స గృధ్రరాజః కృతవాన్ యశస్కరం సుదుష్కరం కర్మ రణే నిపాతితః। మహర్షికల్పేన చ సంస్కృతస్తదా జగామ పుణ్యాం గతిమాత్మనః శుభామ్
ఆ గృధ్రరాజు యుద్ధంలో పడిపోయినా, యశస్సును తెచ్చే, చాలా కష్టమైన కార్యాన్ని చేసి, మహర్షిలా గౌరవింపబడి, పవిత్రమైన లోకాన్ని పొందాడు.
కృతోదకౌ తావపి పక్షిసత్తమే స్థిరాం చ బుద్ధిం ప్రణిధాయ జగ్మతుః। ప్రవేశ్య సీతాధిగమే తతో మనో వనం సురేన్ద్రావివ విష్ణువాసవౌ
పక్షులలో శ్రేష్ఠుడైన వానికి జలక్రియ చేసి, సీతను వెతకడంలో మనస్సు స్థిరపరిచి, వారు ఇంద్రుడు, విష్ణువులా అరణ్యంలోకి ప్రవేశించారు.
thumb|ఏకోనసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనసప్తతితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో అరవై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
కృత్వైవముదకం తస్మై ప్రస్థితౌ రాఘవౌ తదా। అవేక్షన్తౌ వనే సీతాం జగ్మతుః పశ్చిమాం దిశమ్
అలా ఆ గృధ్రరాజుకు జలక్రియ చేసి, రాఘవులు ఇద్దరూ సీతను వెతుకుతూ, అరణ్యంలో పశ్చిమ దిశగా ప్రయాణించారు.
తాం దిశం దక్షిణాం గత్వా శరచాపాసిధారిణౌ। అవిప్రహతమైక్ష్వాకౌ పన్థానం ప్రతిపేదతుః
తదుపరి, బాణం, విల్లు, ఖడ్గం ధరించి, ఆ ఇద్దరు ఇక్ష్వాకులు దక్షిణ దిశగా, ఎలాంటి భయం లేకుండా, దారిలో ముందుకు సాగారు.
గుల్మైర్వృక్షైశ్చ బహుభిర్లతాభిశ్చ ప్రవేష్టితమ్। ఆవృతం సర్వతో దుర్గం గహనం ఘోరదర్శనమ్
ఆ అడవి చుట్టూ బహు పొదలు, చెట్లు, లతలతో కప్పబడి, అన్ని వైపులా దుర్గమై, దట్టంగా, భయంకరంగా కనిపించేది.
వ్యతిక్రమ్య తు వేగేన గృహీత్వా దక్షిణాం దిశమ్। సుభీమం తన్మహారణ్యం వ్యతియాతౌ మహాబలౌ
వారు వేగంగా దాన్ని దాటి, దక్షిణ దిశను పట్టుకుని, ఆ భయంకరమైన మహారణ్యాన్ని ఇద్దరూ దాటి వెళ్లారు.
తతః పరం జనస్థానాత్ త్రికోశం గమ్య రాఘవౌ। క్రౌఞ్చారణ్యం వివిశతుర్గహనం తౌ మహౌజసౌ
తర్వాత జనస్థానాన్ని మూడు క్రోశాలు దాటి, మహోజస్వులు అయిన రాఘవులు, దట్టమైన క్రౌంచారణ్యంలోకి ప్రవేశించారు.
నానామేఘఘనప్రఖ్యం ప్రహృష్టమివ సర్వతః। నానావర్ణైః శుభైః పుష్పైర్మృగపక్షిగణైర్యుతమ్
ఆ అడవి వేర్వేరు మేఘాల వలె కనిపించి, చుట్టూ ఆనందంగా, రంగురంగుల పువ్వులతో, జంతువులు, పక్షులతో నిండిపోయి ఉండేది.
దిదృక్షమాణౌ వైదేహీం తద్ వనం తౌ విచిక్యతుః। తత్ర తత్రావతిష్ఠన్తౌ సీతాహరణదుఃఖితౌ
వైదేహిని చూడాలని ఆ ఇద్దరూ ఆ అడవిలో ఇక్కడ అక్కడ తిరుగుతూ, సీతను అపహరించడాన్ని తలచుకొని దుఃఖిస్తూ నిలిచారు.
