లక్ష్మణాదథ చాదాయ రామో నిష్పీడ్య కార్ముకమ్। శరమాదాయ సందీప్తం ఘోరమాశీవిషోపమమ్
తర్వాత లక్ష్మణుని దగ్గర నుంచి విల్లు తీసుకుని బిగిగా లాగి, భయంకరమైన, అగ్ని వంటి బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
సందధే ధనుషి శ్రీమాన్ రామః పరపురఞ్జయః। యుగాన్తాగ్నిరివ క్రుద్ధ ఇదం వచనమబ్రవీత్
శత్రు నగరాలను జయించిన రాముడు, ఆ బాణాన్ని విల్లులో పెట్టి, యుగాంతంలో అగ్ని కోపంతో ఉన్నట్టు ఇలా అన్నాడు:
యథా జరా యథా మృత్యుర్యథా కాలో యథా విధిః। నిత్యం న ప్రతిహన్యన్తే సర్వభూతేషు లక్ష్మణ। తథాహం క్రోధసంయుక్తో న నివార్యోఽస్మ్యసంశయమ్
లక్ష్మణా! మానవులందరిలో వృద్ధాప్యం, మరణం, కాలం, విధి ఎప్పుడూ ఆపలేనివి. అలాగే కోపంతో ఉన్న నన్ను కూడా ఎవరూ ఆపలేరు.
పురేవ మే చారుదతీమనిన్దితాం దిశన్తి సీతాం యది నాద్య మైథిలీమ్। సదేవగన్ధర్వమనుష్యపన్నగం జగత్ సశైలం పరివర్తయామ్యహమ్
ఈ రోజు ముందు లాగే నిందలేని మైతిలిని అయిన సీతను నాకు తిరిగి ఇవ్వకపోతే, దేవతలు, గంధర్వులు, మనుషులు, పన్నగులతో పాటు పర్వతాలతో కూడిన ఈ జగత్తును నేను తలకిందలు చేస్తాను.
thumb|పఞ్చషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే పఞ్చషష్ఠితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో అరణ్యకాండలో యాభై ఆరు వ సర్గను వినండి.
తప్యమానం తదా రామం సీతాహరణకర్శితమ్। లోకానామభవే యుక్తం సాంవర్తకమివానలమ్
ఆ సమయంలో సీత హరణం వల్ల బాధపడుతున్న రాముడు, లోకాలన్నింటినీ నాశనం చేసే ప్రళయాగ్నిలా మండిపోతున్నాడు.
వీక్షమాణం ధనుః సజ్యం నిఃశ్వసన్తం పునః పునః। దగ్ధుకామం జగత్ సర్వం యుగాన్తే చ యథా హరమ్
విల్లు సిద్ధంగా పట్టుకుని, మళ్లీ మళ్లీ లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, యుగాంతంలో శివుడు జగత్తును కాల్చేలా, రాముడు కూడా ఈ లోకాన్ని కాల్చాలని కోరుకున్నాడు.
అదృష్టపూర్వం సంక్రుద్ధం దృష్ట్వా రామం స లక్ష్మణః। అబ్రవీత్ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం ముఖేన పరిశుష్యతా
ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడని విధంగా కోపంతో ఉన్న రాముణ్ని చూసి, లక్ష్మణుడు చేతులు జోడించి, భయంతో పెదవులు ఎండిపోయి ఇలా అన్నాడు.
పురా భూత్వా మృదుర్దాన్తః సర్వభూతహితే రతః। న క్రోధవశమాపన్నః ప్రకృతిం హాతుమర్హసి
మీరు ముందు మృదువుగా, నియమంగా, సమస్త భూతాల హితంలో నిమగ్నంగా ఉండేవారు. ఇప్పుడు కోపానికి లోనై మీ స్వభావాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు.
చన్ద్రే లక్ష్మీః ప్రభా సూర్యే గతిర్వాయౌ భువి క్షమా। ఏతచ్చ నియతం నిత్యం త్వయి చానుత్తమం యశః
చంద్రునిలో అందం, సూర్యునిలో ప్రకాశం, గాలిలో చలనం, భూమిలో సహనం ఉంటాయి. అలాగే, మీలో శాశ్వతమైన మహత్తరమైన కీర్తి ఎప్పుడూ ఉంటుంది.
