శీలేన సామ్నా వినయేన సీతాం నయేన న ప్రాప్స్యసి చేన్నరేన్ద్ర। తతః సముత్సాదయ హేమపుఙ్ఖై- ర్మహేన్ద్రవజ్రప్రతిమైః శరౌఘైః
నరేంద్రా, నీతి, సాంత్వన, వినయంతో సీతను పొందలేకపోతే, అప్పుడు ఇంద్రుని వజ్రాల్లాంటి బంగారు పుళ్ల గల బాణాలతో వారిని సంహరించు.
thumb|షట్షష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే షట్షష్ఠితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో అరవై ఆరవ సర్గను వినండి.
తం తథా శోకసంతప్తం విలపన్తమనాథవత్। మోహేన మహతా యుక్తం పరిద్యూనమచేతసమ్
అతడు ఆవిధంగా శోకంతో బాధపడుతూ, అనాథుడిలా విలపిస్తూ, గొప్ప మోహంలో మునిగి, మనస్సు తల్లడిల్లిపోయి ఉన్నాడు.
తతః సౌమిత్రిరాశ్వస్య ముహూర్తాదివ లక్ష్మణః। రామం సమ్బోధయామాస చరణౌ చాభిపీడయన్
అప్పుడు సౌమిత్రి అయిన లక్ష్మణుడు కొంతసేపటి తర్వాత రాముని పాదాలను ఒత్తుతూ, ఆయనను మేల్కొలిపాడు.
మహతా తపసా చాపి మహతా చాపి కర్మణా। రాజ్ఞా దశరథేనాసీల్లబ్ధోఽమృతమివామరైః
మహత్తరమైన తపస్సుతో, గొప్ప కార్యాలతో రాజైన దశరథుడు నిన్ను అమృతాన్ని దేవతలు పొందినట్లుగా సంపాదించాడు.
తవ చైవ గుణైర్బద్ధస్త్వద్వియోగాన్మహీపతిః। రాజా దేవత్వమాపన్నో భరతస్య యథా శ్రుతమ్
నీ గుణాలకు ఆకర్షితుడై, భూమిపతి అయిన రాజు, నీ నుండి వేరుపడిన తరువాత, భరతుని విషయంలో విన్నట్లే, దేవతల లోకాన్ని పొందాడు.
యది దుఃఖమిదం ప్రాప్తం కాకుత్స్థ న సహిష్యసే। ప్రాకృతశ్చాల్పసత్త్వశ్చ ఇతరః కః సహిష్యతి
కాకుత్స్థా, ఈ బాధను నీవు భరించలేకపోతే, సాధారణమైన, బలహీనమైన వాడెవడు భరించగలడు?
ఆశ్వసిహి నరశ్రేష్ఠ ప్రాణినః కస్య నాపదః। సంస్పృశన్త్యగ్నివద్ రాజన్ క్షణేన వ్యపయాన్తి చ
నరశ్రేష్ఠా, ధైర్యంగా ఉండు. ప్రాణులలో ఎవరికీ అపదలు రాకుండా ఉంటాయో చెప్పు. రాజా, అవి అగ్నిలా క్షణకాలంలో తాకి, మాయమవుతాయి.
దుఃఖితో హి భవాఁల్లోకాంస్తేజసా యది ధక్ష్యతే। ఆర్తాః ప్రజా నరవ్యాఘ్ర క్వ ను యాస్యన్తి నిర్వృతిమ్
నరవ్యాఘ్రా, నీవు శోకంతో లోకాలను నీ తేజస్సుతో కాల్చేస్తే, బాధపడే ప్రజలు ఎక్కడ శాంతిని పొందగలరు?
లోకస్వభావ ఏవైష యయాతిర్నహుషాత్మజః। గతః శక్రేణ సాలోక్యమనయస్తం సమస్పృశత్
ఇది లోకస్వభావమే. నహుషుని కుమారుడు యయాతి ఇంద్రునితో సమానమైన లోకాన్ని పొందినా, అతడికీ అపదలు వచ్చాయి.
