వినష్టా భక్షితా వాపి రాక్షసైర్వనచారిభిః। అశుభాన్యేవ భూయిష్ఠం యథా ప్రాదుర్భవన్తి మే
అది రాక్షసులు అడవిలో తిరుగుతూ తినేసారా లేక నశించిపోయిందా తెలియదు. నాకు మాత్రం చెడు సూచనలు మాత్రమే ఎక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి.
అపి లక్ష్మణ సీతాయాః సామగ్ర్యం ప్రాప్నుయామహే। జీవన్త్యాః పురుషవ్యాఘ్ర సుతాయా జనకస్య వై
లక్ష్మణా, జనకుని కుమార్తె అయిన సీతా ఇంకా బతికే ఉన్నదో, ఆమె గురించిన ఏదైనా సమాచారం మనకు దొరుకుతుందో లేదో తెలియడం లేదు.
యథా వై మృగసంఘాశ్చ గోమాయుశ్చైవ భైరవమ్। వాశ్యన్తే శకునాశ్చాపి ప్రదీప్తామభితో దిశమ్। అపి స్వస్తి భవేత్ తస్యా రాజపుత్ర్యా మహాబల
ఎలుగుబంటి గుంపులు, భయంకరమైన నక్కలు అరుస్తున్నట్టు, పక్షులు కూడా అగ్నిలా మండే దిశల చుట్టూ అరుస్తున్నాయి. మహాబలుడా, ఆ రాజకుమారికి ఏదైనా మేలు జరగాలని కోరుకుంటున్నాను.
ఇదం హి రక్షో మృగసంనికాశం ప్రలోభ్య మాం దూరమనుప్రయాతమ్। హతం కథంచిన్మహతా శ్రమేణ స రాక్షసోఽభూన్మ్రియమాణ ఏవ
ఆ రాక్షసుడు మృగ రూపంలో నన్ను మోసం చేసి చాలా దూరం తీసుకెళ్లాడు. ఎంతో కష్టపడి చివరికి అతన్ని చంపగలిగాను.
మనశ్చ మే దీనమిహాప్రహృష్టం చక్షుశ్చ సవ్యం కురుతే వికారమ్। అసంశయం లక్ష్మణ నాస్తి సీతా హృతా మృతా వా పథి వర్తతే వా
నా మనసు చాలా దిగులుగా ఉంది, ఆనందం లేదు; ఎడమ కన్ను కూడా కలవరపడుతోంది. లక్ష్మణా, సందేహమే లేదు, సీతా లేకపోయింది—దొంగిలించబడి ఉండొచ్చు, చనిపోయి ఉండొచ్చు, లేక ఎక్కడో తిరుగుతూ ఉండొచ్చు.
thumb|అష్టపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే అష్టపఞ్చాశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, ఇది యాభై ఎనిమిదవ సర్గ. వినండి.
స దృష్ట్వా లక్ష్మణం దీనం శూన్యం దశరథాత్మజః। పర్యపృచ్ఛత ధర్మాత్మా వైదేహీమాగతం వినా
దశరథుని కుమారుడు, ధర్మాత్ముడు అయిన రాముడు, లక్ష్మణుడు దిగులుగా ఒంటరిగా ఉన్నాడని చూసి, వయిదేహిని రాకపోవడంపై అతనిని అడిగాడు.
ప్రస్థితం దణ్డకారణ్యం యా మామనుజగామ హ। క్వ సా లక్ష్మణ వైదేహీ యాం హిత్వా త్వమిహాగతః
లక్ష్మణా, నేను దండకారణ్యానికి బయలుదేరినప్పుడు నన్ను అనుసరించిన వయిదేహి ఎక్కడ ఉంది? నువ్వు ఆమెను వదిలిపెట్టి ఇక్కడికి వచ్చావు.
రాజ్యభ్రష్టస్య దీనస్య దణ్డకాన్ పరిధావతః। క్వ సా దుఃఖసహాయా మే వైదేహీ తనుమధ్యమా
రాజ్యం పోయి, దుఃఖంతో దండకారణ్యంలో తిరుగుతున్న నాకీ బాధల్లో తోడుగా ఉన్న సన్నని నడుము గల వయిదేహి ఎక్కడ ఉంది?
