రాక్షసేన్ద్రసమాధూతం తస్యాస్తద్ వదనం శుభమ్। శుశుభే న వినా రామం దివా చన్ద్ర ఇవోదితః
రాక్షసుల రాజు తడిమిన ఆమె అందమైన ముఖం, రాముడు లేకుండా, పగలు వెలిగే చంద్రునిలా మెరవలేదు.
సా హేమవర్ణా నీలాఙ్గం మైథిలీ రాక్షసాధిపమ్। శుశుభే కాఞ్చనీ కాఞ్చీ నీలం గజమివాశ్రితా
పసుపు వర్ణం గల మైతిలి, నీలి దేహం గల రాక్షసాధిపతిని పట్టుకుని, బంగారు కంచు నీలి ఏనుగుపై మెరిసినట్టు మెరిసింది.
సా పద్మపీతా హేమాభా రావణం జనకాత్మజా। విద్యుద్ ఘనమివావిశ్య శుశుభే తప్తభూషణా
పద్మపు పసుపు రంగు, బంగారు కాంతి గల జనకుని కుమార్తె, తప్తమైన ఆభరణాలతో, మేఘంలోకి ప్రవేశించిన మెరుపులా రావణుని చేరింది.
తస్యా భూషణఘోషేణ వైదేహ్యా రాక్షసేశ్వరః। బభూవ విమలో నీలః సఘోష ఇవ తోయదః
వైదేహి ధరించిన ఆభరణాల శబ్దంతో రాక్షసుల అధిపతి, గర్జించే మేఘంలా, నీలంగా, నిర్మలంగా కనిపించాడు.
ఉత్తమాఙ్గచ్యుతా తస్యాః పుష్పవృష్టిః సమన్తతః। సీతాయా హ్రియమాణాయాః పపాత ధరణీతలే
సీతను అపహరిస్తుండగా, ఆమె తల నుండి పూల వర్షం చుట్టూ కురిసి, భూమిపై పడింది.
సా తు రావణవేగేన పుష్పవృష్టిః సమన్తతః। సమాధూతా దశగ్రీవం పునరేవాభ్యవర్తత
రావణుని వేగానికి ఆ పూల వర్షం చుట్టూ చెలరేగి, మళ్లీ దశముఖుడి వద్దకు చేరింది.
అభ్యవర్తత పుష్పాణాం ధారా వైశ్రవణానుజమ్। నక్షత్రమాలా విమలా మేరుం నగమివోన్నతమ్
వైశ్రవణుని సోదరుడి మీద, నక్షత్రాల మాలిక లా, స్వచ్ఛమైన పుష్పధార భూమిపైకి జారింది.
చరణాన్నూపురం భ్రష్టం వైదేహ్యా రత్నభూషితమ్। విద్యున్మణ్డలసంకాశం పపాత ధరణీతలే
వైదేహి పాదం నుండి రత్నాలతో అలంకరించిన నూపురం, మెరుపు వలె మెరిసుతూ భూమిపై పడింది.
తరుప్రవాలరక్తా సా నీలాఙ్గం రాక్షసేశ్వరమ్। ప్రశోభయత వైదేహీ గజం కక్ష్యేవ కాఞ్చనీ
వైదేహి, చెట్ల కొత్త రెమ్మల వలన చేతులు ఎర్రగా మారి, నీలి దేహం గల రాక్షసాధిపతిని, కంచు ఏనుగు మెరిసినట్టు, మరింత అందంగా చేసింది.
తాం మహోల్కామివాకాశే దీప్యమానాం స్వతేజసా। జహారాకాశమావిశ్య సీతాం వైశ్రవణానుజః
వైశ్రవణుని సోదరుడు, ఆకాశంలోకి ఎగిరి, తన స్వంత తేజంతో మెరిసే మహా ఉల్క వలె ఉన్న సీతను అపహరించాడు.
తస్యాస్తాన్యగ్నివర్ణాని భూషణాని మహీతలే। సఘోషాణ్యవశీర్యన్త క్షీణాస్తారా ఇవామ్బరాత్
ఆమె అగ్నివర్ణమైన ఆభరణాలు, గర్జనతో నేలపై పడి, ఆకాశం నుండి జారిన నక్షత్రాల్లా విచ్ఛిన్నమయ్యాయి.
