కర్ణికారవనం భద్రే హసన్తీ దేవి సేవసే। అలం తే పరిహాసేన మమ బాధావహేన వై
సుముఖి, నీవు కర్ణికారవనంలో నవ్వుతూ ఆడుకుంటున్నావు, దేవీ, ఇక నాకు బాధ కలిగించే ఈ ఆటలు చాలయ్యాయి.
విశేషేణాశ్రమస్థానే హాసోఽయం న ప్రశస్యతే। అవగచ్ఛామి తే శీలం పరిహాసప్రియం ప్రియే
ఈ ఆశ్రమంలో ఇలాంటి నవ్వులు తగవు, ప్రియమైనవాడా, నీవు ఆటలు చేయడం ఇష్టపడతావని నాకు తెలుసు.
ఆగచ్ఛ త్వం విశాలాక్షి శూన్యోఽయముటజస్తవ। సువ్యక్తం రాక్షసైః సీతా భక్షితా వా హృతాపి వా
విశాలనేత్రా, రా, నీ గుడిసె ఖాళీగా ఉంది. నిశ్చయంగా రాక్షసులు సీతను తినివేసారు లేదా అపహరించారు.
న హి సా విలపన్తం మాముపసమ్ప్రైతి లక్ష్మణ। ఏతాని మృగయూథాని సాశ్రునేత్రాణి లక్ష్మణ
లక్ష్మణా, ఆమె ఏడుస్తున్న నన్ను దగ్గరకు రాదు. ఈ మృగసమూహాలు కన్నీళ్లతో ఉన్నాయని చూడు లక్ష్మణా.
శంసన్తీవ హి మే దేవీం భక్షితాం రజనీచరైః। హా మమార్యే క్వ యాతాసి హా సాధ్వి వరవర్ణిని
ఈ జంతువులు నిశాచరులు దేవిని తినివేశారని చెప్పుతున్నట్టు ఉంది. హాయ్ నా ఆర్యే, నువ్వెక్కడికి పోయావు? హాయ్ సద్గుణాలూ, సుందరవదనా!
హా సకామాద్య కైకేయీ దేవి మేఽద్య భవిష్యతి। సీతయా సహ నిర్యాతో వినా సీతాముపాగతః
హాయ్, ఈరోజు కైకేయి సంతోషిస్తుంది దేవీ, ఎందుకంటే నేను సీతతో బయలుదేరి, ఆమె లేకుండా తిరిగి వచ్చాను.
కథం నామ ప్రవేక్ష్యామి శూన్యమన్తఃపురం మమ। నిర్వీర్య ఇతి లోకో మాం నిర్దయశ్చేతి వక్ష్యతి
నేను నా ఖాళీ అంతఃపురంలో ఎలా ప్రవేశించగలను? ప్రజలు నన్ను బలహీనుడని, హృదయరహితుడని అంటారు.
కాతరత్వం ప్రకాశం హి సీతాపనయనేన మే। నివృత్తవనవాసశ్చ జనకం మిథిలాధిపమ్
సీతను తీసుకుపోయినందువల్ల నా భయపడి ఉండటం అందరికీ స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. అడవి జీవితం ముగించుకుని మిథిలా రాజు జనకుని వద్దకు తిరిగి వెళ్ళడం కూడా అదే.
కుశలం పరిపృచ్ఛన్తం కథం శక్ష్యే నిరీక్షితుమ్। విదేహరాజో నూనం మాం దృష్ట్వా విరహితం తయా
వీడేహ రాజు సీత క్షేమాన్ని అడిగితే, ఆమె లేకుండా ఉన్న నన్ను నేను ఎలా ఎదుర్కొనగలను?
సుతావినాశసంతప్తో మోహస్య వశమేష్యతి। అథవా న గమిష్యామి పురీం భరతపాలితామ్
తన కుమార్తెను కోల్పోయిన బాధతో అతను మూర్ఛలో పడిపోతాడు. లేకపోతే, నేను భరతుడు పాలిస్తున్న నగరానికి వెళ్ళను.
స్వర్గోఽపి హి తయా హీనః శూన్య ఏవ మతో మమ। తన్మాముత్సృజ్య హి వనే గచ్ఛాయోధ్యాపురీం శుభామ్
ఆమె లేకుండా స్వర్గం కూడా నాకు ఖాళీగా అనిపిస్తుంది. అందుకే నన్ను వనంలో వదిలేసి, నీవు అయోధ్య నగరానికి వెళ్ళు.
న త్వహం తాం వినా సీతాం జీవేయం హి కథంచన। గాఢమాశ్లిష్య భరతో వాచ్యో మద్వచనాత్ త్వయా
నేను సీత లేకుండా ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ బతకలేను. నువ్వు భరతుని గట్టిగా ఆలింగనం చేసి, నా మాటలు అతనికి చెప్పు.