మహర్షిర్యో వసిష్ఠస్తు యః పితుర్నః పురోహితః। అహ్నా పుత్రశతం జజ్ఞే తథైవాస్య పునర్హతమ్
మన తండ్రికి పురోహితుడైన మహర్షి వశిష్ఠుడు ఒకే రోజు వందమంది కుమారులను కనెను. అంతే కాక, ఆ కుమారులందరూ మళ్లీ పోయారు.
యా చేయం జగతో మాతా సర్వలోకనమస్కృతా। అస్యాశ్చ చలనం భూమేర్దృశ్యతే కోసలేశ్వర
ఈ భూమి జగత్తుకు తల్లి, అందరికీ పూజ్యమైనది, ఓ కోసలాధిపతి, ఈ భూమి కూడా కంపించడాన్ని మనం చూస్తున్నాము.
యౌ ధర్మౌ జగతో నేత్రౌ యత్ర సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్। ఆదిత్యచన్ద్రౌ గ్రహణమభ్యుపేతౌ మహాబలౌ
ధర్మానికి నిలయమైన, జగత్తుకు కళ్ళయిన, అందులో అన్నీ ఆధారపడిన ఆ మహాబలశాలి సూర్యుడు, చంద్రుడు గ్రహణానికి లోనయ్యారు.
సుమహాన్త్యపి భూతాని దేవాశ్చ పురుషర్షభ। న దైవస్య ప్రముఞ్చన్తి సర్వభూతాని దేహినః
ఎంత గొప్పవాళ్లైనా, దేవతలైనా, ఓ మానవశ్రేష్ఠా, దైవాన్ని తప్పించుకోలేరు. అన్ని జీవులు విధికి లోబడే ఉంటాయి.
శక్రాదిష్వపి దేవేషు వర్తమానౌ నయానయౌ। శ్రూయేతే నరశార్దూల న త్వం శోచితుమర్హసి
ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలలో కూడా మంచిదీ, చెడ్డదీ రెండూ జరుగుతూనే ఉంటాయి, ఓ నరశార్దూలా, నువ్వు బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు.
మృతాయామపి వైదేహ్యాం నష్టాయామపి రాఘవ। శోచితుం నార్హసే వీర యథాన్యః ప్రాకృతస్తథా
వైదేహి మరణించినా, లేదా పోయినప్పటికీ, ఓ రాఘవా, ఓ వీరా, నువ్వు సాధారణ మనిషిలా శోకించకూడదు.
త్వద్విధా నహి శోచన్తి సతతం సర్వదర్శనాః। సుమహత్స్వపి కృచ్ఛ్రేషు రామానిర్విణ్ణదర్శనాః
నీలాంటి సర్వదర్శనశక్తి కలవారు, ఓ రామా, ఎంతటి కష్టాల్లో ఉన్నా నిరాశ చెందరు, ఎప్పుడూ శోకించరు.
తత్త్వతో హి నరశ్రేష్ఠ బుద్ధ్యా సమనుచిన్తయ। బుద్ధ్యా యుక్తా మహాప్రాజ్ఞా విజానన్తి శుభాశుభే
కాబట్టి, ఓ నరశ్రేష్ఠా, నీవు బుద్ధితో నిజాన్ని ఆలోచించు. మహాజ్ఞానం కలవారు బుద్ధితోనే శుభాశుభాలను తెలుసుకుంటారు.
అదృష్టగుణదోషాణామధ్రువాణాం తు కర్మణామ్। నాన్తరేణ క్రియాం తేషాం ఫలమిష్టం చ వర్తతే
ఫలితాలు తెలియని, లాభనష్టాలు కనిపించని, స్థిరత లేని పనులకు ప్రయత్నం లేకుండా ఆశించిన ఫలం రాదు.
మామేవం హి పురా వీర త్వమేవ బహుశోక్తవాన్। అనుశిష్యాద్ధి కో ను త్వామపి సాక్షాద్ బృహస్పతిః
ఓ వీరా, ఇలాంటి మాటలు నువ్వే నాకు ఎన్నోసార్లు చెప్పావు. నిన్ను నేర్పించగలిగినవాడు, బ్రహస్పతి అయినా ఉండడు.