తతః పూర్వేణ తౌ గత్వా త్రిక్రోశం భ్రాతరౌ తదా। క్రౌఞ్చారణ్యమతిక్రమ్య మతఙ్గాశ్రమమన్తరే
ఆ తరువాత ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు తూర్పు వైపు మూడు క్రోశాలు ప్రయాణించి, క్రౌంచ అరణ్యాన్ని దాటి, మతంగ ఆశ్రమానికి సమీపానికి వచ్చారు.
దృష్ట్వా తు తద్ వనం ఘోరం బహుభీమమృగద్విజమ్। నానావృక్షసమాకీర్ణం సర్వం గహనపాదపమ్
అక్కడ వారు ఆ భయంకరమైన అడవిని చూశారు. ఆ అడవి అనేక భయానక జంతువులు, పక్షులతో నిండి,色色 రకాల చెట్లతో కప్పబడి, పూర్తిగా ఘనమైన పెద్ద వృక్షాలతో ముసురిపోయి ఉంది.
దదృశాతే గిరౌ తత్ర దరీం దశరథాత్మజౌ। పాతాలసమగమ్భీరాం తమసా నిత్యసంవృతామ్
అక్కడ దశరథుని కుమారులు ఆ పర్వతంపై పాతాళానికి సమానమైన లోతైన, ఎప్పుడూ చీకటిలో మునిగిపోయిన ఒక గుహను చూశారు.
ఆసాద్య చ నరవ్యాఘ్రౌ దర్యాస్తస్యావిదూరతః। దదర్శతుర్మహారూపాం రాక్షసీం వికృతాననామ్
ఆ ఇద్దరు నరసింహులు ఆ గుహకు దగ్గరగా వెళ్లినప్పుడు, ఆ గుహ ద్వారానికి దూరంగా కాకుండా, ఒక మహాకాయ రాక్షసిని, వికృతమైన ముఖంతో ఉన్నదాన్ని చూశారు.
భయదామల్పసత్త్వానాం బీభత్సాం రౌద్రదర్శనామ్। లమ్బోదరీం తీక్ష్ణదంష్ట్రాం కరాలీం పరుషత్వచమ్
ఆమె బలహీనులకి భయంకరంగా, చూడటానికి భయానకంగా, ఉగ్రంగా, పొడవాటి దవడలు, పెద్ద పొట్ట, భయంకరమైన రూపం, కఠినమైన చర్మంతో ఉంది.
భక్షయన్తీం మృగాన్ భీమాన్ వికటాం ముక్తమూర్ధజామ్। అవైక్షతాం తు తౌ తత్ర భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
ఆమె భయంకరమైన జంతువులను తినుతూ, భయానకంగా, జాడలు విడిచిన జుట్టుతో ఉండగా, అక్కడ రాముడు, లక్ష్మణుడు ఆమెను చూశారు.
సా సమాసాద్య తౌ వీరౌ వ్రజన్తం భ్రాతురగ్రతః। ఏహి రంస్యావహేత్యుక్త్వా సమాలమ్భత లక్ష్మణమ్
ఆ ఇద్దరు వీరుల దగ్గరకు వచ్చి, ముందుగా ఉన్న తమ్ముడిని చూస్తూ, 'రా, మనం కలిసి సంతోషంగా ఉండేద్దాం' అని చెప్పి, లక్ష్మణుని పట్టుకుంది.
ఉవాచ చైనం వచనం సౌమిత్రిముపగుహ్య చ। అహం త్వయోముఖీ నామ లాభస్తే త్వమసి ప్రియః
సౌమిత్రిని ఆలింగనం చేసి, ఆమె ఇలా అంది: 'నేను అయోముఖి అని పిలవబడుతాను. నీవు అదృష్టవంతుడు, నీవు నాకు ప్రియమైనవాడవు.'
నాథ పర్వతదుర్గేషు నదీనాం పులినేషు చ। ఆయుశ్చిరమిదం వీర త్వం మయా సహ రంస్యసే
'ప్రభూ, ఈ పర్వత గుహల్లో, నదీ తీరాల్లో, నువ్వు నాతో కలిసి దీర్ఘకాలం ఆనందంగా జీవించవచ్చు, ఓ వీరా!'
ఏవముక్తస్తు కుపితః ఖడ్గముద్ధృత్య లక్ష్మణః। కర్ణనాసస్తనం తస్యా నిచకర్తారిసూదనః
అలా ఆమె చెప్పగానే, కోపంతో ఉన్న లక్ష్మణుడు ఖడ్గాన్ని తీసి, శత్రువులను సంహరించేవాడు అయిన అతడు, ఆమె చెవులు, ముక్కు, వక్షోజాలను కోసేశాడు.
