జిజ్ఞాసమానా వైదేహీ త్వాం మాం చ పురుషర్షభ। తస్యా హ్యన్వేషణే శ్రీమన్ క్షిప్రమేవ యతావహే
వైదేహి నిన్ను, నన్ను వెతుకుతూ ఉండవచ్చు, ఓ పురుషశ్రేష్ఠా! అందుకే, మహాత్మా, మనం వెంటనే ఆమెను వెతకడానికి ప్రయత్నిద్దాం.
వనం సర్వం విచినువో యత్ర సా జనకాత్మజా। మన్యసే యది కాకుత్స్థ మా స్మ శోకే మనః కృథాః
మనమిద్దరం జనకుని కుమార్తె ఎక్కడ ఉంటుందో ఆ అడవంతా వెతుకుదాం. ఓ కాకుత్థ్స వంశజా, నువ్వు అంగీకరిస్తే, నీ మనసు శోకంతో నిండిపోనీయకు.
ఏవముక్తః స సౌహార్దాల్లక్ష్మణేన సమాహితః। సహ సౌమిత్రిణా రామో విచేతుముపచక్రమే
లక్ష్మణుడు స్నేహంతో ఇలా చెప్పినప్పుడు, రాముడు మనస్సు స్థిరంగా ఉంచుకుని, సౌమిత్రితో కలిసి వెతకడం ప్రారంభించాడు.
తౌ వనాని గిరీంశ్చైవ సరితశ్చ సరాంసి చ। నిఖిలేన విచిన్వన్తౌ సీతాం దశరథాత్మజౌ
దశరథుని ఇద్దరు కుమారులు అడవులు, కొండలు, నదులు, సరస్సులు అన్నింటిని పూర్తిగా వెతికారు, సీత కోసం.
తస్య శైలస్య సానూని శిలాశ్చ శిఖరాణి చ। నిఖిలేన విచిన్వన్తౌ నైవ తామభిజగ్మతుః
వారు ఆ కొండపై ఉన్న గుట్టలు, రాళ్లు, శిఖరాలన్నింటినీ పూర్తిగా వెతికినా, ఆమెను కనుగొనలేకపోయారు.
విచిత్య సర్వతః శైలం రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్। నేహ పశ్యామి సౌమిత్రే వైదేహీం పర్వతే శుభామ్
అంతటా ఆ కొండను వెతికిన తరువాత, రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ సౌమిత్రీ, ఈ కొండపై వైదేహిని, ఆ శుభలక్షణురాలిని నేను కనిపెట్టలేకపోతున్నాను.'
తతో దుఃఖాభిసంతప్తో లక్ష్మణో వాక్యమబ్రవీత్। విచరన్ దణ్డకారణ్యం భ్రాతరం దీప్తతేజసమ్
అప్పుడు దుఃఖంతో నిండిన లక్ష్మణుడు, దండకారణ్యంలో తిరుగుతూ, తేజస్సుతో మెరిసే తన అన్నయ్యతో ఇలా అన్నాడు.
ప్రాప్స్యసే త్వం మహాప్రాజ్ఞ మైథిలీం జనకాత్మజామ్। యథా విష్ణుర్మహాబాహుర్బలిం బద్ధ్వా మహీమిమామ్
ఓ మహాప్రజ్ఞా! నువ్వు మైతిలీ, జనకుని కుమార్తెను తప్పక తిరిగి పొందుతావు. ఎలా అంటే, మహాబలుడు విష్ణువు బలిని బంధించి భూమిని తిరిగి పొందినట్లే.
ఏవముక్తస్తు వీరేణ లక్ష్మణేన స రాఘవః। ఉవాచ దీనయా వాచా దుఃఖాభిహతచేతనః
వీరుడైన లక్ష్మణుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, రాఘవుడు దుఃఖంతో మనస్సు మసకబారిపోయి, మృదువుగా ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
వనం సువిచితం సర్వం పద్మిన్యః ఫుల్లపఙ్కజాః। గిరిశ్చాయం మహాప్రాజ్ఞ బహుకన్దరనిర్ఝరః। నహి పశ్యామి వైదేహీం ప్రాణేభ్యోఽపి గరీయసీమ్
ఈ అడవి అంతా, పుష్పించిన కమలాలతో పూలతాళ్ళు, నీడలతో ఉన్న ఈ కొండ, ఎన్నో గుహలు, జలపాతాలతో అలంకరించబడ్డా, నాకు ప్రాణాలకంటే మిన్నైన వైదేహిని కనిపెట్టలేకపోతున్నాను.
