ఏకస్య నాపరాధేన లోకాన్ హన్తుం త్వమర్హసి। నను జానామి కస్యాయం భగ్నః సాంగ్రామికో రథః
ఒకరి తప్పు వల్ల అన్ని లోకాలను నాశనం చేయకూడదు. ఇంకా ఈ యుద్ధరథం ఎవరిది, ఎవరు ధ్వంసం చేశారు అనే విషయం నాకు తెలియదు.
కేన వా కస్య వా హేతోః సయుగః సపరిచ్ఛదః। ఖురనేమిక్షతశ్చాయం సిక్తో రుధిరబిన్దుభిః
ఎవరు, ఎవరి కోసం, ఏ కారణంతో ఈ యుక్తితో, పరికరాలతో కూడిన రథాన్ని, గుర్రాల గజ్జెలు, చక్రాలతో గాయపరిచి, రక్తపు చుక్కలతో తడిపారు?
దేశో నిర్వృత్తసంగ్రామః సుఘోరః పార్థివాత్మజ। ఏకస్య తు విమర్దోఽయం న ద్వయోర్వదతాం వర
ఈ ప్రదేశంలో ఘోరమైన యుద్ధం ముగిసింది, రాజకుమారా. కానీ ఇది ఇద్దరి మధ్య కాదు, ఒకరి మధ్య మాత్రమే జరిగిన పోరాటం.
నహి వృత్తం హి పశ్యామి బలస్య మహతః పదమ్। నైకస్య తు కృతే లోకాన్ వినాశయితుమర్హసి
ఇక్కడ పెద్ద సైన్యం అడుగుల జాడలు నేను ఎక్కడా చూడటం లేదు. ఒక్క వ్యక్తి చేసిన తప్పుకు నీవు లోకాలను నాశనం చేయకూడదు.
యుక్తదణ్డా హి మృదవః ప్రశాన్తా వసుధాధిపాః। సదా త్వం సర్వభూతానాం శరణ్యః పరమా గతిః
ధర్మబద్ధంగా శాంతంగా ఉండే రాజులు న్యాయంగా శిక్షిస్తారు. నీవు ఎప్పుడూ సమస్త జీవులకు ఆశ్రయం, పరమ గమ్యం.
కో ను దారప్రణాశం తే సాధు మన్యేత రాఘవ। సరితః సాగరాః శైలా దేవగన్ధర్వదానవాః
రాఘవా, నీ భార్యను పోగొట్టుకోవడాన్ని ఎవరు మంచిదని అనుకుంటారు? నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు—
నాలం తే విప్రియం కర్తుం దీక్షితస్యేవ సాధవః। యేన రాజన్ హృతా సీతా తమన్వేషితుమర్హసి
ధర్మాత్ములు యజ్ఞదీక్షలో ఉన్నవారిని హాని చేయలేని విధంగా, నీకు అపకారం చేయగలిగేవారు ఎవరూ లేరు. రాజా, సీతను ఎత్తుకుపోయిన వాడిని వెతకాలి.
మద్ద్వితీయో ధనుష్పాణిః సహాయైః పరమర్షిభిః। సముద్రం వా విచేష్యామః పర్వతాంశ్చ వనాని చ
నీవు ధనుస్సుతో అపరాజితుడివై, మాతో పాటు మహర్షులు సహాయంగా ఉంటే, మనం సముద్రాన్ని, పర్వతాలను, అరణ్యాలను వెతుకుదాం.
గుహాశ్చ వివిధా ఘోరాః పద్మిన్యో వివిధాస్తథా। దేవగన్ధర్వలోకాంశ్చ విచేష్యామః సమాహితాః
వివిధ భయంకరమైన గుహలు, ఎన్నో పద్మపుష్కరిణులు, దేవతలూ గంధర్వుల లోకాలను కూడా మనం శోధించుదాం.
యావన్నాధిగమిష్యామస్తవ భార్యాపహారిణమ్। న చేత్ సామ్నా ప్రదాస్యన్తి పత్నీం తే త్రిదశేశ్వరాః। కోసలేన్ద్ర తతః పశ్చాత్ ప్రాప్తకాలం కరిష్యసి
నీ భార్యను ఎత్తుకుపోయిన వాడిని కనుగొనే వరకు, త్రిదశాధిపతులు సాంత్వనంతో నీ భార్యను తిరిగి ఇవ్వకపోతే, కోసలాధిపతి, సమయం వచ్చినప్పుడు నీవు తగిన చర్య తీసుకో.