ఏకస్య నాపరాధేన లోకాన్ హన్తుం త్వమర్హసి। నను జానామి కస్యాయం భగ్నః సాంగ్రామికో రథః
ఒకరి తప్పు వల్ల అన్ని లోకాలను నాశనం చేయకూడదు. ఇంకా ఈ యుద్ధరథం ఎవరిది, ఎవరు ధ్వంసం చేశారు అనే విషయం నాకు తెలియదు.
కేన వా కస్య వా హేతోః సయుగః సపరిచ్ఛదః। ఖురనేమిక్షతశ్చాయం సిక్తో రుధిరబిన్దుభిః
ఎవరు, ఎవరి కోసం, ఏ కారణంతో ఈ యుక్తితో, పరికరాలతో కూడిన రథాన్ని, గుర్రాల గజ్జెలు, చక్రాలతో గాయపరిచి, రక్తపు చుక్కలతో తడిపారు?
దేశో నిర్వృత్తసంగ్రామః సుఘోరః పార్థివాత్మజ। ఏకస్య తు విమర్దోఽయం న ద్వయోర్వదతాం వర
ఈ ప్రదేశంలో ఘోరమైన యుద్ధం ముగిసింది, రాజకుమారా. కానీ ఇది ఇద్దరి మధ్య కాదు, ఒకరి మధ్య మాత్రమే జరిగిన పోరాటం.
నహి వృత్తం హి పశ్యామి బలస్య మహతః పదమ్। నైకస్య తు కృతే లోకాన్ వినాశయితుమర్హసి
ఇక్కడ పెద్ద సైన్యం అడుగుల జాడలు నేను ఎక్కడా చూడటం లేదు. ఒక్క వ్యక్తి చేసిన తప్పుకు నీవు లోకాలను నాశనం చేయకూడదు.
యుక్తదణ్డా హి మృదవః ప్రశాన్తా వసుధాధిపాః। సదా త్వం సర్వభూతానాం శరణ్యః పరమా గతిః
ధర్మబద్ధంగా శాంతంగా ఉండే రాజులు న్యాయంగా శిక్షిస్తారు. నీవు ఎప్పుడూ సమస్త జీవులకు ఆశ్రయం, పరమ గమ్యం.
కో ను దారప్రణాశం తే సాధు మన్యేత రాఘవ। సరితః సాగరాః శైలా దేవగన్ధర్వదానవాః
రాఘవా, నీ భార్యను పోగొట్టుకోవడాన్ని ఎవరు మంచిదని అనుకుంటారు? నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు—
నాలం తే విప్రియం కర్తుం దీక్షితస్యేవ సాధవః। యేన రాజన్ హృతా సీతా తమన్వేషితుమర్హసి
ధర్మాత్ములు యజ్ఞదీక్షలో ఉన్నవారిని హాని చేయలేని విధంగా, నీకు అపకారం చేయగలిగేవారు ఎవరూ లేరు. రాజా, సీతను ఎత్తుకుపోయిన వాడిని వెతకాలి.
మద్ద్వితీయో ధనుష్పాణిః సహాయైః పరమర్షిభిః। సముద్రం వా విచేష్యామః పర్వతాంశ్చ వనాని చ
నీవు ధనుస్సుతో అపరాజితుడివై, మాతో పాటు మహర్షులు సహాయంగా ఉంటే, మనం సముద్రాన్ని, పర్వతాలను, అరణ్యాలను వెతుకుదాం.
గుహాశ్చ వివిధా ఘోరాః పద్మిన్యో వివిధాస్తథా। దేవగన్ధర్వలోకాంశ్చ విచేష్యామః సమాహితాః
వివిధ భయంకరమైన గుహలు, ఎన్నో పద్మపుష్కరిణులు, దేవతలూ గంధర్వుల లోకాలను కూడా మనం శోధించుదాం.
యావన్నాధిగమిష్యామస్తవ భార్యాపహారిణమ్। న చేత్ సామ్నా ప్రదాస్యన్తి పత్నీం తే త్రిదశేశ్వరాః। కోసలేన్ద్ర తతః పశ్చాత్ ప్రాప్తకాలం కరిష్యసి
నీ భార్యను ఎత్తుకుపోయిన వాడిని కనుగొనే వరకు, త్రిదశాధిపతులు సాంత్వనంతో నీ భార్యను తిరిగి ఇవ్వకపోతే, కోసలాధిపతి, సమయం వచ్చినప్పుడు నీవు తగిన చర్య తీసుకో.