ఏవం స విలపన్ రామః సీతాహరణకర్షితః। దీనః శోకసమావిష్టో ముహూర్తం విహ్వలోఽభవత్
ఇలా విలపిస్తూ, సీతను అపహరించడంవల్ల బాధపడుతున్న రాముడు, దుఃఖంతో నిండిపోయి, కొంతసేపు మనస్సు తడబడిపోయాడు.
స విహ్వలితసర్వాఙ్గో గతబుద్ధిర్విచేతనః। నిషసాదాతురో దీనో నిఃశ్వస్యాశీతమాయతమ్
అతని శరీరం అంతా వణికిపోతూ, మనస్సు స్థిరంగా లేక, జ్ఞానం కోల్పోయి, బాధతో, దుఃఖంతో కూరుకుపోయి, లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ కూర్చున్నాడు.
బహుశః స తు నిఃశ్వస్య రామో రాజీవలోచనః। హా ప్రియేతి విచుక్రోశ బహుశో బాష్పగద్గదః
రాజీవనేత్రుడు రాముడు, ఎన్నోసార్లు లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, కన్నీళ్లతో గొంతు నిండిపోయి, 'హా ప్రియ!' అంటూ పదే పదే విలపించాడు.
తం సాన్త్వయామాస తతో లక్ష్మణః ప్రియబాన్ధవమ్। బహుప్రకారం శోకార్తః ప్రశ్రితః ప్రశ్రితాఞ్జలిః
అప్పుడు లక్ష్మణుడు, తన ప్రియమైన అన్నయ్యను, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, చేతులు జోడించి, అనేక విధాలుగా ఓదార్చేందుకు ప్రయత్నించాడు.
అనాదృత్య తు తద్ వాక్యం లక్ష్మణోష్ఠపుటచ్యుతమ్। అపశ్యంస్తాం ప్రియాం సీతాం ప్రాక్రోశత్ స పునః పునః
లక్ష్మణుడు చెప్పిన మాటలను పట్టించుకోక, తన ప్రియమైన సీతను కనిపెట్టలేక, రాముడు మళ్లీ మళ్లీ ఆమెను పిలుచుకుంటూ విలపించాడు.
thumb|ద్విషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ద్విషష్ఠితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, అరవై రెండవ సర్గను వినండి.
సీతామపశ్యన్ ధర్మాత్మా శోకోపహతచేతనః। విలలాప మహాబాహూ రామః కమలలోచనః
సీతను కనపడక, ధర్మబద్ధుడైన రాముడు, దుఃఖంతో మనసు ముంచుకొని, మహాబలుడు, కమలముఖుడు, ఆవేదనతో ఏడ్చాడు.
పశ్యన్నివ చ తాం సీతామపశ్యన్మన్మథార్దితః। ఉవాచ రాఘవో వాక్యం విలాపాశ్రయదుర్వచమ్
సీతను చూస్తున్నట్టు అనిపిస్తూ, కాని కనపడక, ప్రేమవేదనతో బాధపడుతూ, రాఘవుడు బాధతో పలకలేని మాటలు చెప్పాడు.
త్వమశోకస్య శాఖాభిః పుష్పప్రియతరా ప్రియే। ఆవృణోషి శరీరం తే మమ శోకవివర్ధనీ
ప్రియమైనవాడా, నీవు అశోకవృక్షపు కొమ్మలతో నీ శరీరాన్ని కప్పుకుంటున్నావు, అవి పూలను ఇష్టపడతాయి, కానీ అవే నా దుఃఖాన్ని పెంచుతున్నాయి.
కదలీకాణ్డసదృశౌ కదల్యా సంవృతావుభౌ। ఊరూ పశ్యామి తే దేవి నాసి శక్తా నిగూహితుమ్
దేవీ, నీ తొడలు అరటి కాండంలా ఉన్నాయి, అరటి ఆకులతో కప్పబడి ఉన్నా, నాకు అవి కనబడుతున్నాయి, నువ్వు వాటిని దాచలేవు.
