జలప్రపాతాస్రముఖాః శృఙ్గైరుచ్ఛ్రితబాహుభిః। సీతాయాం హ్రియమాణాయాం విక్రోశన్తీవ పర్వతాః
పర్వతాలు, జలపాతాలు నోటిలా, శిఖరాలు చేతుల్లా పైకెత్తి, సీతను అపహరిస్తున్నప్పుడు గట్టిగా అరుస్తున్నట్లుగా కనిపించాయి.
హ్రియమాణాం తు వైదేహీం దృష్ట్వా దీనో దివాకరః। ప్రవిధ్వస్తప్రభః శ్రీమానాసీత్ పాణ్డురమణ్డలః
వైదేహిని అపహరిస్తున్న దృశ్యం చూసి, దినకరుడు బాధతో, తన కాంతి కోల్పోయి, తెల్లటి వలయంతో కనిపించాడు.
నాస్తి ధర్మః కుతః సత్యం నార్జవం నానృశంసతా। యత్ర రామస్య వైదేహీం సీతాం హరతి రావణః
రావణుడు రాముని వైదేహిని సీతను అపహరిస్తున్న చోట ధర్మం లేదు, సత్యం లేదు, నేరుగా ఉండటం లేదు, దయ కూడా లేదు.
ఇతి భూతాని సర్వాణి గణశః పర్యదేవయన్। విత్రస్తకా దీనముఖా రురుదుర్మృగపోతకాః
అలా అన్ని జీవులు గుంపులుగా విలపించాయి; భయంతో, దుఃఖంతో ముఖాలు వంచి, చిన్న జంతువులు ఏడ్చాయి.
ఉద్వీక్ష్యోద్వీక్ష్య నయనైర్భయాదివ విలక్షణైః। సుప్రవేపితగాత్రాశ్చ బభూవుర్వనదేవతాః
అడవి దేవతలు, భయంతో, ఆశ్చర్యంతో కన్నులతో మళ్లీ మళ్లీ చూసి, శరీరమంతా వణికిపోయాయి.
విక్రోశన్తీం దృఢం సీతాం దృష్ట్వా దుఃఖం తథా గతామ్। తాం తు లక్ష్మణ రామేతి క్రోశన్తీం మధురస్వరామ్
సీత గట్టిగా ఏడుస్తూ, అంతటి బాధలో, తీయని స్వరంతో 'రామా, లక్ష్మణా' అని పిలుస్తున్న దృశ్యాన్ని చూసారు.
అవేక్షమాణాం బహుశో వైదేహీం ధరణీతలమ్। స తామాకులకేశాన్తాం విప్రమృష్టవిశేషకామ్। జహారాత్మవినాశాయ దశగ్రీవో మనస్వినీమ్
వైదేహి భూమిని మళ్లీ మళ్లీ చూసుకుంటూ, జుట్టు అలజడి, ఆభరణాలు తడబడి, మనసు కలవరంతో ఉండగా, ఆ పది తలలవాడు తనే నాశనం చేసుకునేందుకు ఆమెను అపహరించాడు.
తతస్తు సా చారుదతీ శుచిస్మితా వినాకృతా బన్ధుజనేన మైథిలీ। అపశ్యతీ రాఘవలక్ష్మణావుభౌ వివర్ణవక్త్రా భయభారపీడితా
అప్పుడు ఆ అందమైన, స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వుతో ఉన్న మైతిలి, బంధువుల నుంచి వేరుపడి, భయభారంతో ముఖం వాడిపోయి, రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు ఎక్కడా అని వెతికింది.
thumb|త్రిపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రిపఞ్చాశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో యాభై మూడవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
ఖముత్పతన్తం తం దృష్ట్వా మైథిలీ జనకాత్మజా। దుఃఖితా పరమోద్విగ్నా భయే మహతి వర్తినీ
ఆకాశంలో ఎగురుతున్న వాడిని చూసి, జనకుని కుమార్తె మైతిలి, తీవ్రంగా బాధపడి, ఎంతో కలవరపడి, మహా భయంతో ఉంది.