శీలేన సామ్నా వినయేన సీతాం నయేన న ప్రాప్స్యసి చేన్నరేన్ద్ర। తతః సముత్సాదయ హేమపుఙ్ఖై- ర్మహేన్ద్రవజ్రప్రతిమైః శరౌఘైః
నరేంద్రా, నీతి, సాంత్వన, వినయంతో సీతను పొందలేకపోతే, అప్పుడు ఇంద్రుని వజ్రాల్లాంటి బంగారు పుళ్ల గల బాణాలతో వారిని సంహరించు.
thumb|షట్షష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే షట్షష్ఠితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో అరవై ఆరవ సర్గను వినండి.
తం తథా శోకసంతప్తం విలపన్తమనాథవత్। మోహేన మహతా యుక్తం పరిద్యూనమచేతసమ్
అతడు ఆవిధంగా శోకంతో బాధపడుతూ, అనాథుడిలా విలపిస్తూ, గొప్ప మోహంలో మునిగి, మనస్సు తల్లడిల్లిపోయి ఉన్నాడు.
తతః సౌమిత్రిరాశ్వస్య ముహూర్తాదివ లక్ష్మణః। రామం సమ్బోధయామాస చరణౌ చాభిపీడయన్
అప్పుడు సౌమిత్రి అయిన లక్ష్మణుడు కొంతసేపటి తర్వాత రాముని పాదాలను ఒత్తుతూ, ఆయనను మేల్కొలిపాడు.
మహతా తపసా చాపి మహతా చాపి కర్మణా। రాజ్ఞా దశరథేనాసీల్లబ్ధోఽమృతమివామరైః
మహత్తరమైన తపస్సుతో, గొప్ప కార్యాలతో రాజైన దశరథుడు నిన్ను అమృతాన్ని దేవతలు పొందినట్లుగా సంపాదించాడు.
తవ చైవ గుణైర్బద్ధస్త్వద్వియోగాన్మహీపతిః। రాజా దేవత్వమాపన్నో భరతస్య యథా శ్రుతమ్
నీ గుణాలకు ఆకర్షితుడై, భూమిపతి అయిన రాజు, నీ నుండి వేరుపడిన తరువాత, భరతుని విషయంలో విన్నట్లే, దేవతల లోకాన్ని పొందాడు.
యది దుఃఖమిదం ప్రాప్తం కాకుత్స్థ న సహిష్యసే। ప్రాకృతశ్చాల్పసత్త్వశ్చ ఇతరః కః సహిష్యతి
కాకుత్స్థా, ఈ బాధను నీవు భరించలేకపోతే, సాధారణమైన, బలహీనమైన వాడెవడు భరించగలడు?
ఆశ్వసిహి నరశ్రేష్ఠ ప్రాణినః కస్య నాపదః। సంస్పృశన్త్యగ్నివద్ రాజన్ క్షణేన వ్యపయాన్తి చ
నరశ్రేష్ఠా, ధైర్యంగా ఉండు. ప్రాణులలో ఎవరికీ అపదలు రాకుండా ఉంటాయో చెప్పు. రాజా, అవి అగ్నిలా క్షణకాలంలో తాకి, మాయమవుతాయి.
దుఃఖితో హి భవాఁల్లోకాంస్తేజసా యది ధక్ష్యతే। ఆర్తాః ప్రజా నరవ్యాఘ్ర క్వ ను యాస్యన్తి నిర్వృతిమ్
నరవ్యాఘ్రా, నీవు శోకంతో లోకాలను నీ తేజస్సుతో కాల్చేస్తే, బాధపడే ప్రజలు ఎక్కడ శాంతిని పొందగలరు?
లోకస్వభావ ఏవైష యయాతిర్నహుషాత్మజః। గతః శక్రేణ సాలోక్యమనయస్తం సమస్పృశత్
ఇది లోకస్వభావమే. నహుషుని కుమారుడు యయాతి ఇంద్రునితో సమానమైన లోకాన్ని పొందినా, అతడికీ అపదలు వచ్చాయి.