కర్ణనాసే నికృత్తే తు విస్వరం విననాద సా। యథాగతం ప్రదుద్రావ రాక్షసీ ఘోరదర్శనా
ఆమె చెవులు, ముక్కు కోసేయబడిన తరువాత, గట్టిగా అరుస్తూ, ఆ భయంకరమైన రూపం గల రాక్షసి వచ్చిన దారిలో తిరిగి పారిపోయింది.
తస్యాం గతాయాం గహనం వ్రజన్తౌ వనమోజసా। ఆసేదతురమిత్రఘ్నౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
ఆమె వెళ్లిపోయిన తరువాత, రాముడు, లక్ష్మణుడు అనే ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు, శత్రువులను సంహరించేవారు, ఉత్సాహంగా ఆ ఘనమైన అడవిలోకి ప్రవేశించారు.
లక్ష్మణస్తు మహాతేజాః సత్త్వవాఞ్ఛీలవాఞ్ఛుచిః। అబ్రవీత్ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం భ్రాతరం దీప్తతేజసమ్
అప్పుడు మహాతేజస్సు గల లక్ష్మణుడు, స్థిరమైన, మంచితనంతో, పవిత్రుడైనవాడు, చేతులు జోడించి, తేజస్సుతో ప్రకాశించే తన అన్నయ్యతో ఇలా అన్నాడు.
స్పన్దతే మే దృఢం బాహురుద్విగ్నమివ మే మనః। ప్రాయశశ్చాప్యనిష్టాని నిమిత్తాన్యుపలక్షయే
నా భుజం బలంగా దడుస్తోంది, మనసు కలవరంగా ఉంది. చాలా అనిష్టమైన సూచనలు నేను గమనిస్తున్నాను.
తస్మాత్ సజ్జీభవార్య త్వం కురుష్వ వచనం మమ। మమైవ హి నిమిత్తాని సద్యః శంసన్తి సమ్భ్రమమ్
కాబట్టి, ఆర్యా! నీవు సిద్ధంగా ఉండి, నా మాట విను. ఎందుకంటే నా సూచనలు వెంటనే కలవరాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
ఏష వఞ్జులకో నామ పక్షీ పరమదారుణః। ఆవయోర్విజయం యుద్ధే శంసన్నివ వినర్దతి
ఈ వంజులక అనే పక్షి ఎంత భయంకరంగా అరుస్తుందో చూడు. అది మన యుద్ధ విజయాన్ని ప్రకటిస్తున్నట్టు ఉంది.
తయోరన్వేషతోరేవం సర్వం తద్ వనమోజసా। సంజజ్ఞే విపులః శబ్దః ప్రభఞ్జన్నివ తద్ వనమ్
అలా ఆ ఇద్దరూ ఉత్సాహంగా ఆ అడవిలో వెతుకుతుండగా, ఆ అడవిని చీల్చేలా ఒక గొప్ప శబ్దం అక్కడ ఉద్భవించింది.
సంవేష్టితమివాత్యర్థం గహనం మాతరిశ్వనా। వనస్య తస్య శబ్దోఽభూద్ వనమాపూరయన్నివ
ఆ అడవిలో ఆ శబ్దం, గాలి బలంగా చుట్టుకున్నట్టు, మొత్తం అడవిని నింపినట్టు వినిపించింది.
తం శబ్దం కాంక్షమాణస్తు రామః ఖడ్గీ సహానుజః। దదర్శ సుమహాకాయం రాక్షసం విపులోరసమ్
ఆ శబ్దాన్ని ఆశిస్తూ, ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని తన తమ్ముడితో కలిసి రాముడు, విస్తారమైన ఛాతితో ఉన్న ఒక మహా దేహధారి రాక్షసుడిని చూశాడు.
ఆసేదతుశ్చ తద్రక్షస్తావుభౌ ప్రముఖే స్థితమ్। వివృద్ధమశిరోగ్రీవం కబన్ధముదరేముఖమ్
ఆ రాక్షసుడి దగ్గరకు ఇద్దరూ వెళ్లి, ఎదుట నిలబడి, తల లేక మెడ లేక, పొట్టపై నోరు ఉన్న కబంధుడిని చూశారు.