సర్వథా త్వపనీతం తే సీతయా యత్ ప్రచోదితః। క్రోధస్య వశమాగమ్య నాకరోః శాసనం మమ
నిజంగా, సీత చెప్పిన మాటలకు లోనై, కోపానికి లోనై, నీవు నా ఆజ్ఞను పాటించలేదు.
అసౌ హి రాక్షసః శేతే శరేణాభిహతో మయా। మృగరూపేణ యేనాహమాశ్రమాదపవాహితః
ఆ రాక్షసుడు, మృగరూపంలో నన్ను ఆశ్రమం నుండి దూరం చేసాడు. నేను బాణంతో అతన్ని హతమార్చాను, అతడు అక్కడే పడుకుని ఉన్నాడు.
వికృష్య చాపం పరిధాయ సాయకం సలీలబాణేన చ తాడితో మయా। మార్గీం తనుం త్యజ్య చ విక్లవస్వరో బభూవ కేయూరధరః స రాక్షసః
నేను విల్లు ఎక్కించి, బాణాన్ని పెట్టి, వేగంగా ఆ బాణంతో అతన్ని గాయపరిచాను. అప్పుడతడు మాయామృగరూపాన్ని వదిలేసి, స్వరంలో బలహీనంగా మారి, చేతికంకణాలు ధరించిన రాక్షసుడిగా కనిపించాడు.
శరాహతేనైవ తదార్తయా గిరా స్వరం మమాలమ్బ్య సుదూరసుశ్రవమ్। ఉదాహృతం తద్ వచనం సుదారుణం త్వమాగతో యేన విహాయ మైథిలీమ్
నా బాణానికి గాయపడి, బాధతో అతడు నా స్వరం అనుకరించి, దూరంగా ఉన్నా భయంకరమైన అరుపుతో పిలిచాడు. ఆ అరుపు విని నీవు సీతను వదిలేసి ఇక్కడికి వచ్చావు.
thumb|షష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే షష్ఠితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో అరవైవ సర్గను వినండి.
భృశమావ్రజమానస్య తస్యాధో వామలోచనమ్। ప్రాస్ఫురచ్చాస్ఖలద్ రామో వేపథుశ్చాస్య జాయతే
ఆయన తొందరగా వెళ్తుండగా, రాముని ఎడమ కంటి పిప్పి కొట్టింది, అడుగులు తడబడిపోయాయి, గుండె వణికిపోయింది.
ఉపాలక్ష్య నిమిత్తాని సోఽశుభాని ముహుర్ముహుః। అపి క్షేమం తు సీతాయా ఇతి వై వ్యాజహార హ
ఈ చెడు సూచనలు మళ్లీ మళ్లీ కనిపించడంతో, 'సీతకు ఏమయిందో? ఆమె క్షేమంగా ఉందా?' అని రాముడు పదే పదే అనుకున్నాడు.
త్వరమాణో జగామాథ సీతాదర్శనలాలసః। శూన్యమావసథం దృష్ట్వా బభూవోద్విగ్నమానసః
సీతను చూడాలనే తపనతో త్వరగా అక్కడికి చేరుకున్న రాముడు, ఆశ్రమం ఖాళీగా ఉండటాన్ని చూసి మనసు కలవరపోయాడు.
ఉద్భ్రమన్నివ వేగేన విక్షిపన్ రఘునన్దనః। తత్ర తత్రోటజస్థానమభివీక్ష్య సమన్తతః
రఘునందనుడు వేగంగా అక్కడక్కడా తిరుగుతూ, ఆశ్రమ పరిసరాలను అన్ని వైపులా గమనించాడు.
దదర్శ పర్ణశాలాం చ సీతయా రహితాం తదా। శ్రియా విరహితాం ధ్వస్తాం హేమన్తే పద్మినీమివ
ఆ సమయంలో, సీత లేని ఆ పర్ణశాల రాముని కళ్లకు పడింది. అది అందం కోల్పోయి, శూన్యంగా, శీతాకాలంలో తుడిచిపెట్టిన పద్మవనం లాగా కనిపించింది.
రుదన్తమివ వృక్షైశ్చ గ్లానపుష్పమృగద్విజమ్। శ్రియా విహీనం విధ్వస్తం సంత్యక్తం వనదైవతైః
ఆ చెట్లు కన్నీళ్లు కార్చినట్లు, పువ్వులు, జంతువులు, పక్షులు మిగులుగా, అందం లేకుండా, అడవి దేవతలు వదిలేసినట్లు, ఆ స్థలం శూన్యంగా కనిపించింది.