శీలేన సామ్నా వినయేన సీతాం నయేన న ప్రాప్స్యసి చేన్నరేన్ద్ర। తతః సముత్సాదయ హేమపుఙ్ఖై- ర్మహేన్ద్రవజ్రప్రతిమైః శరౌఘైః
నరేంద్రా, నీతి, సాంత్వన, వినయంతో సీతను పొందలేకపోతే, అప్పుడు ఇంద్రుని వజ్రాల్లాంటి బంగారు పుళ్ల గల బాణాలతో వారిని సంహరించు.
thumb|షట్షష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే షట్షష్ఠితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో అరవై ఆరవ సర్గను వినండి.
తం తథా శోకసంతప్తం విలపన్తమనాథవత్। మోహేన మహతా యుక్తం పరిద్యూనమచేతసమ్
అతడు ఆవిధంగా శోకంతో బాధపడుతూ, అనాథుడిలా విలపిస్తూ, గొప్ప మోహంలో మునిగి, మనస్సు తల్లడిల్లిపోయి ఉన్నాడు.
తతః సౌమిత్రిరాశ్వస్య ముహూర్తాదివ లక్ష్మణః। రామం సమ్బోధయామాస చరణౌ చాభిపీడయన్
అప్పుడు సౌమిత్రి అయిన లక్ష్మణుడు కొంతసేపటి తర్వాత రాముని పాదాలను ఒత్తుతూ, ఆయనను మేల్కొలిపాడు.
మహతా తపసా చాపి మహతా చాపి కర్మణా। రాజ్ఞా దశరథేనాసీల్లబ్ధోఽమృతమివామరైః
మహత్తరమైన తపస్సుతో, గొప్ప కార్యాలతో రాజైన దశరథుడు నిన్ను అమృతాన్ని దేవతలు పొందినట్లుగా సంపాదించాడు.
తవ చైవ గుణైర్బద్ధస్త్వద్వియోగాన్మహీపతిః। రాజా దేవత్వమాపన్నో భరతస్య యథా శ్రుతమ్
నీ గుణాలకు ఆకర్షితుడై, భూమిపతి అయిన రాజు, నీ నుండి వేరుపడిన తరువాత, భరతుని విషయంలో విన్నట్లే, దేవతల లోకాన్ని పొందాడు.
యది దుఃఖమిదం ప్రాప్తం కాకుత్స్థ న సహిష్యసే। ప్రాకృతశ్చాల్పసత్త్వశ్చ ఇతరః కః సహిష్యతి
కాకుత్స్థా, ఈ బాధను నీవు భరించలేకపోతే, సాధారణమైన, బలహీనమైన వాడెవడు భరించగలడు?
ఆశ్వసిహి నరశ్రేష్ఠ ప్రాణినః కస్య నాపదః। సంస్పృశన్త్యగ్నివద్ రాజన్ క్షణేన వ్యపయాన్తి చ
నరశ్రేష్ఠా, ధైర్యంగా ఉండు. ప్రాణులలో ఎవరికీ అపదలు రాకుండా ఉంటాయో చెప్పు. రాజా, అవి అగ్నిలా క్షణకాలంలో తాకి, మాయమవుతాయి.
దుఃఖితో హి భవాఁల్లోకాంస్తేజసా యది ధక్ష్యతే। ఆర్తాః ప్రజా నరవ్యాఘ్ర క్వ ను యాస్యన్తి నిర్వృతిమ్
నరవ్యాఘ్రా, నీవు శోకంతో లోకాలను నీ తేజస్సుతో కాల్చేస్తే, బాధపడే ప్రజలు ఎక్కడ శాంతిని పొందగలరు?
లోకస్వభావ ఏవైష యయాతిర్నహుషాత్మజః। గతః శక్రేణ సాలోక్యమనయస్తం సమస్పృశత్
ఇది లోకస్వభావమే. నహుషుని కుమారుడు యయాతి ఇంద్రునితో సమానమైన లోకాన్ని పొందినా, అతడికీ అపదలు వచ్చాయి.
