళ్లాక చూశారు.
మహాన్తం దారుణం భీమం కబన్ధం భుజసంవృతమ్। కబన్ధమివ సంస్థానాదతిఘోరప్రదర్శనమ్
అతడిని—కబంధుడిని—అతి పెద్దవాడిగా, భయంకరంగా, భయానకంగా, చేతులతో పూర్తిగా కప్పబడి, తల లేకుండా, దారుణమైన రూపంతో ఉన్న వాడిగా చూశారు.
స మహాబాహురత్యర్థం ప్రసార్య విపులౌ భుజౌ। జగ్రాహ సహితావేవ రాఘవౌ పీడయన్ బలాత్
ఆ మహాబాహువు తన విస్తారమైన చేతులను పూర్తిగా చాచి, ఇద్దరు రాఘవులను ఒకేసారి బలవంతంగా పట్టుకుని పీడించాడు.
ఖడ్గినౌ దృఢధన్వానౌ తిగ్మతేజౌ మహాభుజౌ। భ్రాతరౌ వివశం ప్రాప్తౌ కృష్యమాణౌ మహాబలౌ
ఖడ్గాలు, బలమైన విల్లు పట్టిన, తేజస్సుతో, మహాబాహువులు అయిన ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు, ఆ మహాబలుడు లాగుతున్నప్పుడు, ఏమీ చేయలేని స్థితిలో పడ్డారు.
తత్ర ధైర్యాచ్చ శూరస్తు రాఘవో నైవ వివ్యథే। బాల్యాదనాశ్రయాచ్చైవ లక్ష్మణస్త్వభివివ్యథే
అక్కడ ధైర్యంతో ఉన్న వీరుడు రాఘవుడు ఏమాత్రం భయపడలేదు. కానీ బాల్యంతో, ఆధారంలేక, లక్ష్మణుడు మాత్రం భయపడ్డాడు.
ఉవాచ చ విషణ్ణః సన్ రాఘవం రాఘవానుజః। పశ్య మాం వివశం వీర రాక్షసస్య వశంగతమ్
ఆ సమయంలో మనసు దిగులుతో నిండిన రాఘవుని తమ్ముడు లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ వీరా! నన్ను చూడు, నేను ఏమీ చేయలేక, రాక్షసుడి వశమైపోయాను.'
మయైకేన తు నిర్యుక్తః పరిముచ్యస్వ రాఘవ। మాం హి భూతబలిం దత్త్వా పలాయస్వ యథాసుఖమ్
'నువ్వు ఒక్కడే తప్పించుకో, రాఘవా! నన్ను భూతాలకు బలి ఇచ్చి, నీవు సుఖంగా పారిపో.'
అధిగన్తాసి వైదేహీమచిరేణేతి మే మతిః। ప్రతిలభ్య చ కాకుత్స్థ పితృపైతామహీం మహీమ్
'త్వరలోనే నీవు వైదేహిని చేరుకుంటావని నాకు నమ్మకం ఉంది. కకుత్థ్స వంశజా! నీవు మళ్లీ పితామహుల రాజ్యాన్ని పొందుతావు.'
తత్ర మాం రామ రాజ్యస్థః స్మర్తుమర్హసి సర్వదా। లక్ష్మణేనైవముక్తస్తు రామః సౌమిత్రిమబ్రవీత్
'అక్కడ రాజ్యాన్ని పొందిన తరువాత నీవు ఎప్పుడూ నన్ను గుర్తు పెట్టుకోవాలి, రామా.' అని లక్ష్మణుడు ఇలా చెప్పగా, రాముడు సుమిత్ర కుమారుడితో ఇలా అన్నాడు:
మా స్మ త్రాసం వృథా వీర నహి త్వాదృగ్ విషీదతి। ఏతస్మిన్నన్తరే క్రూరో భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
'నీవు వృథాగా భయపడవద్దు, వీరా! నీవంటి వాడు ఎప్పుడూ నిరాశ చెందడు.' అంతలో ఆ క్రూరుడు రామ లక్ష్మణుల దగ్గరకు వచ్చాడు.
తావువాచ మహాబాహుః కబన్ధో దానవోత్తమః। కౌ యువాం వృషభస్కన్ధౌ మహాఖడ్గధనుర్ధరౌ
అప్పుడు మహాబాహువు, దానవుల్లో శ్రేష్ఠుడైన కబంధుడు, వారిని చూసి ఇలా అడిగాడు: 'మీ ఇద్దరూ ఎవరూ? ఎద్దుల్లాంటి భుజాలతో, గొప్ప ఖడ్గాలు, విల్లు పట్టుకుని ఉన్నారు.'
ఘోరం దేశమిమం ప్రాప్తౌ దైవేన మమ చాక్షుషౌ। వదతం కార్యమిహ వాం కిమర్థం చాగతౌ యువామ్
ఈ భయంకరమైన ప్రదేశానికి మీరు ఇద్దరూ నా చూపులో పడే విధంగా విధి వల్ల వచ్చారు. మీరు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చారు? మీ ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? చెప్పండి.
ఇమం దేశమనుప్రాప్తౌ క్షుధార్తస్యేహ తిష్ఠతః। సబాణచాపఖడ్గౌ చ తీక్ష్ణశృఙ్గావివర్షభౌ
నేను ఆకలితో బాధపడుతూ ఇక్కడ ఉన్న ఈ ప్రదేశంలోకి మీరు బాణాలు, విల్లు, ఖడ్గాలతో, పదునైన కొమ్ములతో ఉన్న ఎద్దుల్లా నిలబడ్డారు.