విప్రకీర్ణాజినకుశం విప్రవిద్ధబృసీకటమ్। దృష్ట్వా శూన్యోటజస్థానం విలలాప పునః పునః
చర్మాలు, దర్భలు చెల్లాచెదురుగా, ఆసనం తలకిందులుగా పడివుండటం చూసి, రాముడు మళ్లీ మళ్లీ విలపించాడు.
హృతా మృతా వా నష్టా వా భక్షితా వా భవిష్యతి। నిలీనాప్యథవా భీరురథవా వనమాశ్రితా
'ఆమె ఎవరైనా అపహరించారా? లేదా చనిపోయిందా? లేక పోయిందా? దారుణంగా ఏదైనా జంతువు తినేసిందా? భయపడి ఎక్కడైనా దాగుందా? లేక అడవిలో ఎక్కడైనా ఆశ్రయం తీసుకుందా?' అని రాముడు ఆలోచించాడు.
గతా విచేతుం పుష్పాణి ఫలాన్యపి చ వా పునః। అథవా పద్మినీం యాతా జలార్థం వా నదీం గతా
'ఆమె పువ్వులు, పండ్లు తెచ్చేందుకు వెళ్లిందేమో? లేక పద్మవనానికి పోయిందేమో? లేక నీటి కోసం నదికి వెళ్లిందేమో?' అని అనుకున్నాడు.
యత్నాన్మృగయమాణస్తు నాససాద వనే ప్రియామ్। శోకరక్తేక్షణః శ్రీమానున్మత్త ఇవ లక్ష్యతే
అడవిలో ఎంత వెతికినా తన ప్రియమైన సీతను కనుగొనలేక, దుఃఖంతో కళ్లెర్రగా, మహిమాన్వితుడు రాముడు పిచ్చివాడిలా తిరిగాడు.
వృక్షాద్ వృక్షం ప్రధావన్ స గిరీంశ్చాపి నదీనదమ్। బభ్రామ విలపన్ రామః శోకపఙ్కార్ణవప్లుతః
చెట్టు నుంచి చెట్టుకు, కొండలు, నదులు దాటి, రాముడు దుఃఖ సముద్రంలో మునిగి, విలపిస్తూ తిరిగాడు.
అస్తి కచ్చిత్త్వయా దృష్టా సా కదమ్బప్రియా ప్రియా। కదమ్బ యది జానీషే శంస సీతాం శుభాననామ్
'ఓ కదంబ వృక్షమా! నీవు నా ప్రియమైన సీతను చూశావా? ఆమె కదంబ వృక్షాలను ఎంతో ఇష్టపడుతుంది. ఆమె ముఖం అందంగా ఉంటుంది. నీకు తెలుసా? ఉంటే చెప్పు.'
స్నిగ్ధపల్లవసంకాశాం పీతకౌశేయవాసినీమ్। శంసస్వ యది సా దృష్టా బిల్వ బిల్వోపమస్తనీ
'ఓ బిల్వ వృక్షమా! ఆమె మృదువైన కొత్త ఆకుల్లా, పసుపు రంగు వస్త్రం ధరించి ఉంటుంది. ఆమెను చూశావా? ఆమెకు బిల్వఫలాల్లాంటి వక్షోజాలు ఉంటాయి. ఉంటే చెప్పు.'
అథవార్జున శంస త్వం ప్రియాం తామర్జునప్రియామ్। జనకస్య సుతా తన్వీ యది జీవతి వా న వా
'ఓ అర్జున వృక్షమా! నీవు నా ప్రియమైన సీతను చూశావా? ఆమె అర్జున వృక్షాలను ఇష్టపడుతుంది. జనకుని కుమార్తె అయిన ఆ సన్నని సీత బతికిందా లేదా?'
కకుభః కకుభోరుం తాం వ్యక్తం జానాతి మైథిలీమ్। లతాపల్లవపుష్పాఢ్యో భాతి హ్యేష వనస్పతిః
ఈ చెట్లు సీతను తప్పకుండా తెలుసు. ఆమె తొడలు చెట్టు కాండాల్లా ఉంటాయి. ఈ వృక్షం లతలు, ఆకులు, పువ్వులతో నిండిపోయి ప్రకాశిస్తోంది.
భ్రమరైరుపగీతశ్చ యథా ద్రుమవరో హ్యసి। ఏష వ్యక్తం విజానాతి తిలకస్తిలకప్రియామ్
బొమ్మలు పాడుతూ వచ్చిన మధుమక్షికలు నిన్ను పొగిడినట్లే, ఈ తిలక వృక్షం కూడా తిలక వృక్షాలను ఇష్టపడే సీతను తప్పకుండా తెలుసు.
