అలం విక్లవతాం గన్తుం స్వస్థా భవ నిరుత్సుకా। న చాస్తి త్రిషు లోకేషు పుమాన్ యో రాఘవం రణే
ఇంతగా ఆందోళన పడకూ, మనసు స్థిరంగా ఉంచు. మూడూ లోకాలలో యుద్ధంలో రాఘవుడిని ఓడించగలవాడు ఎవరూ లేరు.
జాతో వా జాయమానో వా సంయుగే యః పరాజయేత్। అజేయో రాఘవో యుద్ధే దేవైః శక్రపురోగమైః
ఇప్పటికే పుట్టినవాడు గానీ, భవిష్యత్తులో పుట్టబోయేవాడు గానీ, యుద్ధంలో రాఘవుని ఓడించలేడు. ఇంద్రుడు ముందుండే దేవతలకైనా రాఘవుడు అపరాజితుడు.
ఏవముక్తా తు వైదేహీ పరిమోహితచేతనా। ఉవాచాశ్రూణి ముఞ్చన్తీ దారుణం మామిదం వచః
ఇలా చెప్పిన తరువాత, వైదేహి గుండె గందరగోళంతో కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ నన్ను గట్టిగా మందలిస్తూ ఇలా చెప్పింది.
భావో మయి తవాత్యర్థం పాప ఏవ నివేశితః। వినష్టే భ్రాతరి ప్రాప్తుం న చ త్వం మామవాప్స్యసే
నీవు నాపై చూపుతున్న భావం పూర్తిగా చెడ్డదే. నా అన్నయ్య నశించిన తర్వాత నీవు నన్ను పొందలేవు.
సంకేతాద్ భరతేన త్వం రామం సమనుగచ్ఛసి। క్రోశన్తం హి యథాత్యర్థం నైనమభ్యవపద్యసే
భరతుడు సూచించినట్టు నీవు రాముని వెంబడిస్తున్నావు. అతడు ఎంతగా అరిచినా, నీవు అతని దగ్గరకు పోవడం లేదు.
రిపుః ప్రచ్ఛన్నచారీ త్వం మదర్థమనుగచ్ఛసి। రాఘవస్యాన్తరం ప్రేప్సుస్తథైనం నాభిపద్యసే
నీవు గుప్తమైన శత్రువువై, నన్ను మోసం చేయడానికి వెంబడిస్తున్నావు. రాఘవునికి హాని కలిగించాలనే ఉద్దేశంతో అతని దగ్గరకు వెళ్లడం లేదు.
ఏవముక్తస్తు వైదేహ్యా సంరబ్ధో రక్తలోచనః। క్రోధాత్ ప్రస్ఫురమాణోష్ఠ ఆశ్రమాదభినిర్గతః
వైదేహి ఇలా మాట్లాడినప్పుడు, లక్ష్మణుడు కోపంతో కళ్లూ ఎర్రబడిపోయి, పెదవులు కంపించుతూ ఆశ్రమం నుండి బయటకు వెళ్లిపోయాడు.
ఏవం బ్రువాణం సౌమిత్రిం రామః సంతాపమోహితః। అబ్రవీద్ దుష్కృతం సౌమ్య తాం వినా త్వమిహాగతః
ఇలా మాట్లాడుతున్న సౌమిత్రిని చూసి, రాముడు దుఃఖంతో మనసు ముదిరిపోయి, 'సౌమ్యా! నీవు సీతను వదిలేసి ఇక్కడికి రావడం తప్పే' అని అన్నాడు.
జానన్నపి సమర్థం మాం రక్షసామపవారణే। అనేన క్రోధవాక్యేన మైథిల్యా నిర్గతో భవాన్
రాక్షసులను తట్టుకోగల శక్తి నాకు ఉందని తెలిసినప్పటికీ, సీత మాటలకు కోపంతో నీవు ఆమెను వదిలేసి ఇక్కడికి వచ్చావు.
నహి తే పరితుష్యామి త్యక్త్వా యదసి మైథిలీమ్। క్రుద్ధాయాః పరుషం శ్రుత్వా స్త్రియా యత్ త్వమిహాగతః
నీవు కోపంతో ఉన్న స్త్రీ మాటలు విని సీతను వదిలేసి ఇక్కడికి వచ్చావు. అందుకే నేను నీవంటే సంతోషంగా లేను.