తస్యాః స్తనాన్తరాద్ భ్రష్టో హారస్తారాధిపద్యుతిః। వైదేహ్యా నిపతన్ భాతి గఙ్గేవ గగనచ్యుతా
వైదేహి వక్షోజాల మధ్యనుండి జారిన, చంద్రుడి కాంతి లాంటి హారం, ఆకాశం నుండి జారిన గంగను పోలి భూమిపై మెరిసింది.
ఉత్పాతవాతాభిరతా నానాద్విజగణాయుతాః। మా భైరితి విధూతాగ్రా వ్యాజహ్రురివ పాదపాః
అశుభమైన గాలులు చెట్ల కొమ్మలను ఊపగా, అనేక పక్షులు గూళ్ళతో నిండిన ఆ చెట్లు, "భయపడవద్దు" అని పిలిచినట్టు అనిపించాయి.
నలిన్యో ధ్వస్తకమలాస్త్రస్తమీనజలేచరాః। సఖీమివ గతోత్సాహాం శోచన్తీవ స్మ మైథిలీమ్
తామరపూలు వాడిపోవడం, చేపలు, నీటిలోని జంతువులు భయంతో పరుగెత్తడం చూసి, ఆశ కోల్పోయిన మైతిలిని తమ స్నేహితురాలిగా భావించి, అవి దుఃఖంతో విలపిస్తున్నట్లుగా అనిపించాయి.
సమన్తాదభిసమ్పత్య సింహవ్యాఘ్రమృగద్విజాః। అన్వధావంస్తదా రోషాత్ సీతాచ్ఛాయానుగామినః
అప్పుడు అన్ని వైపుల నుంచి సింహాలు, పులులు, మృగాలు, పక్షులు చేరి, కోపంతో సీతా నీడను వెంబడిస్తూ పరుగెత్తాయి.
జలప్రపాతాస్రముఖాః శృఙ్గైరుచ్ఛ్రితబాహుభిః। సీతాయాం హ్రియమాణాయాం విక్రోశన్తీవ పర్వతాః
పర్వతాలు, జలపాతాలు నోటిలా, శిఖరాలు చేతుల్లా పైకెత్తి, సీతను అపహరిస్తున్నప్పుడు గట్టిగా అరుస్తున్నట్లుగా కనిపించాయి.
హ్రియమాణాం తు వైదేహీం దృష్ట్వా దీనో దివాకరః। ప్రవిధ్వస్తప్రభః శ్రీమానాసీత్ పాణ్డురమణ్డలః
వైదేహిని అపహరిస్తున్న దృశ్యం చూసి, దినకరుడు బాధతో, తన కాంతి కోల్పోయి, తెల్లటి వలయంతో కనిపించాడు.
నాస్తి ధర్మః కుతః సత్యం నార్జవం నానృశంసతా। యత్ర రామస్య వైదేహీం సీతాం హరతి రావణః
రావణుడు రాముని వైదేహిని సీతను అపహరిస్తున్న చోట ధర్మం లేదు, సత్యం లేదు, నేరుగా ఉండటం లేదు, దయ కూడా లేదు.
ఇతి భూతాని సర్వాణి గణశః పర్యదేవయన్। విత్రస్తకా దీనముఖా రురుదుర్మృగపోతకాః
అలా అన్ని జీవులు గుంపులుగా విలపించాయి; భయంతో, దుఃఖంతో ముఖాలు వంచి, చిన్న జంతువులు ఏడ్చాయి.
ఉద్వీక్ష్యోద్వీక్ష్య నయనైర్భయాదివ విలక్షణైః। సుప్రవేపితగాత్రాశ్చ బభూవుర్వనదేవతాః
అడవి దేవతలు, భయంతో, ఆశ్చర్యంతో కన్నులతో మళ్లీ మళ్లీ చూసి, శరీరమంతా వణికిపోయాయి.