అశోక శోకాపనుద శోకోపహతచేతనమ్। త్వన్నామానం కురు క్షిప్రం ప్రియాసందర్శనేన మామ్
'ఓ అశోక వృక్షమా! నీవు దుఃఖాన్ని తొలగించేవాడివి. నా మనసు దుఃఖంతో నిండిపోయింది. త్వరగా నా ప్రియమైన సీతను చూపించి, నీ పేరును సార్థకం చేయు.'
యది తాల త్వయా దృష్టా పక్వతాలోపమస్తనీ। కథయస్వ వరారోహాం కారుణ్యం యది తే మయి
ఓ తాళ చెట్టు, నువ్వు ఎక్కడైనా నా ప్రియమైనవాళ్లను చూసుంటే, పండిన తాళపండు లాంటి వక్షోజాలు ఉన్న ఆ అందమైనవాళ్ల గురించి నాకు చెప్పు. నాపై నీకు కనికరం ఉంటే చెప్పు.
యది దృష్టా త్వయా జమ్బో జామ్బూనదసమప్రభా। ప్రియాం యది విజానాసి నిఃశఙ్క కథయస్వ మే
ఓ జంబు చెట్టు, నువ్వు ఎప్పుడైనా జంబునాద బంగారం లాంటి కాంతి ఉన్న నా ప్రియమైనవాళ్లను చూసుంటే, లేదా ఆమెను గుర్తిస్తే, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా నాకొకసారి చెప్పు.
అహో త్వం కర్ణికారాద్య పుష్పితః శోభసే భృశమ్। కర్ణికారప్రియాం సాధ్వీం శంస దృష్టా యది ప్రియా
ఓ కర్ణికార చెట్టు, నువ్వు ఇప్పుడు పుష్పాలతో ఎంతో అందంగా కనిపిస్తున్నావు. నువ్వు నా ప్రియమైనవాళ్లను, కర్ణికార పువ్వులను ఇష్టపడే ఆ మంచివాళ్లను ఎక్కడైనా చూసుంటే, దయచేసి నాకు చెప్పు.
చూతనీపమహాసాలాన్ పనసాన్ కురవాన్ ధవాన్। దాడిమానపి తాన్ గత్వా దృష్ట్వా రామో మహాయశాః
ఆ మహాప్రతిష్ట కలిగిన రాముడు, మామిడి, నీప, పెద్ద సాల, పనస, కురవ, ధవ, దాడిమ చెట్ల దగ్గరకు వెళ్లి, వాటి మధ్య ఆమెను వెతికాడు.
బకులానథ పున్నాగాంశ్చన్దనాన్ కేతకాంస్తథా। పృచ్ఛన్ రామో వనే భ్రాన్త ఉన్మత్త ఇవ లక్ష్యతే
తర్వాత రాముడు అడవిలో తిరుగుతూ, బకుల, పున్నాగ, గంధపు, కేతక చెట్లను అడిగి, పిచ్చివాడిలా కనిపించాడు.
అథవా మృగశావాక్షీం మృగ జానాసి మైథిలీమ్। మృగవిప్రేక్షణీ కాన్తా మృగీభిః సహితా భవేత్
ఓ మృగమా, మృగశావం లాంటి కళ్లున్న మైతిలిని నువ్వు ఎక్కడైనా చూసావా? ఆ మృగదృష్టి కలిగిన అందమైనవాళ్లు, మృగాలతో కలిసి ఉండవచ్చు.
గజ సా గజనాసోరుర్యది దృష్టా త్వయా భవేత్। తాం మన్యే విదితాం తుభ్యమాఖ్యాహి వరవారణ
ఓ ఏనుగూ, ఏనుగు సొంపులాంటి తొడలు ఉన్నవాళ్లను నువ్వు ఎక్కడైనా చూసుంటే, నువ్వు ఆమెను తప్పకుండా తెలుసు అనుకుంటున్నాను. దయచేసి నాకు చెప్పు.
శార్దూల యది సా దృష్టా ప్రియా చన్ద్రనిభాననా। మైథిలీ మమ విస్రబ్ధః కథయస్వ న తే భయమ్
ఓ పులీ, చంద్రబింబంలాంటి ముఖం ఉన్న నా ప్రియమైన మైతిలిని నువ్వు ఎక్కడైనా చూసుంటే, భయపడకుండా నాకొకసారి చెప్పు.