అపి స్వస్తి భవేద్ ద్వాభ్యాం రహితాభ్యాం మయా వనే। జనస్థాననిమిత్తం హి కృతవైరోఽస్మి రాక్షసైః
నేను వదిలేసి వచ్చిన ఆ ఇద్దరు అడవిలో ఒంటరిగా ఉన్నా, వారికి ఏమీ కాకుండా క్షేమంగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. జనస్థానంలో జరిగిన సంఘటన వల్ల నేను రాక్షసులకు శత్రువుగా మారాను.
నిమిత్తాని చ ఘోరాణి దృశ్యన్తేఽద్య బహూని చ। ఇత్యేవం చిన్తయన్ రామః శ్రుత్వా గోమాయునిఃస్వనమ్
ఈ రోజు ఎన్నో భయంకరమైన అపశకునాలు కనబడుతున్నాయి. ఇలా ఆలోచిస్తూ రాముడు ఆ నక్క అరుపు వినిపించడాన్ని గమనించాడు.
నివర్తమానస్త్వరితో జగామాశ్రమమాత్మవాన్। ఆత్మనశ్చాపనయనం మృగరూపేణ రక్షసా
తనను మృగరూపంలో రాక్షసుడు ఎలా ఆశ్రమం నుంచి దూరంగా తీసుకెళ్లాడో ఆలోచిస్తూ, రాముడు త్వరగా తిరిగి ఆశ్రమం వైపు పయనమయ్యాడు.
ఆజగామ జనస్థానం రాఘవః పరిశఙ్కితః। తం దీనమానసం దీనమాసేదుర్మృగపక్షిణః
రాఘవుడు అనుమానంతో జనస్థానానికి చేరుకున్నాడు. ఆయన మనసు దిగులుతో నిండినదాన్ని చూసి, అడవి జంతువులు, పక్షులు కూడా ఆయన చుట్టూ చేరి, ఆయన బాధను పంచుకున్నాయి.
సవ్యం కృత్వా మహాత్మానం ఘోరాంశ్చ ససృజుః స్వరాన్। తాని దృష్ట్వా నిమిత్తాని మహాఘోరాణి రాఘవః। న్యవర్తతాథ త్వరితో జవేనాశ్రమమాత్మనః
అడవి జంతువులు, పక్షులు మహాత్ముడైన రాముడిని ఎడమవైపు ఉంచుకుని భయంకరమైన అరుపులు వేశాయి. ఆ మహా భయంకరమైన అపశకునాలు చూసి, రాఘవుడు వేగంగా తన ఆశ్రమం వైపు తిరిగిపోయాడు.
తతో లక్ష్మణమాయాన్తం దదర్శ విగతప్రభమ్। తతోఽవిదూరే రామేణ సమీయాయ స లక్ష్మణః
ఆ తర్వాత రాముడు, కాంతి తగ్గిపోయిన లక్ష్మణుడు వస్తున్నాడని చూశాడు. రామునికి దగ్గరగా లక్ష్మణుడు చేరాడు.
విషణ్ణః సన్ విషణ్ణేన దుఃఖితో దుఃఖభాగినా। స జగర్హేఽథ తం భ్రాతా దృష్ట్వా లక్ష్మణమాగతమ్
తానే బాధతో ఉన్న రాముడు, తనతో పాటు బాధపడుతున్న లక్ష్మణుని చూసి, అతడిని కొంత మందలించాడు.
విహాయ సీతాం విజనే వనే రాక్షససేవితే। గృహీత్వా చ కరం సవ్యం లక్ష్మణం రఘునన్దనః
రాక్షసులు సంచరించే అడవిలో సీతను ఒంటరిగా వదిలేసి, రఘునందనుడు లక్ష్మణుని ఎడమచేతిని పట్టుకున్నాడు.
ఉవాచ మధురోదర్కమిదం పరుషమార్తవత్। అహో లక్ష్మణ గర్హ్యం తే కృతం యత్ త్వం విహాయ తామ్
ఆయన తీపి మాటల్లోనూ, కొంత కఠినంగా, బాధతో ఇలా అన్నాడు: 'లక్ష్మణా! నువ్వు సీతను వదిలిపెట్టి చేసిన పని తప్పు.'
సీతామిహాగతః సౌమ్య కచ్చిత్ స్వస్తి భవేదితి। న మేఽస్తి సంశయో వీర సర్వథా జనకాత్మజా
సీతను వదిలిపెట్టి ఇక్కడికి వచ్చావు కదా, సౌమ్యా! ఆమె క్షేమంగా ఉందా అని ఆశిస్తున్నాను. అయితే వీరా, జనకుని కుమార్తె విషయంలో నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు.