యాం వినా నోత్సహే వీర ముహూర్తమపి జీవితుమ్। క్వ సా ప్రాణసహాయా మే సీతా సురసుతోపమా
వీరా, ఆమె లేకుండా నేను ఒక్క క్షణం కూడా బతకలేను. నా ప్రాణాలకు తోడుగా ఉన్న, దేవత కుమార్తె లాంటి సీతా ఎక్కడ ఉంది?
పతిత్వమమరాణాం హి పృథివ్యాశ్చాపి లక్ష్మణ। వినా తాం తపనీయాభాం నేచ్ఛేయం జనకాత్మజామ్
లక్ష్మణా, ఆ తపనీయ వర్ణం గల జనకుని కుమార్తె లేకుండా నాకు దేవతల రాజ్యం అయినా, భూమి పాలన అయినా అవసరం లేదు.
కచ్చిజ్జీవతి వైదేహీ ప్రాణైః ప్రియతరా మమ। కచ్చిత్ ప్రవ్రాజనం వీర న మే మిథ్యా భవిష్యతి
నాకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన వయిదేహి ఇంకా బతికే ఉందా? వీరా, నా వనవాసం వృథా కాకుండా ఉంటుందా?
సీతానిమిత్తం సౌమిత్రే మృతే మయి గతే త్వయి। కచ్చిత్ సకామా కైకేయీ సుఖితా సా భవిష్యతి
సౌమిత్రీ, సీతా కారణంగా నేను చనిపోతే, నువ్వు కూడా లేని స్థితిలో, కైకేయి తన కోరిక తీరిందని సంతోషపడుతుందా?
సపుత్రరాజ్యాం సిద్ధార్థాం మృతపుత్రా తపస్వినీ। ఉపస్థాస్యతి కౌసల్యా కచ్చిత్ సౌమ్యేన కైకయీమ్
తన కుమారుడు, రాజ్యం లభించి, కోరిక తీరిన కైకేయిని, కుమారుడిని కోల్పోయిన తపస్సులో మునిగిపోయిన కౌసల్యా, మృదువుగా సేవిస్తుందా?
యది జీవతి వైదేహీ గమిష్యామ్యాశ్రమం పునః। సంవృత్తా యది వృత్తా సా ప్రాణాంస్త్యక్ష్యామి లక్ష్మణ
వయిదేహి బతికే ఉంటే, మళ్లీ ఆశ్రమానికి వెళ్తాను. ఆమె లేకపోతే, లక్ష్మణా, నేను ప్రాణాలు విడిచేస్తాను.
యది మామాశ్రమగతం వైదేహీ నాభిభాషతే। పురః ప్రహసితా సీతా వినశిష్యామి లక్ష్మణ
నేను ఆశ్రమానికి వెళ్లినప్పుడు వయిదేహి నవ్వుతూ నాతో మాటలాడకపోతే, లక్ష్మణా, నేను జీవించను.
బ్రూహి లక్ష్మణ వైదేహీ యది జీవతి వా న వా। త్వయి ప్రమత్తే రక్షోభిర్భక్షితా వా తపస్వినీ
లక్ష్మణా, వయిదేహి బతికే ఉందో లేదో నాకు చెప్పు. నువ్వు గమనించని సమయంలో రాక్షసులు ఆ తపస్విని తినేశారా?
సుకుమారీ చ బాలా చ నిత్యం చాదుఃఖభాగినీ। మద్వియోగేన వైదేహీ వ్యక్తం శోచతి దుర్మనాః
వయిదేహి చాలా సున్నితమైనది, చిన్నదే, ఎప్పుడూ బాధలు తెలియని అమ్మాయి. నన్ను వదిలి ఉండటంతో, ఆమె ఖచ్చితంగా మనసు కలవరంతో బాధపడుతూ ఉంటుంది.
సర్వథా రక్షసా తేన జిహ్మేన సుదురాత్మనా। వదతా లక్ష్మణేత్యుచ్చైస్తవాపి జనితం భయమ్
అతిగా దుర్మార్గుడైన ఆ రాక్షసుడు 'లక్ష్మణా!' అని బలంగా పిలిచి, నీవు భయపడేలా చేశాడు.
శ్రుతశ్చ మన్యే వైదేహ్యా స స్వరః సదృశో మమ। త్రస్తయా ప్రేషితస్త్వం చ ద్రష్టుం మాం శీఘ్రమాగతః
వైదేహి నా స్వరంతో పోలిన స్వరం వినిపించింది అనిపిస్తోంది. భయంతో వణికిపోతూ నిన్ను వెంటనే నన్ను చూడమని పంపింది.