మాం తూర్ణమనుసమ్ప్రాప్తౌ దుర్లభం జీవితం హి వామ్। తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా కబన్ధస్య దురాత్మనః
మీరు ఇద్దరూ చాలా వేగంగా నన్ను చేరుకున్నారు. ఇప్పుడు మీకు ప్రాణాలు దక్కడం చాలా కష్టం. ఆ దుష్టుడు కబంధుడు ఇలా అన్నాడు.
ఉవాచ లక్ష్మణం రామో ముఖేన పరిశుష్యతా। కృచ్ఛ్రాత్ కృచ్ఛ్రతరం ప్రాప్య దారుణం సత్యవిక్రమ
రాముడు నోరు ఎండిపోయి, లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: 'నిజంగా ధైర్యవంతుడవు, ఇంతటి కష్టాన్ని, ఇంతకన్నా ఎక్కువ బాధను ఎదుర్కొన్నాము.'
వ్యసనం జీవితాన్తాయ ప్రాప్తమప్రాప్య తాం ప్రియామ్। కాలస్య సుమహద్ వీర్యం సర్వభూతేషు లక్ష్మణ
నా ప్రియమైనవారిని పొందకముందే ప్రాణాంతకమైన ఈ విపత్తు మన మీద పడింది. కాలానికి అన్ని జీవుల మీద ఎంతటి శక్తి ఉందో చూడు లక్ష్మణా.
త్వాం చ మాం చ నరవ్యాఘ్ర వ్యసనైః పశ్య మోహితౌ। నహి భారోఽస్తి దైవస్య సర్వభూతేషు లక్ష్మణ
మనిద్దరినీ, నరశార్దూలా, ఈ బాధలు ఎంతగా మాయలో పడేశాయో చూడు. లక్ష్మణా, అన్ని జీవులకూ విధికి ఎలాంటి భారమూ లేదు.
శూరాశ్చ బలవన్తశ్చ కృతాస్త్రాశ్చ రణాజిరే। కాలాభిపన్నాః సీదన్తి యథా వాలుకసేతవః
ధైర్యవంతులు, బలవంతులు, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు అయినవారు కూడా కాలం ప్రభావంతో యుద్ధంలో పడిపోతారు. అది ఇసుక దిబ్బలు కూలిపోవడం లాంటిది.
ఇతి బ్రువాణో దృఢసత్యవిక్రమో మహాయశా దాశరథిః ప్రతాపవాన్। అవేక్ష్య సౌమిత్రిముదగ్రవిక్రమః స్థిరాం తదా స్వాం మతిమాత్మనాకరోత్
ఇలా మాట్లాడిన దశరథ కుమారుడు రాముడు, నిజమైన ధైర్యవంతుడు, మహాప్రతిష్ఠ కలవాడు, సౌమిత్రిని ధైర్యంగా చూసి, తన మనస్సును స్థిరంగా చేసుకున్నాడు.
thumb|సప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే సప్తతితమః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు అరణ్యకాండలో డెబ్బైవ సర్గ ప్రారంభమవుతోంది. వినండి.
తౌ తు తత్ర స్థితౌ దృష్ట్వా భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। బాహుపాశపరిక్షిప్తౌ కబన్ధో వాక్యమబ్రవీత్
అక్కడ రాముడు, లక్ష్మణుడు అనే ఇద్దరు అన్నదమ్ములను తన బాహువులతో బంధించినట్టు చూసి, కబంధుడు ఇలా అన్నాడు.
తిష్ఠతః కిం ను మాం దృష్ట్వా క్షుధార్తం క్షత్రియర్షభౌ। ఆహారార్థం తు సందిష్టౌ దైవేన హతచేతనౌ
నరశ్రేష్ఠులారా! నేను ఆకలితో ఉన్నాను. నన్ను చూసి మీరు ఎందుకు నిలబడి ఉన్నారు? విధి వల్ల మీరు ఇక్కడికి వచ్చారు. మీ బుద్ధి పోయింది. మీరు నాకు ఆహారంగా పంపబడ్డారు.
తచ్ఛ్రుత్వా లక్ష్మణో వాక్యం ప్రాప్తకాలం హితం తదా। ఉవాచార్తిసమాపన్నో విక్రమే కృతనిశ్చయః
ఆ సమయానికి తగిన, మేలైన మాటలు విని, బాధతో ఉన్నా, ధైర్యంగా ఉన్న లక్ష్మణుడు అప్పుడు ఇలా అన్నాడు.
త్వాం చ మాం చ పురా తూర్ణమాదత్తే రాక్షసాధమః। తస్మాదసిభ్యామస్యాశు బాహూ ఛిన్దావహే గురూ
చూడు, ఆ దుష్ట రాక్షసుడు మనిద్దరినీ త్వరలో పట్టుకుంటాడు. అందుకే మనిద్దరం వెంటనే ఖడ్గాలతో అతని బలమైన బాహువులను నరికేద్దాం.
భీషణోఽయం మహాకాయో రాక్షసా భుజవిక్రమః। లోకం హ్యతిజితం కృత్వా హ్యావాం హన్తుమిహేచ్ఛతి
ఈ భయంకరమైన, పెద్ద శరీరమున్న రాక్షసుడు, బలమైన చేతులతో, లోకాన్ని జయించి, ఇప్పుడు మనిద్దరినీ చంపాలని కోరుకుంటున్నాడు.