అనుజ్ఞాతోఽసి రామేణ పాలయేతి వసుంధరామ్। అమ్బా చ మమ కైకేయీ సుమిత్రా చ త్వయా విభో
రాముడు నీకు భూమిని పాలించమని అనుమతి ఇచ్చాడు. నా తల్లి కైకేయి, సుమిత్రను నువ్వు జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలి.
కౌసల్యా చ యథాన్యాయమభివాద్యా మమాజ్ఞయా। రక్షణీయా ప్రయత్నేన భవతా సూక్తచారిణా
కౌసల్యను కూడా యథావిధిగా నమస్కరించాలి. నా ఆజ్ఞతో, నీవు సద్గుణంతో ఆమెను శ్రద్ధగా రక్షించాలి.
సీతాయాశ్చ వినాశోఽయం మమ చామిత్రసూదన। విస్తరేణ జనన్యా మే వినివేద్యస్త్వయా భవేత్
శత్రువులను సంహరించే వాడా, సీతతో పాటు నన్ను కూడా నాశనం చేసిన సంగతి నువ్వు నా తల్లికి పూర్తిగా వివరంగా చెప్పాలి.
ఇతి విలపతి రాఘవే తు దీనే వనముపగమ్య తయా వినా సుకేశ్యా। భయవికలముఖస్తు లక్ష్మణోఽపి వ్యథితమనా భృశమాతురో బభూవ
ఇలా దుఃఖంతో రాఘవుడు విలపిస్తూ, సుందరమైన జుట్టు గల సీత లేకుండా అడవిలోకి అడుగుపెట్టాడు. భయంతో ముఖం వణికిపోతూ, లక్ష్మణుడూ ఎంతో బాధతో, మనసు కలతతో ఉన్నాడు.
thumb|త్రిషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రిషష్ఠితమః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు అరణ్యకాండలో అరవైమూడు వ సర్గను వినండి. మహర్షి వాల్మీకి రచించిన శ్రీరామాయణంలో ఇది అరవైమూడు వ అధ్యాయం.
స రాజపుత్రః ప్రియయా విహీనః శోకేన మోహేన చ పీడ్యమానః। విషాదయన్ భ్రాతరమార్తరూపో భూయో విషాదం ప్రవివేశ తీవ్రమ్
ఆ యువరాజు తన ప్రియమైన భార్యను కోల్పోయి, దుఃఖంతో, మాయతో బాధపడుతూ, తన బాధతో అన్నయ్యను కూడా నిరుత్సాహపరిచాడు. మళ్లీ తీవ్రమైన విషాదంలో మునిగిపోయాడు.
స లక్ష్మణం శోకవశాభిపన్నం శోకే నిమగ్నో విపులే తు రామః। ఉవాచ వాక్యం వ్యసనానురూప- ముష్ణం వినిఃశ్వస్య రుదన్ సశోకమ్
రాముడు గొప్ప దుఃఖంలో మునిగిపోయి, దుఃఖానికి లోనైన లక్ష్మణుడిని చూసి, ఆపదకు తగిన మాటలు, లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ చెప్పాడు.
న మద్విధో దుష్కృతకర్మకారీ మన్యే ద్వితీయోఽస్తి వసుంధరాయామ్। శోకానుశోకో హి పరమ్పరాయా మామేతి భిన్దన్ హృదయం మనశ్చ
నాకంటే చెడు పనులు చేసిన వాడు భూమిపై ఇంకొకరు లేరనుకుంటున్నాను. ఎందుకంటే, దుఃఖం మీద దుఃఖం వరుసగా నా హృదయాన్ని, మనసును పగులగొడుతోంది.
పూర్వం మయా నూనమభీప్సితాని పాపాని కర్మాణ్యసకృత్కృతాని। తత్రాయమద్యాపతితో విపాకో దుఃఖేన దుఃఖం యదహం విశామి
నిజంగా, గతంలో నేను ఎన్నో పాపాలు చేసినట్లుంది. అందుకే ఇప్పుడు ఈ బాధలో పడిపోయాను. ఒక దుఃఖం మీద మరొక దుఃఖంలో మునిగిపోతున్నాను.
రాజ్యప్రణాశః స్వజనైర్వియోగః పితుర్వినాశో జననీవియోగః। సర్వాణి మే లక్ష్మణ శోకవేగ- మాపూరయన్తి ప్రవిచిన్తితాని
లక్ష్మణా, రాజ్యం పోవడం, బంధువుల నుంచి వేరుపడటం, నాన్న మరణం, తల్లి దూరమవడం—ఇవన్నీ ఆలోచిస్తే నా మనసు దుఃఖపు అలలతో నిండిపోతుంది.