బుద్ధిశ్చ తే మహాప్రాజ్ఞ దేవైరపి దురన్వయా। శోకేనాభిప్రసుప్తం తే జ్ఞానం సమ్బోధయామ్యహమ్
నీ బుద్ధి, ఓ మహాప్రజ్ఞా, దేవతలకు కూడా అందని విధంగా ఉంది. కానీ నీ జ్ఞానం శోకంతో ముంచిపోయింది కాబట్టి, నేను దాన్ని మేల్కొలుపుతున్నాను.
దివ్యం చ మానుషం చైవమాత్మనశ్చ పరాక్రమమ్। ఇక్ష్వాకువృషభావేక్ష్య యతస్వ ద్విషతాం వధే
నీ దివ్యమైన, మానవమైన శక్తిని, నీ పరాక్రమాన్ని చూచి, ఓ ఇక్ష్వాకువంశశ్రేష్ఠా, శత్రువులను సంహరించేందుకు ప్రయత్నించు.
కిం తే సర్వవినాశేన కృతేన పురుషర్షభ। తమేవ తు రిపుం పాపం విజ్ఞాయోద్ధర్తుమర్హసి
ఓ మానవశ్రేష్ఠా, అందరినీ నాశనం చేయడంలో నీకు లాభం లేదు. ఆ పాపాత్ముడైన శత్రువును గుర్తించి, అతనిని మాత్రమే సంహరించాలి.
thumb|సప్తషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే సప్తషష్ఠితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, అరవైఏడు వ సర్గ.
పూర్వజోఽప్యుక్తమాత్రస్తు లక్ష్మణేన సుభాషితమ్। సారగ్రాహీ మహాసారం ప్రతిజగ్రాహ రాఘవః
లక్ష్మణుడు చెప్పిన మంచి మాటలను విన్న పెద్దవాడు రాఘవుడు, ఆ సారాన్ని గ్రహించి, ఆ లోతైన ఉపదేశాన్ని అంగీకరించాడు.
స నిగృహ్య మహాబాహుః ప్రవృద్ధం రోషమాత్మనః। అవష్టభ్య ధనుశ్చిత్రం రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్
ఆ మహాబాహువు తన పెరిగిన కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకొని, తన అందమైన విల్లు పట్టుకుని లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
కిం కరిష్యావహే వత్స క్వ వా గచ్ఛావ లక్ష్మణ। కేనోపాయేన పశ్యావః సీతామిహ విచిన్తయ
ఏం చేద్దాం బాబూ? ఎక్కడికి వెళ్దాం లక్ష్మణా? ఏ విధంగా ఈ సీతను కనుగొనగలం? దీన్ని ఆలోచించు.
తం తథా పరితాపార్తం లక్ష్మణో వాక్యమబ్రవీత్। ఇదమేవ జనస్థానం త్వమన్వేషితుమర్హసి
అలా దుఃఖంతో బాధపడుతున్న రామునికి లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ జనస్థానాన్ని నీవే శోధించాలి.
రాక్షసైర్బహుభిః కీర్ణం నానాద్రుమలతాయుతమ్। సన్తీహ గిరిదుర్గాణి నిర్దరాః కన్దరాణి చ
ఈ అడవి అనేక రాక్షసులతో నిండిపోయి, రకరకాల చెట్లు, లతలతో ముడిపడి ఉంది. ఇక్కడ కొండగుట్టలు, లోయలు, గుహలు ఉన్నాయి.
గుహాశ్చ వివిధా ఘోరా నానామృగగణాకులాః। ఆవాసాః కింనరాణాం చ గన్ధర్వభవనాని చ
ఇక్కడ భయంకరమైన అనేక గుహలు, రకరకాల అడవి జంతువులతో నిండిపోయి ఉన్నాయి. అలాగే కిన్నరుల నివాసాలు, గంధర్వుల ఇళ్ళు కూడా ఉన్నాయి.