విక్రోశన్తీం దృఢం సీతాం దృష్ట్వా దుఃఖం తథా గతామ్। తాం తు లక్ష్మణ రామేతి క్రోశన్తీం మధురస్వరామ్
సీత గట్టిగా ఏడుస్తూ, అంతటి బాధలో, తీయని స్వరంతో 'రామా, లక్ష్మణా' అని పిలుస్తున్న దృశ్యాన్ని చూసారు.
అవేక్షమాణాం బహుశో వైదేహీం ధరణీతలమ్। స తామాకులకేశాన్తాం విప్రమృష్టవిశేషకామ్। జహారాత్మవినాశాయ దశగ్రీవో మనస్వినీమ్
వైదేహి భూమిని మళ్లీ మళ్లీ చూసుకుంటూ, జుట్టు అలజడి, ఆభరణాలు తడబడి, మనసు కలవరంతో ఉండగా, ఆ పది తలలవాడు తనే నాశనం చేసుకునేందుకు ఆమెను అపహరించాడు.
తతస్తు సా చారుదతీ శుచిస్మితా వినాకృతా బన్ధుజనేన మైథిలీ। అపశ్యతీ రాఘవలక్ష్మణావుభౌ వివర్ణవక్త్రా భయభారపీడితా
అప్పుడు ఆ అందమైన, స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వుతో ఉన్న మైతిలి, బంధువుల నుంచి వేరుపడి, భయభారంతో ముఖం వాడిపోయి, రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు ఎక్కడా అని వెతికింది.
thumb|త్రిపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రిపఞ్చాశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో యాభై మూడవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
ఖముత్పతన్తం తం దృష్ట్వా మైథిలీ జనకాత్మజా। దుఃఖితా పరమోద్విగ్నా భయే మహతి వర్తినీ
ఆకాశంలో ఎగురుతున్న వాడిని చూసి, జనకుని కుమార్తె మైతిలి, తీవ్రంగా బాధపడి, ఎంతో కలవరపడి, మహా భయంతో ఉంది.
రోషరోదనతామ్రాక్షీ భీమాక్షం రాక్షసాధిపమ్। రుదతీ కరుణం సీతా హ్రియమాణా తమబ్రవీత్
కోపంతో, ఏడుపుతో కళ్లు ఎర్రబడ్డ సీత, భయంకరమైన కళ్లున్న రాక్షసాధిపతిని, తాను అపహరించబడుతున్నప్పుడు, దుఃఖంగా ఇలా అడిగింది.
న వ్యపత్రపసే నీచ కర్మణానేన రావణ। జ్ఞాత్వా విరహితాం యో మాం చోరయిత్వా పలాయసే
రావణా! నీచుడా! నన్ను ఒంటరిగా చూసి, దొంగలా అపహరించి పారిపోతున్న నీకు ఈ పని చేయడంలో సిగ్గు లేదా?
త్వయైవ నూనం దుష్టాత్మన్ భీరుణా హర్తుమిచ్ఛతా। మమాపవాహితో భర్తా మృగరూపేణ మాయయా
దుష్టమనస్సున్న భయపడే వాడా! నన్ను అపహరించాలనే కోరికతో, మృగరూపంలో మాయ చేసి, నా భర్తను నీవే దారి తప్పించావు.
యో హి మాముద్యతస్త్రాతుం సోఽప్యయం వినిపాతితః। గృధ్రరాజః పురాణోఽసౌ శ్వశురస్య సఖా మమ
నన్ను రక్షించేందుకు వచ్చిన వాడు, నా మామగారి స్నేహితుడు, ఆ పురాతన గిడ్డంగి రాజు కూడా ఇప్పుడు పడిపోయాడు.
పరమం ఖలు తే వీర్యం దృశ్యతే రాక్షసాధమ। విశ్రావ్య నామధేయం హి యుద్ధే నాస్మి జితా త్వయా
రాక్షసులలో నీచుడా! నీ బలమే నిజంగా ఇంతే. పేరు చెప్పి యుద్ధానికి పిలిచి, నన్ను యుద్ధంలో ఓడించలేదు కదా!