పద్మాననా పద్మపలాశనేత్రా పద్మాని వానేతుమభిప్రయాతా। తదప్యయుక్తం నహి సా కదాచి- న్మయా వినా గచ్ఛతి పఙ్కజాని
పద్మంలా ముఖం, పద్మదళాల్లాంటి కళ్లున్న సీత పద్మాలు తీయడానికి వెళ్లి ఉండొచ్చు. కానీ అది కూడా సాధ్యపడదు, ఎందుకంటే ఆమె ఎప్పుడూ నన్ను వదిలి ఒంటరిగా పద్మాలను తీయడానికి వెళ్లదు.
కామం త్విదం పుష్పితవృక్షషణ్డం నానావిధైః పక్షిగణైరుపేతమ్। వనం ప్రయాతా ను తదప్యయుక్త- మేకాకినీ సాతిబిభేతి భీరుః
ఈ పుష్పాలతో నిండిన చెట్ల తోట,色色 పక్షులతో నిండిన ఈ అడవిలోకి ఆమె వెళ్లి ఉండొచ్చు. కానీ అది కూడా కుదరదు, ఎందుకంటే ఆ భయపడే సీత ఒంటరిగా ఎప్పుడూ వెళ్లదు.
ఆదిత్య భో లోకకృతాకృతజ్ఞ లోకస్య సత్యానృతకర్మసాక్షిన్। మమ ప్రియా సా క్వ గతా హృతా వా శంసస్వ మే శోకహతస్య సర్వమ్
ఓ ఆదిత్యా! జగత్తును సృష్టించేవాడవు, లోకంలోని మంచి చెడు తెలిసినవాడవు, సత్యాసత్యాలన్నిటికీ సాక్షివి. నా ప్రియమైన సీత ఎక్కడికి పోయిందో, ఎవరైనా తీసుకెళ్లారా, నాకు అన్నీ చెప్పు. ఈ దుఃఖంతో నలిగిపోయిన నన్ను కాపాడవు.
లోకేషు సర్వేషు న నాస్తి కించిద్ యత్ తే న నిత్యం విదితం భవేత్ తత్। శంసస్వ వాయో కులపాలినీం తాం మృతా హృతా వా పథి వర్తతే వా
ఈ లోకాలన్నింటిలో నీకు తెలియని విషయం ఏదీ లేదు. ఓ వాయువా! మా వంశాన్ని కాపాడిన ఆ సీత గురించి చెప్పు—ఆమె చనిపోయిందా, ఎవరైనా తీసుకెళ్లారా, లేక మార్గంలో తిరుగుతుందా?
ఇతీవ తం శోకవిధేయదేహం రామం విసంజ్ఞం విలపన్తమేవ। ఉవాచ సౌమిత్రిరదీనసత్త్వో న్యాయ్యే స్థితః కాలయుతం చ వాక్యమ్
ఇలా రాముడు దుఃఖంతో శరీరం వదిలినట్టు, స్పృహ కోల్పోయి విలపిస్తుంటే, ధైర్యంగా ఉన్న సౌమిత్రి సమయానికి తగిన మాటలు చెప్పాడు.
శోకం విసృజ్యాద్య ధృతిం భజస్వ సోత్సాహతా చాస్తు విమార్గణేఽస్యాః। ఉత్సాహవన్తో హి నరా న లోకే సీదన్తి కర్మస్వతిదుష్కరేషు
ఇప్పుడైనా దుఃఖాన్ని వదిలి ధైర్యంగా ఉండు. ఆమెను వెతకడంలో ఉత్సాహంతో ఉండాలి. ఎందుకంటే, ఈ లోకంలో ధైర్యవంతులు ఎంత కష్టమైన పనైనా చేయడంలో వెనుకడుగు వేయరు.
ఇతీవ సౌమిత్రిముదగ్రపౌరుషం బ్రువన్తమార్తో రఘువంశవర్ధనః। న చిన్తయామాస ధృతిం విముక్తవాన్ పునశ్చ దుఃఖం మహదభ్యుపాగమత్
సౌమిత్రి ధైర్యంగా మాట్లాడినా, రఘువంశాన్ని పెంపొందించిన రాముడు ఆ మాటలను పట్టించుకోలేదు. ధైర్యాన్ని వదిలి, మళ్లీ గొప్ప దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు.
thumb|చతుఃషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే చతుఃషష్ఠితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో అరవై నాలుగవ సర్గను వినండి.
స దీనో దీనయా వాచా లక్ష్మణం వాక్యమబ్రవీత్। శీఘ్రం లక్ష్మణ జానీహి గత్వా గోదావరీం నదీమ్
ఆ దుఃఖితుడు, బాధతో కూడిన స్వరంతో లక్ష్మణునికి ఇలా అన్నాడు: 'లక్ష్మణా! త్వరగా వెళ్లి గోదావరి నదిని చూసి రమ్ము.'