సర్వం తు దుఃఖం మమ లక్ష్మణేదం శాన్తం శరీరే వనమేత్య క్లేశమ్। సీతావియోగాత్ పునరప్యుదీర్ణం కాష్ఠైరివాగ్నిః సహసోపదీప్తః
లక్ష్మణా, ఈ బాధ అంతా అడవిలో శ్రమను భరించి కొంతకాలం నాలో తగ్గిపోయింది. కానీ ఇప్పుడు సీత వేరు అయిన తర్వాత, పొడి కట్టెల్లో మంటలాగ మళ్లీ ముదురింది.
సా నూనమార్యా మమ రాక్షసేన హ్యభ్యాహృతా ఖం సముపేత్య భీరుః। అపస్వరం సుస్వరవిప్రలాపా భయేన విక్రన్దితవత్యభీక్ష్ణమ్
ఆ మహనీయురాలు, భయంతో వణికిపోతూ, ఖగోళానికి దగ్గరగా వచ్చినప్పుడు రాక్షసుని చేతిలో పడిపోయింది. భయంతో ఆమె మధురమైన స్వరం మారిపోయి, పదే పదే అరవడం తట్టుకోలేకపోయింది.
తౌ లోహితస్య ప్రియదర్శనస్య సదోచితావుత్తమచన్దనస్య। వృత్తౌ స్తనౌ శోణితపఙ్కదిగ్ధౌ నూనం ప్రియాయా మమ నాభిపాతః
నా ప్రియమైన సీతకు ఎప్పుడూ ఉత్తమమైన చందనంతో అలంకరించబడే, అందమైన రెండు వక్షోజాలు, ఇప్పుడు రక్తంతో, మట్టితో మురికై ఉండి ఉంటాయి. నా ప్రియురాలు ఇంతటి దుఃఖానికి లోనై ఉండి ఉంటుంది.
తచ్ఛ్లక్ష్ణసువ్యక్తమృదుప్రలాపం తస్యా ముఖం కుఞ్చితకేశభారమ్। రక్షోవశం నూనముపాగతాయా న భ్రాజతే రాహుముఖే యథేన్దుః
ఆమె మృదువైన, స్పష్టమైన మాటలు పలికే ముఖం, వంకరగా వాలిన జుట్టుతో, ఇప్పుడు రాక్షసుని చేతిలో పడిపోయి, రాహువు ముసిరిన చంద్రుడిలా మెరుగు కోల్పోయింది.
తాం హారపాశస్య సదోచితాన్తాం గ్రీవాం ప్రియాయా మమ సువ్రతాయాః। రక్షాంసి నూనం పరిపీతవన్తి శూన్యే హి భిత్త్వా రుధిరాశనాని
నా సద్గుణాల భార్య మెడ, ఎప్పుడూ హారం ధరించి అందంగా ఉండేది. ఇప్పుడు ఈ ఎడారి ప్రదేశంలో రాక్షసులు రక్తం కోసం దాన్ని కొరికివుంటారు.
మయా విహీనా విజనే వనే సా రక్షోభిరాహృత్య వికృష్యమాణా। నూనం వినాదం కురరీవ దీనా సా ముక్తవత్యాయతకాన్తనేత్రా
నన్ను వదిలిపెట్టి, ఈ అడవిలో ఒంటరిగా ఉన్న సీతను రాక్షసులు పట్టుకుని లాగారు. ఆ దయనీయురాలు, దీర్ఘమైన అందమైన కళ్లతో, వేదనతో అరుస్తూ, విడిపోతూ, దుఃఖంతో గిలిగిలి ఏడ్చింది.
అస్మిన్ మయా సార్ధముదారశీలా శిలాతలే పూర్వముపోపవిష్టా। కాన్తస్మితా లక్ష్మణ జాతహాసా త్వామాహ సీతా బహువాక్యజాతమ్
ఇక్కడే, నాతో కలిసి, మంచి స్వభావం గల సీత, ఒకప్పుడు ఈ రాయిమీద కూర్చొని, మధురంగా నవ్వుతూ, లక్ష్మణా, పెద్దగా నవ్వుతూ, నీతో ఎన్నో మాటలు మాట్లాడింది.
గోదావరీయం సరితాం వరిష్ఠా ప్రియా ప్రియాయా మమ నిత్యకాలమ్। అప్యత్ర గచ్ఛేదితి చిన్తయామి నైకాకినీ యాతి హి సా కదాచిత్
ఈ గోదావరి నది, నదులన్నిటిలోకీ శ్రేష్ఠమైనది, నా ప్రియమైన భార్యకు ఎప్పుడూ ఎంతో ఇష్టమైనది. ఆమె అక్కడికి వెళ్లిందేమో అని నేను ఆలోచిస్తున్నాను. కానీ ఆమె ఎప్పుడూ ఒంటరిగా వెళ్లదు.