రోషరోదనతామ్రాక్షీ భీమాక్షం రాక్షసాధిపమ్। రుదతీ కరుణం సీతా హ్రియమాణా తమబ్రవీత్
కోపంతో, ఏడుపుతో కళ్లు ఎర్రబడ్డ సీత, భయంకరమైన కళ్లున్న రాక్షసాధిపతిని, తాను అపహరించబడుతున్నప్పుడు, దుఃఖంగా ఇలా అడిగింది.
న వ్యపత్రపసే నీచ కర్మణానేన రావణ। జ్ఞాత్వా విరహితాం యో మాం చోరయిత్వా పలాయసే
రావణా! నీచుడా! నన్ను ఒంటరిగా చూసి, దొంగలా అపహరించి పారిపోతున్న నీకు ఈ పని చేయడంలో సిగ్గు లేదా?
త్వయైవ నూనం దుష్టాత్మన్ భీరుణా హర్తుమిచ్ఛతా। మమాపవాహితో భర్తా మృగరూపేణ మాయయా
దుష్టమనస్సున్న భయపడే వాడా! నన్ను అపహరించాలనే కోరికతో, మృగరూపంలో మాయ చేసి, నా భర్తను నీవే దారి తప్పించావు.
యో హి మాముద్యతస్త్రాతుం సోఽప్యయం వినిపాతితః। గృధ్రరాజః పురాణోఽసౌ శ్వశురస్య సఖా మమ
నన్ను రక్షించేందుకు వచ్చిన వాడు, నా మామగారి స్నేహితుడు, ఆ పురాతన గిడ్డంగి రాజు కూడా ఇప్పుడు పడిపోయాడు.
పరమం ఖలు తే వీర్యం దృశ్యతే రాక్షసాధమ। విశ్రావ్య నామధేయం హి యుద్ధే నాస్మి జితా త్వయా
రాక్షసులలో నీచుడా! నీ బలమే నిజంగా ఇంతే. పేరు చెప్పి యుద్ధానికి పిలిచి, నన్ను యుద్ధంలో ఓడించలేదు కదా!
ఈదృశం గర్హితం కర్మ కథం కృత్వా న లజ్జసే। స్త్రియాశ్చాహరణం నీచ రహితే చ పరస్య చ
ఇంత నీచమైన పని చేసి, మరొకరి భార్యను, అది కూడా ఒంటరిగా ఉన్నపుడు అపహరించి, నీవు సిగ్గు పడవు ఏమిటి?
కథయిష్యన్తి లోకేషు పురుషాః కర్మ కుత్సితమ్। సునృశంసమధర్మిష్ఠం తవ శౌటీర్యమానినః
నీ పని ప్రపంచంలో అందరూ తక్కువగా, క్రూరంగా, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఉందని చెబుతారు. నీకు ధైర్యం ఉందని గొప్పగా చెప్పుకుంటున్నావు కానీ, అది నిజంగా అపహాస్యం అవుతుంది.
ధిక్ తే శౌర్యం చ సత్త్వం చ యత్త్వయా కథితం తదా। కులాక్రోశకరం లోకే ధిక్ తే చారిత్రమీదృశమ్
నీ ధైర్యం, నీ స్వభావం గురించి నువ్వు చెప్పుకున్నదానికి నిందే మిగిలింది. ఇలాంటి నీ ప్రవర్తన వలన నీ వంశానికి అపకీర్తి వస్తుంది. నీ నడవడికి సిగ్గుపడాలి.
కిం శక్యం కర్తుమేవం హి యజ్జవేనైవ ధావసి। ముహూర్తమపి తిష్ఠ త్వం న జీవన్ ప్రతియాస్యసి
ఇంత వేగంగా పారిపోతున్నప్పుడు ఇంకేమి చేయగలం? ఒక్క క్షణమైనా నిల్చో, నీవు బ్రతికి తిరిగి వెళ్లే అవకాశం లేదు.
నహి చక్షుఃపథం ప్రాప్య తయోః పార్థివపుత్రయోః। ససైన్యోఽపి సమర్థస్త్వం ముహూర్తమపి జీవితుమ్
ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులను ఎదురుగా చూసిన తర్వాత, నీవు ఎంత పెద్ద సైన్యం ఉన్నా, ఒక్క క్షణం కూడా బ్రతకలేవు.