సర్వథా తు కృతం కష్టం సీతాముత్సృజతా వనే। ప్రతికర్తుం నృశంసానాం రక్షసాం దత్తమన్తరమ్
ఈ అడవిలో సీతను ఒంటరిగా వదిలిపెట్టడం వల్ల నేను తప్పు చేశాను. దుష్ట రాక్షసులకు అవకాశం ఇచ్చినట్లయ్యింది.
దుఃఖితాః ఖరఘాతేన రాక్షసాః పిశితాశనాః। తైః సీతా నిహతా ఘోరైర్భవిష్యతి న సంశయః
ఖరుడు చనిపోవడంతో బాధపడుతున్న మాంసాహార రాక్షసులు, భయంకరమైనవారు, సీతను చంపేశారని నిస్సందేహంగా అనిపిస్తోంది.
అహోఽస్మి వ్యసనే మగ్నః సర్వథా రిపునాశన। కిం త్విదానీం కరిష్యామి శఙ్కే ప్రాప్తవ్యమీదృశమ్
హాయ్! శత్రువులను సంహరించేవాడినైన నేను ఇప్పుడు దురదృష్టంలో మునిగిపోయాను. ఇక ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? ఇలాంటి దుస్థితి నాకు రాయబడి ఉండొచ్చు అని అనిపిస్తోంది.
ఇతి సీతాం వరారోహాం చిన్తయన్నేవ రాఘవః। ఆజగామ జనస్థానం త్వరయా సహలక్ష్మణః
ఇలా సీతను గురించి ఆలోచిస్తూ రాఘవుడు లక్ష్మణుడితో కలిసి త్వరగా జనస్థానానికి చేరుకున్నాడు.
విగర్హమాణోఽనుజమార్తరూపం క్షుధాశ్రమేణైవ పిపాసయా చ। వినిఃశ్వసన్ శుష్కముఖో విషణ్ణః ప్రతిశ్రయం ప్రాప్య సమీక్ష్య శూన్యమ్
తమ్ముడిని మందలిస్తూ, బాధతో, ఆకలి దాహాలతో అలసిపోయి, నోరు ఎండిపోయి, మనసు దిగులుగా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, ఆశ్రయానికి వెళ్లి అది ఖాళీగా ఉన్నదని చూశాడు.
స్వమాశ్రమం స ప్రవిగాహ్య వీరో విహారదేశాననుసృత్య కాంశ్చిత్। ఏతత్తదిత్యేవ నివాసభూమౌ ప్రహృష్టరోమా వ్యథితో బభూవ
ఆ వీరుడు తన ఆశ్రమంలోకి వెళ్లి, ఆమె తిరిగే చోట్లను వెతికాడు. నివాస స్థలాన్ని గుర్తించి, ఒళ్లు పులకరించి, మనసు బాధతో నిండిపోయింది.
thumb|ఏకోనషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనషష్ఠితమః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణం అరణ్యకాండలో యాభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
అథాశ్రమాదుపావృత్తమన్తరా రఘునన్దనః। పరిపప్రచ్ఛ సౌమిత్రిం రామో దుఃఖాదిదం వచః
అప్పుడు ఆశ్రమం నుంచి తిరిగి వస్తూ రఘునందనుడు, దుఃఖంతో ఈ మాటలు సౌమిత్రిని అడిగాడు.
తమువాచ కిమర్థం త్వమాగతోఽపాస్య మైథిలీమ్। యదా సా తవ విశ్వాసాద్ వనే విరహితా మయా
ఆమె నిన్ను నమ్మి అడవిలో ఒంటరిగా ఉండగా, నువ్వు మైతిలిని వదిలిపెట్టి ఎందుకు వచ్చావు అని అడిగాడు.
దృష్ట్వైవాభ్యాగతం త్వాం మే మైథిలీం త్యజ్య లక్ష్మణ। శఙ్కమానం మహత్ పాపం యత్సత్యం వ్యథితం మనః
లక్ష్మణా! నువ్వు మైతిలిని వదిలిపెట్టి తిరిగి వస్తున్నావని చూసి, నేను పెద్ద ప్రమాదం జరిగిందేమోనని భయపడ్డాను. నా హృదయం చాలా బాధపడింది.