మహర్షిర్యో వసిష్ఠస్తు యః పితుర్నః పురోహితః। అహ్నా పుత్రశతం జజ్ఞే తథైవాస్య పునర్హతమ్
మన తండ్రికి పురోహితుడైన మహర్షి వశిష్ఠుడు ఒకే రోజు వందమంది కుమారులను కనెను. అంతే కాక, ఆ కుమారులందరూ మళ్లీ పోయారు.
యా చేయం జగతో మాతా సర్వలోకనమస్కృతా। అస్యాశ్చ చలనం భూమేర్దృశ్యతే కోసలేశ్వర
ఈ భూమి జగత్తుకు తల్లి, అందరికీ పూజ్యమైనది, ఓ కోసలాధిపతి, ఈ భూమి కూడా కంపించడాన్ని మనం చూస్తున్నాము.
యౌ ధర్మౌ జగతో నేత్రౌ యత్ర సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్। ఆదిత్యచన్ద్రౌ గ్రహణమభ్యుపేతౌ మహాబలౌ
ధర్మానికి నిలయమైన, జగత్తుకు కళ్ళయిన, అందులో అన్నీ ఆధారపడిన ఆ మహాబలశాలి సూర్యుడు, చంద్రుడు గ్రహణానికి లోనయ్యారు.
సుమహాన్త్యపి భూతాని దేవాశ్చ పురుషర్షభ। న దైవస్య ప్రముఞ్చన్తి సర్వభూతాని దేహినః
ఎంత గొప్పవాళ్లైనా, దేవతలైనా, ఓ మానవశ్రేష్ఠా, దైవాన్ని తప్పించుకోలేరు. అన్ని జీవులు విధికి లోబడే ఉంటాయి.
శక్రాదిష్వపి దేవేషు వర్తమానౌ నయానయౌ। శ్రూయేతే నరశార్దూల న త్వం శోచితుమర్హసి
ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలలో కూడా మంచిదీ, చెడ్డదీ రెండూ జరుగుతూనే ఉంటాయి, ఓ నరశార్దూలా, నువ్వు బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు.
మృతాయామపి వైదేహ్యాం నష్టాయామపి రాఘవ। శోచితుం నార్హసే వీర యథాన్యః ప్రాకృతస్తథా
వైదేహి మరణించినా, లేదా పోయినప్పటికీ, ఓ రాఘవా, ఓ వీరా, నువ్వు సాధారణ మనిషిలా శోకించకూడదు.
త్వద్విధా నహి శోచన్తి సతతం సర్వదర్శనాః। సుమహత్స్వపి కృచ్ఛ్రేషు రామానిర్విణ్ణదర్శనాః
నీలాంటి సర్వదర్శనశక్తి కలవారు, ఓ రామా, ఎంతటి కష్టాల్లో ఉన్నా నిరాశ చెందరు, ఎప్పుడూ శోకించరు.
తత్త్వతో హి నరశ్రేష్ఠ బుద్ధ్యా సమనుచిన్తయ। బుద్ధ్యా యుక్తా మహాప్రాజ్ఞా విజానన్తి శుభాశుభే
కాబట్టి, ఓ నరశ్రేష్ఠా, నీవు బుద్ధితో నిజాన్ని ఆలోచించు. మహాజ్ఞానం కలవారు బుద్ధితోనే శుభాశుభాలను తెలుసుకుంటారు.
అదృష్టగుణదోషాణామధ్రువాణాం తు కర్మణామ్। నాన్తరేణ క్రియాం తేషాం ఫలమిష్టం చ వర్తతే
ఫలితాలు తెలియని, లాభనష్టాలు కనిపించని, స్థిరత లేని పనులకు ప్రయత్నం లేకుండా ఆశించిన ఫలం రాదు.
మామేవం హి పురా వీర త్వమేవ బహుశోక్తవాన్। అనుశిష్యాద్ధి కో ను త్వామపి సాక్షాద్ బృహస్పతిః
ఓ వీరా, ఇలాంటి మాటలు నువ్వే నాకు ఎన్నోసార్లు చెప్పావు. నిన్ను నేర్పించగలిగినవాడు, బ్రహస్పతి అయినా ఉండడు.