న త్వం తయోః శరస్పర్శం సోఢుం శక్తః కథంచన। వనే ప్రజ్వలితస్యేవ స్పర్శమగ్నేర్విహంగమః
వారిద్దరి బాణాల తాకిడిని నువ్వు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ భరించలేవు. అడవిలో మండుతున్న అగ్నిని పక్షి తట్టుకోలేనట్లు.
సాధు కృత్వాఽఽత్మనః పథ్యం సాధు మాం ముఞ్చ రావణ। మత్ప్రధర్షణసంక్రుద్ధో భ్రాత్రా సహ పతిర్మమ
నీకు మేలు కావాలంటే, రావణా, నన్ను వదిలిపెట్టు. నన్ను బాధించినందుకు నా భర్త తన అన్నతో కలిసి కోపంతో నిన్ను సంహరిస్తాడు.
విధాస్యతి వినాశాయ త్వం మాం యది న ముఞ్చసి। యేన త్వం వ్యవసాయేన బలాన్మాం హర్తుమిచ్ఛసి
నన్ను వదలకపోతే, నిన్ను నాశనం చేయడం ఖాయం. నన్ను బలవంతంగా తీసుకెళ్లాలనే నీ సంకల్పమే నీకు నాశనం తెస్తుంది.
వ్యవసాయస్తు తే నీచ భవిష్యతి నిరర్థకః। నహ్యహం తమపశ్యన్తీ భర్తారం విబుధోపమమ్
నీ సంకల్పం, దుర్మార్గుడా, వృథా అవుతుంది. దేవతలకు సమానమైన నా భర్తను చూడకుండా, శత్రువుల చేతిలో నేను ఎక్కువ కాలం బతకలేను.
ఉత్సహే శత్రువశగా ప్రాణాన్ ధారయితుం చిరమ్। న నూనం చాత్మనః శ్రేయః పథ్యం వా సమవేక్షసే
శత్రువుల అధీనంలో నేను ఎక్కువ కాలం ప్రాణాలు నిలబెట్టుకోలేను. నువ్వు నీకు మేలు అయ్యేదేమిటో, ప్రయోజనం ఏమిటో ఆలోచించడం లేదు.
మృత్యుకాలే యథా మర్త్యో విపరీతాని సేవతే। ముమూర్షూణాం తు సర్వేషాం యత్ పథ్యం తన్న రోచతే
మరణ సమయం వచ్చినప్పుడు మనిషి తప్పు మార్గానికే పోతాడు. చావుదగ్గర ఉన్నవారికి మేలు చేసే విషయాలు నచ్చవు.
పశ్యామీహ హి కణ్ఠే త్వాం కాలపాశావపాశితమ్। యథా చాస్మిన్ భయస్థానే న బిభేషి నిశాచర
ఇక్కడే నీ మెడకు మరణపు కట్టు బిగిసినట్టు నేను చూస్తున్నాను. ఇలాంటి భయంకరమైన స్థితిలోనూ నీవు భయపడటం లేదు, రాత్రిపూట సంచరించేవాడా.
వ్యక్తం హిరణ్మయాంస్త్వం హి సమ్పశ్యసి మహీరుహాన్। నదీం వైతరణీం ఘోరాం రుధిరౌఘవివాహినీమ్
నువ్వు బంగారు చెట్లు, భయంకరమైన రక్త ప్రవాహాలతో కూడిన వైతరణి నదిని స్పష్టంగా చూస్తున్నావు.
ఖడ్గపత్రవనం చైవ భీమం పశ్యసి రావణ। తప్తకాఞ్చనపుష్పాం చ వైదూర్యప్రవరచ్ఛదామ్
రావణా, నువ్వు కత్తిపొదల అడవి, వేడిగా ఉన్న బంగారు పువ్వులు, విలువైన వైడూర్య రాళ్లతో కూడిన దుస్తులను కూడా చూస్తున్నావు.
ద్రక్ష్యసే శాల్మలీం తీక్ష్ణామాయసైః కణ్టకైశ్చితామ్। నహి త్వమీదృశం కృత్వా తస్యాలీకం మహాత్మనః
ఇనుప ముల్లు పూసిన పదునైన శాల్మలి చెట్టును నువ్వు తప్పక చూస్తావు. అటువంటి మహాత్ముడికి ఇలాంటి పని చేసిన తర్వాత దాని ఫలితాన్ని తప్పించుకోలేవు.