అపి గోదావరీం సీతా పద్మాన్యానయితుం గతా। ఏవముక్తస్తు రామేణ లక్ష్మణః పునరేవ హి
'బహుశా సీత పద్మాలు తీయడానికి గోదావరి నదికి వెళ్లి ఉండొచ్చు.' అని రాముడు చెప్పగా, లక్ష్మణుడు మళ్లీ,
నదీం గోదావరీం రమ్యాం జగామ లఘువిక్రమః। తాం లక్ష్మణస్తీర్థవతీం విచిత్వా రామమబ్రవీత్
వేగంగా నడిచిన లక్ష్మణుడు ఆ అందమైన గోదావరి నదికి వెళ్లాడు. అక్కడి తీర్థస్థలాలన్నీ వెతికాడు. తిరిగి వచ్చి రామునితో చెప్పాడు.
నైనాం పశ్యామి తీర్థేషు క్రోశతో న శృణోతి మే। కం ను సా దేశమాపన్నా వైదేహీ క్లేశనాశినీ
'ఆమెను తీర్థస్థలాల్లో ఎక్కడా చూడలేదు. నేను పిలిచినా స్పందించలేదు. బాధను తొలగించే వైదేహి ఏ ప్రాంతానికి వెళ్లిందో తెలియదు.'
నహి తం వేద్మి వై రామ యత్ర సా తనుమధ్యమా। లక్ష్మణస్య వచః శ్రుత్వా దీనః సంతాపమోహితః
'ఆ సన్నని నడుము కల సీత ఎక్కడ ఉందో నాకు తెలియదు, రామా.' అని లక్ష్మణుడు చెప్పిన మాటలు విని రాముడు తీవ్ర దుఃఖంతో, మూర్ఛతో నిండిపోయాడు.
రామః సమభిచక్రామ స్వయం గోదావరీం నదీమ్। స తాముపస్థితో రామః క్వ సీతేత్యేవమబ్రవీత్
రాముడు తానే స్వయంగా గోదావరి నదికి వెళ్లాడు. అక్కడికి చేరుకొని, 'సీత ఎక్కడ ఉంది?' అని అడిగాడు.
భూతాని రాక్షసేన్ద్రేణ వధార్హేణ హృతామపి। న తాం శశంసూ రామాయ తథా గోదావరీ నదీ
రాక్షసేంద్రుడైన రావణుడు ఆమెను తీసుకెళ్లినా, అక్కడి భూతాలు గానీ, గోదావరి నదీ గానీ రామునికి ఏమీ చెప్పలేదు.
తతః ప్రచోదితా భూతైః శంస చాస్మై ప్రియామితి। న చ సా హ్యవదత్ సీతాం పృష్టా రామేణ శోచతా
భూతాలు 'ఆయన ప్రియురాలి విషయం చెప్పు' అని నదిని ప్రేరేపించినా, దుఃఖంతో ఉన్న రాముడు అడిగినప్పుడు కూడా ఆ నది సీత గురించి చెప్పలేదు.
రావణస్య చ తద్రూపం కర్మాపి చ దురాత్మనః। ధ్యాత్వా భయాత్ తు వైదేహీం సా నదీ న శశంస హ
రావణుడి రూపాన్ని, ఆ దుష్టుని పనిని గుర్తు చేసుకుని, భయంతో ఆ నది వైదేహిని రామునికి చెప్పలేదు.
నిరాశస్తు తయా నద్యా సీతాయా దర్శనే కృతః। ఉవాచ రామః సౌమిత్రిం సీతాదర్శనకర్శితః
ఆ నది ద్వారా సీతను చూడడంలో ఆశ లేకుండా పోయిన రాముడు, సీతను చూడలేక బాధతో ఉన్నవాడు, సౌమిత్రిని ఇలా అడిగాడు.
ఏషా గోదావరీ సౌమ్య కించిన్న ప్రతిభాషతే। కిం ను లక్ష్మణ వక్ష్యామి సమేత్య జనకం వచః
'ఈ గోదావరి నది ఏమాత్రం స్పందించడం లేదు, సౌమ్యా. లక్ష్మణా! నేను జనకుని దగ్గరకు వెళ్లి ఏం చెప్పాలి?
మాతరం చైవ వైదేహ్యా వినా తామహమప్రియమ్। యా మే రాజ్యవిహీనస్య వనే వన్యేన జీవతః
సీత లేకుండా ఆమె తల్లికి కూడా ఏమి చెప్పాలి? నాకు ఎంతో ప్రియమైన ఆమె, రాజ్యం లేక అడవిలో జీవిస్తున్న నాకు తోడుగా ఉండింది.'