సర్వథా త్వపనీతం తే సీతయా యత్ ప్రచోదితః। క్రోధస్య వశమాగమ్య నాకరోః శాసనం మమ
నిజంగా, సీత చెప్పిన మాటలకు లోనై, కోపానికి లోనై, నీవు నా ఆజ్ఞను పాటించలేదు.
అసౌ హి రాక్షసః శేతే శరేణాభిహతో మయా। మృగరూపేణ యేనాహమాశ్రమాదపవాహితః
ఆ రాక్షసుడు, మృగరూపంలో నన్ను ఆశ్రమం నుండి దూరం చేసాడు. నేను బాణంతో అతన్ని హతమార్చాను, అతడు అక్కడే పడుకుని ఉన్నాడు.
వికృష్య చాపం పరిధాయ సాయకం సలీలబాణేన చ తాడితో మయా। మార్గీం తనుం త్యజ్య చ విక్లవస్వరో బభూవ కేయూరధరః స రాక్షసః
నేను విల్లు ఎక్కించి, బాణాన్ని పెట్టి, వేగంగా ఆ బాణంతో అతన్ని గాయపరిచాను. అప్పుడతడు మాయామృగరూపాన్ని వదిలేసి, స్వరంలో బలహీనంగా మారి, చేతికంకణాలు ధరించిన రాక్షసుడిగా కనిపించాడు.
శరాహతేనైవ తదార్తయా గిరా స్వరం మమాలమ్బ్య సుదూరసుశ్రవమ్। ఉదాహృతం తద్ వచనం సుదారుణం త్వమాగతో యేన విహాయ మైథిలీమ్
నా బాణానికి గాయపడి, బాధతో అతడు నా స్వరం అనుకరించి, దూరంగా ఉన్నా భయంకరమైన అరుపుతో పిలిచాడు. ఆ అరుపు విని నీవు సీతను వదిలేసి ఇక్కడికి వచ్చావు.
thumb|షష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే షష్ఠితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో అరవైవ సర్గను వినండి.
భృశమావ్రజమానస్య తస్యాధో వామలోచనమ్। ప్రాస్ఫురచ్చాస్ఖలద్ రామో వేపథుశ్చాస్య జాయతే
ఆయన తొందరగా వెళ్తుండగా, రాముని ఎడమ కంటి పిప్పి కొట్టింది, అడుగులు తడబడిపోయాయి, గుండె వణికిపోయింది.
ఉపాలక్ష్య నిమిత్తాని సోఽశుభాని ముహుర్ముహుః। అపి క్షేమం తు సీతాయా ఇతి వై వ్యాజహార హ
ఈ చెడు సూచనలు మళ్లీ మళ్లీ కనిపించడంతో, 'సీతకు ఏమయిందో? ఆమె క్షేమంగా ఉందా?' అని రాముడు పదే పదే అనుకున్నాడు.
త్వరమాణో జగామాథ సీతాదర్శనలాలసః। శూన్యమావసథం దృష్ట్వా బభూవోద్విగ్నమానసః
సీతను చూడాలనే తపనతో త్వరగా అక్కడికి చేరుకున్న రాముడు, ఆశ్రమం ఖాళీగా ఉండటాన్ని చూసి మనసు కలవరపోయాడు.
ఉద్భ్రమన్నివ వేగేన విక్షిపన్ రఘునన్దనః। తత్ర తత్రోటజస్థానమభివీక్ష్య సమన్తతః
రఘునందనుడు వేగంగా అక్కడక్కడా తిరుగుతూ, ఆశ్రమ పరిసరాలను అన్ని వైపులా గమనించాడు.
దదర్శ పర్ణశాలాం చ సీతయా రహితాం తదా। శ్రియా విరహితాం ధ్వస్తాం హేమన్తే పద్మినీమివ
ఆ సమయంలో, సీత లేని ఆ పర్ణశాల రాముని కళ్లకు పడింది. అది అందం కోల్పోయి, శూన్యంగా, శీతాకాలంలో తుడిచిపెట్టిన పద్మవనం లాగా కనిపించింది.
రుదన్తమివ వృక్షైశ్చ గ్లానపుష్పమృగద్విజమ్। శ్రియా విహీనం విధ్వస్తం సంత్యక్తం వనదైవతైః
ఆ చెట్లు కన్నీళ్లు కార్చినట్లు, పువ్వులు, జంతువులు, పక్షులు మిగులుగా, అందం లేకుండా, అడవి దేవతలు వదిలేసినట్లు, ఆ స్థలం శూన్యంగా కనిపించింది.