కర్ణికారవనం భద్రే హసన్తీ దేవి సేవసే। అలం తే పరిహాసేన మమ బాధావహేన వై
సుముఖి, నీవు కర్ణికారవనంలో నవ్వుతూ ఆడుకుంటున్నావు, దేవీ, ఇక నాకు బాధ కలిగించే ఈ ఆటలు చాలయ్యాయి.
విశేషేణాశ్రమస్థానే హాసోఽయం న ప్రశస్యతే। అవగచ్ఛామి తే శీలం పరిహాసప్రియం ప్రియే
ఈ ఆశ్రమంలో ఇలాంటి నవ్వులు తగవు, ప్రియమైనవాడా, నీవు ఆటలు చేయడం ఇష్టపడతావని నాకు తెలుసు.
ఆగచ్ఛ త్వం విశాలాక్షి శూన్యోఽయముటజస్తవ। సువ్యక్తం రాక్షసైః సీతా భక్షితా వా హృతాపి వా
విశాలనేత్రా, రా, నీ గుడిసె ఖాళీగా ఉంది. నిశ్చయంగా రాక్షసులు సీతను తినివేసారు లేదా అపహరించారు.
న హి సా విలపన్తం మాముపసమ్ప్రైతి లక్ష్మణ। ఏతాని మృగయూథాని సాశ్రునేత్రాణి లక్ష్మణ
లక్ష్మణా, ఆమె ఏడుస్తున్న నన్ను దగ్గరకు రాదు. ఈ మృగసమూహాలు కన్నీళ్లతో ఉన్నాయని చూడు లక్ష్మణా.
శంసన్తీవ హి మే దేవీం భక్షితాం రజనీచరైః। హా మమార్యే క్వ యాతాసి హా సాధ్వి వరవర్ణిని
ఈ జంతువులు నిశాచరులు దేవిని తినివేశారని చెప్పుతున్నట్టు ఉంది. హాయ్ నా ఆర్యే, నువ్వెక్కడికి పోయావు? హాయ్ సద్గుణాలూ, సుందరవదనా!
హా సకామాద్య కైకేయీ దేవి మేఽద్య భవిష్యతి। సీతయా సహ నిర్యాతో వినా సీతాముపాగతః
హాయ్, ఈరోజు కైకేయి సంతోషిస్తుంది దేవీ, ఎందుకంటే నేను సీతతో బయలుదేరి, ఆమె లేకుండా తిరిగి వచ్చాను.
కథం నామ ప్రవేక్ష్యామి శూన్యమన్తఃపురం మమ। నిర్వీర్య ఇతి లోకో మాం నిర్దయశ్చేతి వక్ష్యతి
నేను నా ఖాళీ అంతఃపురంలో ఎలా ప్రవేశించగలను? ప్రజలు నన్ను బలహీనుడని, హృదయరహితుడని అంటారు.
కాతరత్వం ప్రకాశం హి సీతాపనయనేన మే। నివృత్తవనవాసశ్చ జనకం మిథిలాధిపమ్
సీతను తీసుకుపోయినందువల్ల నా భయపడి ఉండటం అందరికీ స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. అడవి జీవితం ముగించుకుని మిథిలా రాజు జనకుని వద్దకు తిరిగి వెళ్ళడం కూడా అదే.
కుశలం పరిపృచ్ఛన్తం కథం శక్ష్యే నిరీక్షితుమ్। విదేహరాజో నూనం మాం దృష్ట్వా విరహితం తయా
వీడేహ రాజు సీత క్షేమాన్ని అడిగితే, ఆమె లేకుండా ఉన్న నన్ను నేను ఎలా ఎదుర్కొనగలను?
సుతావినాశసంతప్తో మోహస్య వశమేష్యతి। అథవా న గమిష్యామి పురీం భరతపాలితామ్
తన కుమార్తెను కోల్పోయిన బాధతో అతను మూర్ఛలో పడిపోతాడు. లేకపోతే, నేను భరతుడు పాలిస్తున్న నగరానికి వెళ్ళను.