వినష్టా భక్షితా వాపి రాక్షసైర్వనచారిభిః। అశుభాన్యేవ భూయిష్ఠం యథా ప్రాదుర్భవన్తి మే
అది రాక్షసులు అడవిలో తిరుగుతూ తినేసారా లేక నశించిపోయిందా తెలియదు. నాకు మాత్రం చెడు సూచనలు మాత్రమే ఎక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి.
అపి లక్ష్మణ సీతాయాః సామగ్ర్యం ప్రాప్నుయామహే। జీవన్త్యాః పురుషవ్యాఘ్ర సుతాయా జనకస్య వై
లక్ష్మణా, జనకుని కుమార్తె అయిన సీతా ఇంకా బతికే ఉన్నదో, ఆమె గురించిన ఏదైనా సమాచారం మనకు దొరుకుతుందో లేదో తెలియడం లేదు.
యథా వై మృగసంఘాశ్చ గోమాయుశ్చైవ భైరవమ్। వాశ్యన్తే శకునాశ్చాపి ప్రదీప్తామభితో దిశమ్। అపి స్వస్తి భవేత్ తస్యా రాజపుత్ర్యా మహాబల
ఎలుగుబంటి గుంపులు, భయంకరమైన నక్కలు అరుస్తున్నట్టు, పక్షులు కూడా అగ్నిలా మండే దిశల చుట్టూ అరుస్తున్నాయి. మహాబలుడా, ఆ రాజకుమారికి ఏదైనా మేలు జరగాలని కోరుకుంటున్నాను.
ఇదం హి రక్షో మృగసంనికాశం ప్రలోభ్య మాం దూరమనుప్రయాతమ్। హతం కథంచిన్మహతా శ్రమేణ స రాక్షసోఽభూన్మ్రియమాణ ఏవ
ఆ రాక్షసుడు మృగ రూపంలో నన్ను మోసం చేసి చాలా దూరం తీసుకెళ్లాడు. ఎంతో కష్టపడి చివరికి అతన్ని చంపగలిగాను.
మనశ్చ మే దీనమిహాప్రహృష్టం చక్షుశ్చ సవ్యం కురుతే వికారమ్। అసంశయం లక్ష్మణ నాస్తి సీతా హృతా మృతా వా పథి వర్తతే వా
నా మనసు చాలా దిగులుగా ఉంది, ఆనందం లేదు; ఎడమ కన్ను కూడా కలవరపడుతోంది. లక్ష్మణా, సందేహమే లేదు, సీతా లేకపోయింది—దొంగిలించబడి ఉండొచ్చు, చనిపోయి ఉండొచ్చు, లేక ఎక్కడో తిరుగుతూ ఉండొచ్చు.
thumb|అష్టపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే అష్టపఞ్చాశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, ఇది యాభై ఎనిమిదవ సర్గ. వినండి.
స దృష్ట్వా లక్ష్మణం దీనం శూన్యం దశరథాత్మజః। పర్యపృచ్ఛత ధర్మాత్మా వైదేహీమాగతం వినా
దశరథుని కుమారుడు, ధర్మాత్ముడు అయిన రాముడు, లక్ష్మణుడు దిగులుగా ఒంటరిగా ఉన్నాడని చూసి, వయిదేహిని రాకపోవడంపై అతనిని అడిగాడు.
ప్రస్థితం దణ్డకారణ్యం యా మామనుజగామ హ। క్వ సా లక్ష్మణ వైదేహీ యాం హిత్వా త్వమిహాగతః
లక్ష్మణా, నేను దండకారణ్యానికి బయలుదేరినప్పుడు నన్ను అనుసరించిన వయిదేహి ఎక్కడ ఉంది? నువ్వు ఆమెను వదిలిపెట్టి ఇక్కడికి వచ్చావు.
రాజ్యభ్రష్టస్య దీనస్య దణ్డకాన్ పరిధావతః। క్వ సా దుఃఖసహాయా మే వైదేహీ తనుమధ్యమా
రాజ్యం పోయి, దుఃఖంతో దండకారణ్యంలో తిరుగుతున్న నాకీ బాధల్లో తోడుగా ఉన్న సన్నని నడుము గల వయిదేహి ఎక్కడ ఉంది?