విప్రకీర్ణాజినకుశం విప్రవిద్ధబృసీకటమ్। దృష్ట్వా శూన్యోటజస్థానం విలలాప పునః పునః
చర్మాలు, దర్భలు చెల్లాచెదురుగా, ఆసనం తలకిందులుగా పడివుండటం చూసి, రాముడు మళ్లీ మళ్లీ విలపించాడు.
హృతా మృతా వా నష్టా వా భక్షితా వా భవిష్యతి। నిలీనాప్యథవా భీరురథవా వనమాశ్రితా
'ఆమె ఎవరైనా అపహరించారా? లేదా చనిపోయిందా? లేక పోయిందా? దారుణంగా ఏదైనా జంతువు తినేసిందా? భయపడి ఎక్కడైనా దాగుందా? లేక అడవిలో ఎక్కడైనా ఆశ్రయం తీసుకుందా?' అని రాముడు ఆలోచించాడు.
గతా విచేతుం పుష్పాణి ఫలాన్యపి చ వా పునః। అథవా పద్మినీం యాతా జలార్థం వా నదీం గతా
'ఆమె పువ్వులు, పండ్లు తెచ్చేందుకు వెళ్లిందేమో? లేక పద్మవనానికి పోయిందేమో? లేక నీటి కోసం నదికి వెళ్లిందేమో?' అని అనుకున్నాడు.
యత్నాన్మృగయమాణస్తు నాససాద వనే ప్రియామ్। శోకరక్తేక్షణః శ్రీమానున్మత్త ఇవ లక్ష్యతే
అడవిలో ఎంత వెతికినా తన ప్రియమైన సీతను కనుగొనలేక, దుఃఖంతో కళ్లెర్రగా, మహిమాన్వితుడు రాముడు పిచ్చివాడిలా తిరిగాడు.
వృక్షాద్ వృక్షం ప్రధావన్ స గిరీంశ్చాపి నదీనదమ్। బభ్రామ విలపన్ రామః శోకపఙ్కార్ణవప్లుతః
చెట్టు నుంచి చెట్టుకు, కొండలు, నదులు దాటి, రాముడు దుఃఖ సముద్రంలో మునిగి, విలపిస్తూ తిరిగాడు.
అస్తి కచ్చిత్త్వయా దృష్టా సా కదమ్బప్రియా ప్రియా। కదమ్బ యది జానీషే శంస సీతాం శుభాననామ్
'ఓ కదంబ వృక్షమా! నీవు నా ప్రియమైన సీతను చూశావా? ఆమె కదంబ వృక్షాలను ఎంతో ఇష్టపడుతుంది. ఆమె ముఖం అందంగా ఉంటుంది. నీకు తెలుసా? ఉంటే చెప్పు.'
స్నిగ్ధపల్లవసంకాశాం పీతకౌశేయవాసినీమ్। శంసస్వ యది సా దృష్టా బిల్వ బిల్వోపమస్తనీ
'ఓ బిల్వ వృక్షమా! ఆమె మృదువైన కొత్త ఆకుల్లా, పసుపు రంగు వస్త్రం ధరించి ఉంటుంది. ఆమెను చూశావా? ఆమెకు బిల్వఫలాల్లాంటి వక్షోజాలు ఉంటాయి. ఉంటే చెప్పు.'
అథవార్జున శంస త్వం ప్రియాం తామర్జునప్రియామ్। జనకస్య సుతా తన్వీ యది జీవతి వా న వా
'ఓ అర్జున వృక్షమా! నీవు నా ప్రియమైన సీతను చూశావా? ఆమె అర్జున వృక్షాలను ఇష్టపడుతుంది. జనకుని కుమార్తె అయిన ఆ సన్నని సీత బతికిందా లేదా?'
కకుభః కకుభోరుం తాం వ్యక్తం జానాతి మైథిలీమ్। లతాపల్లవపుష్పాఢ్యో భాతి హ్యేష వనస్పతిః
ఈ చెట్లు సీతను తప్పకుండా తెలుసు. ఆమె తొడలు చెట్టు కాండాల్లా ఉంటాయి. ఈ వృక్షం లతలు, ఆకులు, పువ్వులతో నిండిపోయి ప్రకాశిస్తోంది.