సర్వం వ్యపానయచ్ఛోకం వైదేహీ క్వ ను సా గతా। జ్ఞాతివర్గవిహీనస్య వైదేహీమప్యపశ్యతః
నా బాధ అంతా తీర్చిన వైదేహి ఎక్కడికి పోయిందో తెలియడం లేదు. ఇప్పుడు నా బంధువులు లేరు, వైదేహిని కూడా కనబడడం లేదు.
మన్యే దీర్ఘా భవిష్యన్తి రాత్రయో మమ జాగ్రతః। మన్దాకినీం జనస్థానమిమం ప్రస్రవణం గిరిమ్
ఈ మందాకినీ, జనస్థానం, ఈ జలపాతం, ఈ కొండను చూస్తూ, నాకు రాత్రులు నిద్రలేక చాలా పొడవుగా అనిపిస్తాయని అనుకుంటున్నాను.
సర్వాణ్యనుచరిష్యామి యది సీతా హి లభ్యతే। ఏతే మహామృగా వీర మామీక్షన్తే పునః పునః
సీతను ఎక్కడైనా కనుగొనగలిగితే, నేను అన్ని చోట్ల వెతుకుతాను. వీరు మహా జంతువులు, వీరంతా నన్ను మళ్లీ మళ్లీ చూస్తున్నారు.
వక్తుకామా ఇహ హి మే ఇఙ్గితాన్యుపలక్షయే। తాంస్తు దృష్ట్వా నరవ్యాఘ్రో రాఘవః ప్రత్యువాచ హ
ఇక్కడ వీరి చూపులు చూస్తుంటే, నాతో ఏదైనా చెప్పాలనుకుంటున్నట్టు అనిపిస్తోంది. వారిని చూసి, మనుషులలో సింహుడైన రాఘవుడు వారితో మాట్లాడాడు.
క్వ సీతేతి నిరీక్షన్ వై బాష్పసంరుద్ధయా గిరా। ఏవముక్తా నరేన్ద్రేణ తే మృగాః సహసోత్థితాః
చుట్టూ చూస్తూ, కన్నీళ్లతో గొంతు ఆగిపోతూ 'సీత ఎక్కడ?' అని అడిగాడు. అప్పుడు ఆ మనుషుల రాజు అడిగిన వెంటనే ఆ జంతువులు ఒక్కసారిగా లేచాయి.
దక్షిణాభిముఖాః సర్వే దర్శయన్తో నభఃస్థలమ్। మైథిలీ హ్రియమాణా సా దిశం యామభ్యపద్యత
అందరూ దక్షిణ దిశవైపు తిరిగి, ఆకాశాన్ని చూపిస్తూ నిలబడ్డారు. అదే వైపు మైథిలి అపహరించబడింది.
తేన మార్గేణ గచ్ఛన్తో నిరీక్షన్తే నరాధిపమ్। యేన మార్గం చ భూమిం చ నిరీక్షన్తే స్మ తే మృగాః
ఆ దారిలో వెళ్తూ, వారు రాజును వెనక్కి తిరిగి చూస్తున్నారు. ఆ జంతువులు ఆ మార్గాన్ని, నేలని చూస్తూ ముందుకు సాగారు.
పునర్నదన్తో గచ్ఛన్తి లక్ష్మణేనోపలక్షితాః। తేషాం వచనసర్వస్వం లక్షయామాస చేఙ్గితమ్
మళ్లీ మళ్లీ అరుస్తూ వెళ్తున్నారు. లక్ష్మణుడు వారిని గమనించాడు. వారి చూపులు, సంకేతాలు అన్నీ రాముడు గుర్తించాడు.
ఉవాచ లక్ష్మణో ధీమాన్ జ్యేష్ఠం భ్రాతరమార్తవత్। క్వ సీతేతి త్వయా పృష్టా యథేమే సహసోత్థితాః
ధీరుడైన లక్ష్మణుడు, తన పెద్ద అన్నయ్యను సానుభూతితో ఇలా అడిగాడు: 'సీత ఎక్కడ?' అని మీరు అడిగిన వెంటనే ఈ జంతువులు ఒక్కసారిగా లేచాయి.
దర్శయన్తి క్షితిం చైవ దక్షిణాం చ దిశం మృగాః। సాధు గచ్ఛావహే దేవ దిశమేతాం చ నైర్ఋతీమ్
ఈ జంతువులు నేలని, దక్షిణ దిశని చూపిస్తున్నారు. ప్రభూ, మనం ఈ నైరుతి దిశగా పోదాం.