యాం వినా నోత్సహే వీర ముహూర్తమపి జీవితుమ్। క్వ సా ప్రాణసహాయా మే సీతా సురసుతోపమా
వీరా, ఆమె లేకుండా నేను ఒక్క క్షణం కూడా బతకలేను. నా ప్రాణాలకు తోడుగా ఉన్న, దేవత కుమార్తె లాంటి సీతా ఎక్కడ ఉంది?
పతిత్వమమరాణాం హి పృథివ్యాశ్చాపి లక్ష్మణ। వినా తాం తపనీయాభాం నేచ్ఛేయం జనకాత్మజామ్
లక్ష్మణా, ఆ తపనీయ వర్ణం గల జనకుని కుమార్తె లేకుండా నాకు దేవతల రాజ్యం అయినా, భూమి పాలన అయినా అవసరం లేదు.
కచ్చిజ్జీవతి వైదేహీ ప్రాణైః ప్రియతరా మమ। కచ్చిత్ ప్రవ్రాజనం వీర న మే మిథ్యా భవిష్యతి
నాకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన వయిదేహి ఇంకా బతికే ఉందా? వీరా, నా వనవాసం వృథా కాకుండా ఉంటుందా?
సీతానిమిత్తం సౌమిత్రే మృతే మయి గతే త్వయి। కచ్చిత్ సకామా కైకేయీ సుఖితా సా భవిష్యతి
సౌమిత్రీ, సీతా కారణంగా నేను చనిపోతే, నువ్వు కూడా లేని స్థితిలో, కైకేయి తన కోరిక తీరిందని సంతోషపడుతుందా?
సపుత్రరాజ్యాం సిద్ధార్థాం మృతపుత్రా తపస్వినీ। ఉపస్థాస్యతి కౌసల్యా కచ్చిత్ సౌమ్యేన కైకయీమ్
తన కుమారుడు, రాజ్యం లభించి, కోరిక తీరిన కైకేయిని, కుమారుడిని కోల్పోయిన తపస్సులో మునిగిపోయిన కౌసల్యా, మృదువుగా సేవిస్తుందా?
యది జీవతి వైదేహీ గమిష్యామ్యాశ్రమం పునః। సంవృత్తా యది వృత్తా సా ప్రాణాంస్త్యక్ష్యామి లక్ష్మణ
వయిదేహి బతికే ఉంటే, మళ్లీ ఆశ్రమానికి వెళ్తాను. ఆమె లేకపోతే, లక్ష్మణా, నేను ప్రాణాలు విడిచేస్తాను.
యది మామాశ్రమగతం వైదేహీ నాభిభాషతే। పురః ప్రహసితా సీతా వినశిష్యామి లక్ష్మణ
నేను ఆశ్రమానికి వెళ్లినప్పుడు వయిదేహి నవ్వుతూ నాతో మాటలాడకపోతే, లక్ష్మణా, నేను జీవించను.
బ్రూహి లక్ష్మణ వైదేహీ యది జీవతి వా న వా। త్వయి ప్రమత్తే రక్షోభిర్భక్షితా వా తపస్వినీ
లక్ష్మణా, వయిదేహి బతికే ఉందో లేదో నాకు చెప్పు. నువ్వు గమనించని సమయంలో రాక్షసులు ఆ తపస్విని తినేశారా?
సుకుమారీ చ బాలా చ నిత్యం చాదుఃఖభాగినీ। మద్వియోగేన వైదేహీ వ్యక్తం శోచతి దుర్మనాః
వయిదేహి చాలా సున్నితమైనది, చిన్నదే, ఎప్పుడూ బాధలు తెలియని అమ్మాయి. నన్ను వదిలి ఉండటంతో, ఆమె ఖచ్చితంగా మనసు కలవరంతో బాధపడుతూ ఉంటుంది.
సర్వథా రక్షసా తేన జిహ్మేన సుదురాత్మనా। వదతా లక్ష్మణేత్యుచ్చైస్తవాపి జనితం భయమ్
అతిగా దుర్మార్గుడైన ఆ రాక్షసుడు 'లక్ష్మణా!' అని బలంగా పిలిచి, నీవు భయపడేలా చేశాడు.
శ్రుతశ్చ మన్యే వైదేహ్యా స స్వరః సదృశో మమ। త్రస్తయా ప్రేషితస్త్వం చ ద్రష్టుం మాం శీఘ్రమాగతః
వైదేహి నా స్వరంతో పోలిన స్వరం వినిపించింది అనిపిస్తోంది. భయంతో వణికిపోతూ నిన్ను వెంటనే నన్ను చూడమని పంపింది.